I SA/Sz 361/17

Starszy referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Szczecinie - - Aleksandra Jawoszek po rozpoznaniu w dniu 16 sierpnia 2018 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku B. B. o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie adwokata z urzędu w sprawie ze skargi na decyzję Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych/ZUS z dnia [...] lutego 2017 r. nr [...] w przedmiocie umorzenia należności z tytułu składek p o s t a n a w i a: 1. umorzyć postępowanie w zakresie wniosku o zwolnienie od kosztów sądowych; 2. odmówić ustanowienia adwokata z urzędu. Sygn. akt I SA/Sz [...] U Z A S A D N I E N I E Wyrokiem z dnia 30 sierpnia 2018 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w S. oddalił skargę B. B. na powołaną na wstępie decyzję Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych/ZUS. Postanowieniem z dnia 5 października 2017 r. stwierdzono, że wyrok jest prawomocny od dnia 30 września 2017 r. W dniu 2 maja 2018 r. do Sądu wpłynęły pisma sporządzone przez skarżącą, w których złożyła wniosek o przywrócenie terminu na złożenie wniosku o sporządzenie uzasadnienia wyroku oraz o ustanowienie pełnomocnika z urzędu w celu zaskarżenia wyroku z dnia 30 sierpnia 2017 r. W dniu 12 czerwca 2018 r. do Sądu wpłynął wniosek o przyznanie prawa pomocy – sporządzony na formularzu PPF z dnia 11 czerwca 2018 r. – poprzez zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie adwokata. W uzasadnieniu ww. pism i wniosku skarżąca wskazała, że nie jest w stanie ponieść kosztów sądowych i wynagrodzenia pełnomocnika z powodu trudnej sytuacji zdrowotno – ekonomicznej. Skarżąca podała, że prowadzi wspólne gospodarstwo domowe z matką - W. B.. Jest współwłaścicielem S.C. "[...] z udziałem 99%, która to spółka od 2014 r. z powodu nagłego i nieuleczalnego zachorowania skarżącej nie przynosi dochodów. Za rok 2014 r. (wg PIT28 za okres od stycznia do marca) dochody ze spółki wynosiły [...] zł. Skarżąca oświadczyła także, że posiada większość udziałów w ww. spółce oraz, że zajmowała się wszystkimi sprawami firmy, zaś praca W. B. w firmie polegała jedynie na prowadzeniu spraw związanych z księgowością firmy – podpisywaniu faktur, prowadzeniu ewidencji zryczałtowanego podatku dochodowego i obliczaniu podatku dochodowego o wystawianych faktur, zaś podatkiem VAT zajmowało się wyspecjalizowane biuro rachunkowe. Obecnie skarżąca pozostaje na utrzymaniu matki, otrzymującej świadczenie emerytalne w wysokości [...] zł, który to dochód nie pokrywa potrzeb dwuosobowego gospodarstwa domowego. W oświadczeniu o stanie majątkowym podano, że skarżąca posiada udział w nieruchomości (w wielkości [...]) o pow. 247,50 m kw., którego szacunkowa wartość wynosi [...] zł (dom jednorodzinny), położoną na działce o pow. 540 m kw. Dochód rodziny to kwota [...]zł z tytułu emerytury matki skarżącej; działalność gospodarcza S.C. [...] od 2015 roku do 2018 r. nie przynosi dochodów. Skarżąca oświadczyła, że ich obecne koszty utrzymania wynoszą: energia elektryczna [...] zł, gaz [...] zł, woda [...] zł, wywóz śmieci [...] zł, media [...] zł, koszty leczenia [...] zł. Wskazano także na zadłużenie z tytułu kredytów gotówkowych (inwestycyjny na działalność firmy z marca 2012 r. w Idea Banku do spłaty ok. [...] zł – rata miesięczna ok. [...] zł; konsumpcyjny w Alior Bank na kwotę [...]zł na remont i modernizację domu z 2011 r.; w Provident na kwotę [...]zł modernizacja domu – centralne ogrzewanie i inne, BZ WBK na kwotę [...]zł odnawialny limit w koncie firmowym) oraz z tytułu kart kredytowych (Toyota Bank: [...] zł, Bank Handlowy [...] zł, Alior Bank [...] zł, Bank PBH [...] zł, Carrefur visa [...] zł, PKO BP [...] zł, Kredyt Bank [...] zł, Credit Agricole [...] zł, Sygma Bank [...] zł, Oney [...] zł). Skarżąca wskazała, że wszystkie kredyty były zaciągnięte przed zachorowaniem i w momencie uzyskiwania stałych dochodów pozwalających na ich regularną spłatę. We wniosku wymieniono także postanowienia sądowe, na mocy których przyznano skarżącej zwolnienie od kosztów sądowych i ustanawiano pełnomocników z urzędu, wydane przez WSA w Szczecinie jak i sąd powszechny, a także decyzje organów administracji przyznające ulgi w spłatach zobowiązań. Skarżąca wykonując wezwanie referendarza sądowego do nadesłania dodatkowych dokumentów obrazujących sytuację finansową i zdrowotną nadesłała: - zeznanie o wysokości uzyskiwanego przychodu, wysokości dokonanych odliczeń i należnego ryczałtu od przychodów ewidencjonowanych za rok 2017 [...] (zadeklarowano przychody "0" zł); - zawiadomienia Naczelnika [...] Urzędu Skarbowego w S. z dnia 15 lutego 2017 r. oraz z dnia 24 marca 2017 r. o wykreśleniu z urzędu podmiotu [...] z rejestru jako podatnika VAT i VAT UE; - kserokopię ewidencji przychodów S.C. [...] za styczeń, luty, marzec, kwiecień, maj 2018 r. (brak wpisów); - wydruk z rachunku bankowego w mBanku z 31 lipca 2018 r. z saldem końcowym w kwocie (-) [...] zł; - wydruki internetowe z rachunków w Banku Zachodnim od stycznia 2018 r. do 30 czerwca 2018 r. z saldem końcowym w kwocie (-) [...] zł i w kwocie (-) [...] Euro; - dokumentację medyczną o stanie zdrowia. Referendarz sądowy zważył, co następuje: Na wstępie należy wskazać, że przedmiotem niniejszej sprawy jest decyzja Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych/ZUS w przedmiocie umorzenia należności z tytułu składek, a więc skarżąca na mocy art. 239 § 1 pkt 1 lit. e ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami adminstracyjnymi (Dz. z 2018 r. poz. 1302, dalej; "p.p.s.a.") korzysta z mocy prawa ze zwolnienia od kosztów sądowych przed sądem pierwszej jak i drugiej instancji. Oznacza to, że nie ma obowiązku uiszczania kosztów sadowych, z tych względów, na podstawie art. 249a p.p.s.a. postępowanie w zakresie przyznania zwolnienia od kosztów sądowych należało umorzyć, jako zbędne, o czym orzeczono w pkt 1 postanowienia. Natomiast podlega merytorycznemu rozpoznaniu wniosek o ustanowienia adwokata z urzędu w niniejszej sprawie, który jest wnioskiem o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym (art. 245 § 3 p.p.s.a.). Prawo pomocy w zakresie częściowym może być przyznane osobie fizycznej po wykazaniu przez nią braku możliwości poniesienia pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny (art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a.). Zawarty w art. 246 § 1 p.p.s.a. zwrot "gdy osoba ta wykaże" oznacza, iż to na wnoszącym o przyznanie prawa pomocy spoczywa ciężar dowodu, że znajduje się w sytuacji uprawniającej do skorzystania z prawa pomocy. Wnioskodawca winien zatem wykazać, że występują przesłanki uzasadniające jej udzielenie. W związku z tym to w interesie wnioskodawcy leży przedstawienie stosownej argumentacji, która potwierdzałaby jego niezdolność do pokrycia jakichkolwiek lub pełnych kosztów postępowania, tj. do podania wszystkich tych okoliczności, które wskazywać będą na fakt pozostawania w trudnej sytuacji materialnej. Wniosek powinien być rzetelnie sporządzony, a przedstawione w nim okoliczności powinny odpowiadać prawdzie (por. postanowienie NSA z dnia 17 stycznia 2008 r., sygn. II OZ 1400/07). Niewykazanie przez stronę ubiegającą się o przyznanie prawa pomocy przesłanek określonych w art. 246 p.p.s.a. obliguje sąd (referendarza sądowego) do odmowy uwzględnienia takiego wniosku. Przez uszczerbek utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny, o jakim stanowi art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a., należy rozumieć zachwianie sytuacji materialnej i bytowej strony skarżącej w taki sposób, iż nie jest ona w stanie zapewnić sobie oraz rodzinie minimum warunków socjalnych, natomiast przez wydatki utrzymania koniecznego należy rozumieć wydatki na zaspokojenie podstawowych potrzeb życiowych, takie jak żywność, mieszkanie, odzież i niezbędne opłaty (por. postanowienie NSA z dnia 29 stycznia 2008 r., sygn. I FZ 437/07). Ostatecznie to do referendarza sądowego/sądu należy uznanie oświadczenia za wystarczające dla przyznania prawa pomocy we wskazanym zakresie. Wyjaśnienia wymaga, że dla uzyskania prawa pomocy nie wystarczy subiektywne przekonanie wnioskodawcy o zasadności jego otrzymania. Prawo pomocy może być przyznane, jeżeli strona wykaże, że zdobycie przez nią środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym jest rzeczywiście, obiektywnie niemożliwe. Podkreślić należy, że strona ubiegająca się o przyznanie prawa pomocy powinna przekonać referendarza sądowego o swojej sytuacji majątkowej i finansowej i ją odpowiednio uwiarygodnić, rozpoznający wniosek zaś ma dokonać jedynie oceny przedstawionej sytuacji. Niewątpliwie im bardziej strona zobrazuje, udokumentuje tę sytuację, tym większe możliwości wnikliwej oceny ma referendarz sądowy/sąd administracyjny. W przeciwnym razie strona musi się liczyć z negatywnymi dla siebie konsekwencjami braku wykazania przesłanek z art. 246 p.p.s.a. Jeżeli zaś wnioskodawca uchyla się od należytego i wiarygodnego wykazania swojej aktualnej sytuacji finansowej, nie przedstawiając danych dotyczących tej sytuacji lub przedstawiając dane dotyczące swojej sytuacji w sposób selektywny, referendarz sądowy nie ma jakichkolwiek podstaw do wydania rozstrzygnięcia o przyznanie prawa pomocy - uwzględniającego złożony wniosek. Należy mieć bowiem na uwadze, że referendarz sądowy/sąd nie może w jakikolwiek sposób domniemywać sytuacji materialnej i życiowej wnioskodawcy. Po analizie przedstawionej sytuacji finansowej i bytowej skarżącej należy stwierdzić, że jej wniosek nie zasługuje na uwzględnienie, z przyczyn niżej podanych. Skarżąca uzasadniając swój wniosek mocno akcentuje przede wszystkim trudną sytuację zdrowotną swoją i matki, powodującą u niej okresową niezdolność do pracy, co wynika z przedłożonej szczegółowej dokumentacji medycznej, brak dochodów z działalności prowadzonej na zasadzie spółki cywilnej z matką, co wynika z PIT-28 za 2017 r. i ewidencji przychodów za 2018 r. oraz z zawiadomień o wyrejestrowaniu z rejestru podatników VAT, znaczne zadłużenie kredytowe. Ponadto skarżąca oświadczyła, że dwuosobowe gospodarstwo domowe utrzymywane jest wyłącznie z dochodów z emerytury matki wynoszącej ok [...] zł miesięcznie. Tymczasem kwota wykazanych przez stronę miesięcznych wydatków na utrzymanie (tj. [...] zł na opłaty mieszkaniowe i [...] zł na koszty leczenia) przewyższa wykazywane dochody, nadto strona podaje że ma liczne zobowiązania z kredytów i pożyczek. Powyższa okoliczność, w powiązaniu z dodatkowym ustaleniem (dokonanym na podstawie wydruku z Centralnej Ewidencji i Informacji o Działalności Gospodarczej z 6 lipca 2018 r. ), że skarżąca poza wykazaną działalnością w ramach S.C. [...], figuruje w rejestrze przedsiębiorców pn. [...] ( Managing Group C. B. D. B., B. H. B. D. B. pod adresem zamieszkania i posiada status "aktywny", oznacza, że skarżąca posiada w rzeczywistości większe środki finansowe niż wykazuje, zaś we wniosku podaje tylko takie dane, które mają świadczyć o złej sytuacji finansowej. Zwrócić bowiem należy uwagę, że skarżąca nie wykazała żadnego dodatkowego źródła dochodów, pozwalającego sfinansować całość jej wydatków ani w formularzu PPF, ani po wezwaniu referendarza sądowego (wskazującego na powyższe dane z CEIDG), zaś wniosek uzupełniła tylko w zakresie informacji dotyczących działalności S.C. [...]. Skarżąca nie uprawdopodobniła posiadania zaległości w wydatkach mieszkaniowych, ani także faktu nieregularnego, czy też niespłacania spłacania zobowiązań kredytowych. W związku z powyższym rozpoznający wniosek referendarz sądowy powziął wątpliwości co do rzetelności i wiarygodności podawanych danych odnośnie do źródeł utrzymania i finansowania wydatków skarżącej i jej faktycznych dochodów, co powoduje, że wniosek o ustanowienie adwokata z urzędu nie może zostać załatwiony pozytywnie, dopóki wątpliwości tych skarżąca nie usunie. Należało uznać zatem, że skarżąca nie wykazała istnienia przesłanek częściowego przyznania prawa pomocy, tj., że poniesienie przez nią wydatku w postaci wynagrodzenia pełnomocnika spowoduje uszczerbek w koniecznym utrzymaniu skarżącej i jej rodziny, w rozumieniu ww. art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a. Tak zajętego stanowiska, zdaniem referendarza sądowego, nie może zmienić fakt zwalniania skarżącej i ustanawiania pełnomocników procesowych, czy przyznawania ulg w spłatach zobowiązań w innych sprawach, rozpoznawanych przed tutejszym Sądem, sądem powszechnym i organami administracji. Skarżąca w ten sposób uzyskała znaczne wsparcie ze strony Skarbu Państwa, którego jednak nie należy traktować jako reguły – co do zasady bowiem każdy ma obowiązek ponoszenia kosztów swego udziału w sprawie, co na gruncie niniejszej sprawy wyraźnie wynika z treści art. 199 p.p.s.a. Oznacza to, że strona niezależnie od tego, że dotychczas była dofinansowywana przez Skarb Państwa, winna zawsze czynić starania, aby partycypować w ponoszeniu przedmiotowych kosztów, jeżeli nie w całości, to przynajmniej w części. Ponadto, należy zauważyć, że sprawa jest na etapie rozpoznania wniosku skarżącej o przywrócenie terminu do złożenia wniosku o uzasadnienie wyroku Sądu z dnia 30 sierpnia 2017 r., który jest już prawomocny (od dnia 30 września 2017 r.), a więc udział profesjonalnego pełnomocnika na tym jej etapie nie jest wymagany. Odmowa ustanowienia adwokata na obecnym etapie sprawy nie rodzi więc negatywnych skutków procesowych dla strony, która będzie mogła złożyć w niniejszej sprawie kolejny wniosek o przyznanie prawa pomocy w tym zakresie, który powinien zawierać wyjaśnienie wątpliwości związanych ze wszystkimi źródłami finansowania wydatków skarżącej. Dokonując oceny zasadności żądania skarżącej referendarz sądowy miał zatem na uwadze, że niniejsze rozstrzygnięcie na obecnym etapie postępowania ani nie ogranicza skarżącej dostępu do sądu, ani też nie pozbawia jej tego prawa, zagwarantowanego Konstytucją RP. Jak już bowiem wskazano skarżąca korzysta ze zwolnienia od kosztów sądowych z mocy prawa, co skutkowało przyjęciem przez sąd do rozpoznania sprawy ze skargi, zaś wniosek o ustanowienie profesjonalnego pełnomocnika strona będzie mogła złożyć ponownie. Udzielenie stronie prawa pomocy w postępowaniu przed sądami administracyjnymi jest formą jej finansowania z budżetu państwa i przez to powinno sprowadzać się jedynie do przypadków, w których strona nie posiada rzeczywiście środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym i wykaże to w sposób przekonywujący, co w niniejszej sprawie nie miało miejsca. Mając powyższe na uwadze, na podstawie art. 245 § 3 oraz art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a., orzeczono jak w pkt 2 sentencji postanowienia.