I SA/Sz 355/05

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie w składzie następującym: Sędzia N S A – Kazimiera Sobocińska po rozpoznaniu w dniu 13 grudnia 2007 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku Z. M. o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym w sprawie ze skarg Z. M., A. G. i J. S. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej z dnia [...] Nr [...] w przedmiocie podatku od towarów i usług za lipiec 1998 r. p o s t a n a w i a: przyznać Z. M. prawo pomocy w zakresie częściowym w postaci zwolnienia od uiszczenia wpisu od skargi kasacyjnej. Skarżący Z. M., reprezentowany przez pełnomocnika – radcę prawnego, w odpowiedzi na wezwanie do uiszczenia solidarnie wpisu sądowego od wniesionej skargi kasacyjnej w kwocie [...] zł od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Szczecinie z dnia 21 listopada 2006 r. w sprawie ze skargi Z. M., A. G., J. i Z. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej z dnia [...] Nr [...] w przedmiocie podatku od towarów i usług za lipiec 1998 r., złożył na urzędowym formularzu PPF wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym w postaci zwolnienia od kosztów sądowych. W uzasadnieniu wniosku Z. M. podniósł, że jego sytuacja finansowa w chwili obecnej nie pozwala na ponoszenie jakichkolwiek dodatkowych obciążeń. Dodał, że jego dochód oraz dochód jego żony, która jest inwalidą I grupy (załączono wypis z treści orzeczenia Komisji do spraw inwalidztwa i zatrudnienia z dnia [...]) nie wystarcza na zaspokojenie podstawowych potrzeb oraz że zamieszkują oni w domu, który jest własnością syna i ponoszą część kosztów związanych z ogrzewaniem i energią elektryczną. Wskazał, że posiadane przez skarżącego udziały firmach w T. Sp. z o.o. (40%) oraz w E. Sp. z o.o. (90%) są zajęte przez urząd skarbowy (załączono zawiadomienia Naczelnika Urzędu Skarbowego z dnia [...] oraz z [...] o zajęciu ww. praw majątkowych) i nie czerpie z tego tytułu żadnych dochodów. Z. M. stwierdził także, że prowadzone są przeciwko niemu postępowania sądowe między innymi w K., gdzie jest zmuszony dojeżdżać co najmniej raz w miesiącu ponosząc z tego tytułu koszty. W oświadczeniu o stanie rodzinnym skarżący podał, iż gospodarstwo domowe prowadzi jedynie z żoną – I. M., a w majątkowym, że nie posiada majątku w postaci nieruchomości i wartościowych rzeczy ruchomych, poza lokalem użytkowym o pow. 62 m kw., położonym w S. przy ul. K. P., zajętym przez komornika (załączono zawiadomienie komornika sądowego z dnia [...] o wszczęciu egzekucji z tej nieruchomości oraz pozostawieniu jej w zarządzie dłużnika), nie zgromadził też żadnych zasobów pieniężnych (oszczędności, papierów wartościowych, itp.). W rubryce dotyczącej dochodów wnioskodawcy i osób pozostających we wspólnym gospodarstwie domowym, skarżący wymienił dochód własny z umowy o pracę w wysokości [...] zł (załączono zaświadczenie pracodawcy – T. Sp. z o.o. z dnia [...]) oraz dochód z renty I. M. w wysokości [...] zł (załączono odcinek przekazu pocztowego za [...]). Postanowieniem z dnia 17 kwietnia 2007 r. referendarz sądowy odmówił Z. M. uwzględnienia jego wniosku o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych, z uwagi na nieprzedłożenie w zakreślonym terminie żądanych dokumentów, dotyczących sytuacji majątkowej wyżej wymienionego. W ustawowym terminie, pełnomocnik skarżącego, prawidłowo wniósł sprzeciw od postanowienia referendarza podnosząc, iż nie zgadza się z powyższym rozstrzygnięciem i wnosi o uwzględnienie wniosku o udzielenie pomocy sądowej, względnie przywrócenie terminu do przedłożenia wskazanych w uzasadnieniu postanowienia dodatkowej dokumentacji potwierdzającej sytuację materialną skarżącego i rozpoznanie wniosku w tym zakresie. Uzasadniając powyższe, pełnomocnik skarżącego wskazał, iż nie otrzymał wezwania do przedłożenia jakichkolwiek dokumentów dotyczących jego sytuacji majątkowej. O powyższym zobowiązaniu skarżący dowiedział się dopiero z treści zaskarżonego postanowienia, a następnie w trakcie przeglądania akt sprawy w dniu 26 kwietnia 2007 r. W związku z powyższym do sprzeciwu Z. M. załączył swoje oświadczenie z dnia 27 kwietnia 2007 r., w którym wskazał, że jego syn – A. M. nie zamieszkuje z wnioskodawcą w domu przy ul. A., ale wraz ze swoją rodziną przy ul. K. P. Na utrzymaniu ma niepracującą żonę oraz dwoje dzieci (córkę w wieku 11 lat oraz syna w wieku 4 lat). Ponadto podał, że syn posiada wspólnie z żoną inny majątek oraz dochody z tytułu wykonywanej pracy i wynajmu mieszkań w wysokość ok. [...] zł brutto miesięcznie. W domu przy ul. A. w chwili obecnej nie zamieszkuje nikt więcej oprócz wnioskodawcy i jego żony. Syn pokrywa bieżące remonty domu oraz część opłat za ogrzewanie i oświetlenie w zależności od ich wysokości w danym miesiącu. W kolejnym oświadczeniu z dnia 27 kwietnia 2007 r. Z. M. podał, że zarówno on, jak i jego żona nie posiadają rachunków bankowych, a posiadane wcześniej zostały zamknięte przed kilku laty w związku z zajęciem ich przez Urząd Skarbowy oraz brakiem obrotów na tych rachunkach. Przedłożył także: - odpis zeznania o wysokości osiągniętego dochodu PIT 36 w roku podatkowym 2005 r. przez Z. i I. M., w którym deklarowano łączne przychody wnioskodawcy w wysokości [...] zł (z wynagrodzenia ze stosunku pracy w kwocie [...] zł, z najmu w kwocie [...] zł), koszty uzyskania przychodów w wysokości [...] zł, dochody w wysokości [...] zł, a jego małżonka przychód z renty w wysokości [...] zł, w wyniku rozliczenia powyższych wspólnych dochodów małżonków powstała nadpłata w wysokości [...] zł, - odpis zeznania o wysokości osiągniętego dochodu PIT 36 w roku podatkowym 2006 r. przez Z. i I. M., w którym deklarowano łączne przychody wnioskodawcy w wysokości [...] zł (z wynagrodzenia ze stosunku pracy w kwocie [...] zł, z najmu w kwocie [...] zł), koszty uzyskania przychodów w wysokości [...] zł, dochód w wysokości [...] zł, a jego małżonka przychód z renty w wysokości [...] zł, w wyniku rozliczenia powyższych wspólnych dochodów małżonków powstała nadpłata w wysokości [...] zł, - odpis zeznania o wysokości osiągniętego dochodu PIT 36 w roku podatkowym 2006 r. przez A. i M. M., w którym deklarowano przychody ze stosunku pracy oraz innych źródeł w wysokości [...] zł, koszty uzyskania przychodów w wysokości [...] zł, w wyniku rozliczenia powyższych dochodów powstała nadpłata w wysokości [...] zł, - zaświadczenie Naczelnika Urzędu Skarbowego o wysokości obrotu w ryczałtowanym podatku dochodowym od osób fizycznych, z którego wynika, iż A. M. w zeznaniu podatkowym PIT 28 za rok 2006 wykazał przychód w kwocie [...] zł, oraz podatek w wysokości [...] zł, - pismo Naczelnika Urzędu Skarbowego z [...] ze stanem zaległości zobowiązanego Z. M. na dzień [...] (wierzyciele: Urząd Skarbowy i Naczelnik Urzędu Skarbowego w Szczecinie) w wysokości [...] zł (w tym należność główna, odsetki, koszty egzekucji, etc). Z. M. przedłożył również faktury dokumentujące ponoszone miesięcznie wydatki na konieczne utrzymanie domu, tj.: - opłaty za gaz z dnia [...], za okres od [...] do [...] w kwocie [...] zł, z dnia [...], za okres od [...] do [...] w kwocie [...] zł oraz z dnia [...], za okres od [...] do [...] w kwocie [...] zł - opłaty za energię elektryczną z dnia [...] za okres od [...] do [...] w kwocie [...] zł oraz z dnia [...], za okres od [...] do [...] w kwocie [...], - opłaty za wodę i ścieki z dnia [...], za okres od [...] do [...] w kwocie [...] zł. W dniu 14 maja 2007 r. (data stempla pocztowego) Z. M., złożył na urzędowym formularzu PPF kolejny wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych, w którym podał dotychczasowe informacje, precyzując, że koszty miesięcznego utrzymania domu to kwota ok. [...] zł, a koszt dojazdów, w związku z toczącymi się przeciwko niemu postępowaniami sądowymi to kwota ok. [...] zł. Do wniosku załączył odpis przekazu pocztowego otrzymanej przez I. M. renty, w miesiącu [...] w kwocie [...] zł, zaświadczenie pracodawcy skarżącego – T. Spółki z o.o. z dnia [...], z którego wynika, iż Z. M. jest zatrudniony ww. Spółce na stanowisku specjalisty do spraw spedycji krajowej z miesięcznym wynagrodzeniem brutto w okresie od [...] do [...] w wysokości [...] zł. Ponadto przedłożono także dokumenty nadesłane wraz ze sprzeciwem (tj. między innymi: odpisy ww. PIT za 2006 r., dokumenty dotyczące zajęć majątku: nieruchomości, udziałów w spółkach, faktury za "media", wypis orzeczenia lekarskiego o zaliczeniu I. M. do I grupy inwalidzkiej). Zgodnie z art. 260 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270, ze zm.) w razie wniesienia sprzeciwu, który nie został odrzucony, postanowienie, przeciwko któremu został wniesiony, traci moc, a sprawa będąca przedmiotem sprzeciwu podlega rozpoznaniu przez sąd. Postanowieniem z dnia 8 czerwca 2007 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie odmówił Z. M. przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym obejmującym zwolnienie od kosztów. Wskutek złożonego przez skarżącego zażalenia, Naczelny Sąd Administracyjny postanowieniem z dnia 25 października 2007 r. uchylił postanowienie z dnia 8 czerwca 2007 r. i przekazał sprawę do ponownego rozpoznania Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Szczecinie. Sąd II instancji za nieprawidłową uznał próbę przerzucenia ciężaru pokrycia wpisu od skargi kasacyjnej na syna strony skarżącej, gdyż obowiązek wzajemnej pomocy, wynikający z art. 87 kodeksu rodzinnego i opiekuńczego, nie powinien rozciągać się na partycypowanie w kosztach sądowych. Naczelny Sąd Administracyjny zaznaczył także, że rozpoznając ponownie wniosek o przyznanie prawa pomocy, Sąd I instancji powinien mieć na uwadze fakt, iż strona prowadzi w jednym czasie więcej spraw przed sądami administracyjnymi, a koszty ich prowadzenia mają wpływ na sytuację majątkową skarżącego. Ponownie rozpoznając sprawę stwierdzić należy, iż przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym jest zależne od wykazania przez stronę będącą osobą fizyczną, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny (art. 246 § 1 pkt 2 w/w ustawy). Instytucja zwolnienia od kosztów sądowych dotyczy osób, które z uwagi na bardzo trudną sytuację materialną nie są w stanie ponieść kosztów postępowania sądowego, a odmowa udzielenia im pomocy doprowadziłaby do zamknięcia przed nimi możliwości dochodzenia praw przed sądem. Udzielenie prawa pomocy jest bowiem formą dofinansowania strony z budżetu państwa. Powinno mieć miejsce jedynie w wyjątkowych sytuacjach, w których zdobycie środków finansowych na udział w postępowaniu sądowym jest obiektywnie niemożliwe. Po przeanalizowaniu przedstawionej przez Z. M. sytuacji majątkowej i rodzinnej, Sąd stwierdził, że wnioskodawca znajduje się w trudnej sytuacji i nie będzie w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Skarżący utrzymuje się wraz z żoną ze swojej pensji oraz z renty małżonki w łącznej kwocie ok. [...] złotych miesięcznie. Z przedstawionych oświadczeń oraz licznych dokumentów wynika, iż Z. M. nie posiada aktualnie żadnych innych dochodów, wartościowych przedmiotów ani oszczędności. Wynika z nich także, że uzyskiwane dochody w całości są konsumowane przez ponoszone przez skarżącego i jego żonę wydatki na utrzymanie. Wobec skarżącego toczą się postępowania egzekucyjne, w toku których zajęty został majątek skarżącego (w tym lokal użytkowy), a zaległość wobec urzędu skarbowego wynosi ponad 10 milionów złotych. Dodatkowo wskazać należy, iż skarżący prowadzi aktualnie kilka spraw przed sądem administracyjnym, co wpływa również na jego sytuację majątkową. Wyżej przytoczone okoliczności wskazują, iż sytuacja majątkowa Z. M. nie jest dobra i nie rokuje poprawy. Zdaniem Sądu, świadczy ona o tym, że w chwili obecnej skarżący nie będzie w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania sądowego. Wobec powyższego, na podstawie art. 246 § 1 pkt 2 ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, orzeczono jak w sentencji.