I SA/Sz 348/17

Starszy referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Szczecinie - Aleksandra Jawoszek po rozpoznaniu w dniu 26 lipca 2017 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku S. A. o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym w sprawie z jego skargi na decyzję Dyrektora [...] Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa z dnia [...] Nr [...] w przedmiocie płatności rolnośrodowiskowej na rok [...] p o s t a n a w i a: odmówić przyznania prawa pomocy. S. A., po otrzymaniu wezwania do uiszczenia wpisu od skargi w kwocie [...] złożył wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym, obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie adwokata z urzędu. W uzasadnieniu wniosku skarżący podał, że obecnie nigdzie nie pracuje, ani nie prowadzi gospodarstwa rolnego, które przekazał synowi, będącemu młodym rolnikiem. Skarżący jest zarejestrowany w KRUS-ie jako domownik, składkę na ubezpieczenie za skarżącego opłaca syn. W oświadczeniu o stanie rodzinnym skarżący podał, że prowadzi wspólne gospodarstwo domowe z żoną i synem. W oświadczeniu o stanie majątkowym skarżący wpisał: nieruchomości – dom o pow. [...], o wartości [...]; grunt – działkę budowlaną pod dom o pow. [...]; [...] akcji spółki O.; samochód osobowy V. rok produkcji [...] o wartości [...]. Skarżący podał, że jego żona otrzymuje rentę w kwocie [...], zaś syn uzyskuje dochody z gospodarstwa rolnego o pow. [...] ha. Zobowiązania skarżącego to opłaty za mieszkanie w kwocie [...] miesięcznie. Wykonując wezwanie starszego referendarza sądowego z dnia [...] do nadesłania dodatkowych dokumentów i oświadczeń obrazujących sytuację majątkową i rodziną, skarżący przedłożył: 1) kopię decyzji Kierownika Biura Powiatowego ARiMR w Ś. z dnia [...] przyznającej synowi skarżącemu płatność w ramach wsparcia bezpośredniego na rok [...] w kwocie łącznie [...], a także kopię decyzji z dnia [...] o wpisaniu syna skarżącego do ewidencji producentów rolnych; 2) kopię nakazu płatniczego Burmistrza P. z dnia [...] w sprawie łącznego zobowiązania pieniężnego za rok [...] adresowanego do syna skarżącego; 3) kopię nakazu płatniczego Burmistrza P. z dnia [...] w sprawie łącznego zobowiązania pieniężnego za rok [...] adresowanego do skarżącego; 4) kopię decyzji Prezesa KRUS z dnia [...] określającą wysokość renty rolniczej otrzymywanej przez żonę skarżącego (kwota [...]); 5) kopię decyzji Prezesa KRUS z dnia [...], odmawiającą przyznania skarżącemu renty rolniczej; 6) dokumenty potwierdzające wysokość opłat za mieszkanie: dowód wpłaty opłaty za wodę i kanalizacje ([...]), dowód wpłaty składki na P. ([...]); faktura VAT za energię elektryczną ([...] i [...]); 7) pismo Centralnego Domu Maklerskiego Grupy P. z [...]., potwierdzające operacje na rachunku maklerskim skarżącego z tytułu posiadanych akcji (saldo końcowe na dzień [...] w kwocie [...]). Rozpoznając wniosek zważyć należało, co następuje. Stosownie do art. 199 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tj. Dz. U. z 2017 r., poz. 1369; ze zm., dalej p.p.s.a.) strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie, chyba że przepis szczególny stanowi inaczej. Do tych przepisów szczególnych należy zaliczyć przepisy określające przesłanki warunkujące przyznanie prawa pomocy na wniosek strony. Rozpoznaniu w niniejszej sprawie podlega wniosek skarżącego o przyznanie prawa pomocy w zakresie obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie adwokata. Wskazać należy, że przy rozstrzyganiu przedmiotowego wniosku wzięto pod uwagę, że skarżący przed tutejszym Sądem zainicjował dwa postępowania sądowe, w których łączna wartość kosztów sądowych, należnych na obecnym etapie wynosi [...]. W obu sprawach skarżący złożył wnioski o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym. W myśl art. 245 § 2 p.p.s.a zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie adwokata lub radcy prawnego obejmuje prawo pomocy w zakresie całkowitym. Na podstawie przepisu art. 246 § 1 pkt 1 p.p.s.a. prawo pomocy w zakresie całkowitym może zostać przyznane osobie fizycznej – gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. Redakcja tego przepisu nie pozostawia wątpliwości co do tego, że to na wnioskodawcy ciąży obowiązek wykazania okoliczności stanu faktycznego, które mogłyby przyczynić się do zastosowania wnioskowanego obecnie dobrodziejstwa procesowego. Tym samym, to na stronie wnioskującej spoczywa ciężar udowodnienia, że jest w sytuacji uprawniającej do skorzystania z prawa pomocy. Strona powinna zatem podejmować takie czynności, które przekonałyby sąd, co do zasadności przyznania prawa pomocy. Rozstrzygnięcie w tej kwestii zależy bowiem od tego, co zostanie przez stronę wykazane (por. postanowienie NSA z dnia [...] sygn. akt I FZ 171/09, LEX nr 552205). Intencją wprowadzenia przepisów dotyczących prawa pomocy było stworzenie możliwości dochodzenia swoich praw przed sądem osobom, które znajdując się w trudnej sytuacji finansowej nie mogą uiścić kosztów sądowych. Instytucja prawa pomocy stanowi wyjątek od ogólnej zasady ponoszenia przez stronę kosztów postępowania i zapewnia osobie znajdującej się w ciężkich warunkach materialnych możność obrony swoich praw przed sądem, mimo braku środków finansowych potrzebnych do poniesienia należnych kosztów sądowych. Jej wyjątkowy charakter powoduje, że prawo pomocy powinno być udzielane przede wszystkim osobom, których środki są bardzo ograniczone i zaspokajają tylko niezbędne potrzeby egzystencjalnie (por. postanowienie NSA z dnia [...], sygn. akt I GZ 107/05 –dostępne na www.orzeczenia.nsa.gov.pl), a zatem osobom bezrobotnym, samotnym, bez źródeł stałego dochodu i bez majątku. Udzielenie prawa pomocy w postępowaniu przed sądem administracyjnym jest formą dofinansowania z budżetu państwa dla osób, które z uwagi na ich trudną sytuację materialną nie mogą uiścić kosztów bez wywołania uszczerbku w koniecznych kosztach utrzymania siebie i rodziny, a przez to powinno sprowadzać się do przypadków, w których zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym jest rzeczywiście, obiektywnie niemożliwe. Opłaty sądowe stanowią rodzaj danin publicznych, zwolnienie od ich ponoszenia stanowi odstępstwo od konstytucyjnego obowiązku ich powszechnego i równego ponoszenia, wynikającego z art. 84 Konstytucji RP (postanowienie NSA z dnia [...], II FZ 498/07 – dostępne w CBOSA). Ubiegający się o taką pomoc wnioskodawca powinien w każdym przypadku poczynić oszczędności we własnych wydatkach, do granic zabezpieczenia koniecznych kosztów utrzymania siebie i rodziny. Dopiero gdyby poczynione w ten sposób oszczędności okazały się niewystarczające – może zwrócić się o pomoc państwa (por. postanowienie SN z dnia [...] o sygn. akt II CZ 104/84, Lex nr 8623). Wniosek skarżącego o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym nie zasługuje na uwzględnienie, ponieważ skarżący nie wykazał w sposób nie budzący wątpliwości jakie są jego możliwości płatnicze i czy faktycznie nie jest w stanie samodzielnie, bądź przy udziale najbliższej rodziny ponieść jakichkolwiek kosztów postepowania. Z oświadczenia o stanie rodzinnym wynika bowiem, że ze skarżącym prowadzą wspólne gospodarstwo domowe żona i syn, co świadczy o tym że tworzą rodzinę. Z tego względu, ocena istnienia przesłanek przyznania prawa pomocy wymagała zbadania sytuacji majątkowej i finansowej wszystkich tych osób, które to gospodarstwo współtworzą czy współkształtują, zwłaszcza partycypując w kosztach utrzymania. Analiza oświadczeń i dokumentów dotyczących sytuacji majątkowej skarżącego i jego rodziny pozwala stwierdzić, że skarżącego i jego rodziny nie można zaliczyć do osób ubogich, a tylko zaliczenie wnioskodawcy do takiej kategorii osób pozwala na przyznanie prawa pomocy. Przede wszystkim należy zauważyć, że skarżący i jego rodzina posiadają majątek o znacznej wartości. Zgodnie z poglądem Naczelnego Sądu Administracyjnego wyrażonym w uzasadnieniu postanowienia z dnia [...] sygn. akt FZ 463/04 (niepubl.) podmiot dysponujący wciąż majątkiem, którego wartość wielokrotnie przewyższa wysokość wpisu, nie spełnia przesłanek udzielenia mu prawa pomocy zawartych w art. 246 § 2 p.p.s.a. Posiadanie majątku, w szczególności nieruchomości (skarżący i jego rodzina posiadają nieruchomość rolną – grunty orne, łąki i pastwiska, nieużytki, las, dom, akcje) wyklucza w zasadzie możliwość zwolnienia od kosztów sądowych (por. postanowienie NSA z dnia [...], sygn. akt FZ 454/04, niepubl.), a na pewno w zakresie całkowitym. Należy pamiętać, że udzielenie stronie prawa pomocy jest formą dofinansowania jej z budżetu państwa i powinno mieć miejsce tylko w sytuacjach, gdy zdobycie przez stronę środków na koszty postępowania w inny sposób jest rzeczywiście (obiektywnie) niemożliwe. Skarżący we wniosku wskazał, że rodzina utrzymuje się z dochodów z renty rolnej otrzymywanej przez jego żonę oraz z dochodów z gospodarstwa rolnego prowadzonego przez syna o powierzchni ponad [...], przy tym wskazał jedynie wysokość renty. Pomimo wystosowanego wezwania w zakresie podania wysokości dochodów syna za [...] skarżący nie udzielił żadnej odpowiedzi. Udokumentował jedynie stan posiadania syna, przedstawiając decyzje organów administracji w sprawie podatków lokalnych oraz w sprawie dopłat do rolnictwa. Skarżący nie przedłożył także wyciągów z posiadanych przez wszystkich członków rodziny rachunków bankowych. Nie sposób w tej sytuacji stwierdzić, jakimi środkami pieniężnymi osoby te obracają. Nie ulega wątpliwości, że to rachunki bankowe najpełniej obrazują wysokość środków, jakimi dysponuje wnioskodawca i na co je przeznacza. Struktura obrotów na rachunku bankowym pozwoliłaby zatem na dość dokładną ocenę, jaka jest rzeczywista możliwość skarżącego uiszczenia kosztów sądowych w niniejszej sprawie. Skarżący uniemożliwili dokonanie takiej merytorycznej oceny. Należy wskazać, że wybiórcze przedłożenie dokumentów źródłowych dotyczących sytuacji materialnej nie obrazuje pełnej sytuacji finansowej strony i nie stanowi przesłanki uzasadniającej przyznanie prawa pomocy. Mając zatem na uwadze, że skarżący wykazał stan posiadania rodziny, który nie kwalifikuje się do skorzystania ze wsparcia z budżetu państwa, oraz że nie wykazał całości dochodów rodziny (tj. wysokości dochodów syna z gospodarstwa rolnego) i nie przedłożył wyciągów z rachunków bankowych, uniemożliwiając zbadanie możliwości płatniczych skarżącego i jego rodziny, przyznanie prawa pomocy w niniejszej sprawie we wnioskowanym zakresie nie jest uzasadnione. Z tych względów, uznając, że skarżący nie wykazał, że spełnia przesłanki, o których mowa w art. 246 § 1 pkt 1 p.p.s.a należało odmówić przyznania skarżącemu prawa pomocy w zakresie całkowitym. Wobec powyższego, na podstawie art. 245 § 2 p.p.s.a. i art. 246 § 1 pkt 1 i art. 258 § 2 pkt 7 p.p.s.a, orzeczono jak w sentencji.