I SA/Sz 451/14

Referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Szczecinie - Aleksandra Jawoszek po rozpoznaniu w dniu 12 maja 2014 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku Gminy [...] o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie ze skargi na decyzję Zarządu Województwa Zachodniopomorskiego z dnia 11 lutego 2014 r. [...] w przedmiocie zwrotu środków otrzymanych w ramach umowy o dofinansowanie na realizację projektu wraz z odsetkami p o s t a n a w i a: przyznać prawo pomocy w zakresie częściowym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych Gmina [...], złożyła - na urzędowym formularzu PPPr - wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych w sprawie ze skargi na wyżej powołaną decyzję Zarządu Województwa Zachodniopomorskiego z dnia 11 lutego 2014 r. w przedmiocie zwrotu środków otrzymanych w ramach umowy o dofinansowanie na realizację projektu wraz z odsetkami. W uzasadnieniu wniosku Gmina podała, że znajduje się w trudnej sytuacji finansowej, która uniemożliwia jej uiszczenie kosztów sądowych w niniejszej sprawie. Wskazała, że niedotrzymanie umownego terminu realizacji inwestycji [...] oraz przedłużający się termin rozliczenia końcowego projektu (kontrola IZ RPO miała miejsce w październiku 2012 r.), w szczególności naliczenie korekty finansowej spowodowały, że Gmina nie może skorzystać ze środków finansowych końcowej płatności. Sytuacja ta spowodowała, że Gmina zmuszona była przeznaczyć środki budżetowe pochodzące z dochodów bieżących, które winny być wykorzystane na bieżącą działalność szkół, przedszkola, pomoc społeczną, utrzymanie dróg, opłaty za oświetlenie itp., na zapłacenie faktur dla wykonawcy kanalizacji. Z tego powodu w jednostkach budżetowych Gminy powstały zadłużenia z tytułu niezapłaconych składek ZUS, podatku dochodowego od osób fizycznych, w opłatach za bieżące utrzymanie obiektów. Sytuacja ta w 2013 roku wpłynęła znacząco na kondycję finansową Gminy. Wskazano także, że zadłużenie na 31.12.2013 r. wyniosło [...] zł, co stanowi 83,25% planowanych dochodów Gminy na rok 2013. Zaistniała sytuacja spowodowała, że Regionalna Izba Obrachunkowa wydala negatywną opinię w sprawie projektu uchwały budżetowej Gminy [...] na 2014 rok oraz negatywną opinię w sprawie projektu uchwały o zmianie wieloletniej prognozy finansowej Gminy [...] na lata 2014 - 2021. Gmina zmuszona została do opracowania programu naprawczego na lata 2014 – 2016, aby móc ubiegać się o pożyczkę z budżetu państwa udzielanych jednostkom samorządu terytorialnego w ramach postępowań naprawczych. Z uwagi na tak duże zadłużenie Gmina zrezygnowała w latach 2014 - 2016 z realizacji wszelkich inwestycji, wprowadzić szereg oszczędności w realizacji bieżących wydatków budżetowych, by nie dopuścić do zwiększenia kwoty zadłużenia. Gmina podała, że wartość jej środków trwałych wynosi [...] zł, wysokość zysku za ostatni rok obrotowy według bilansu - [...] zł, zaś stan rachunku bankowego w G. na koniec miesiąca poprzedzającego złożenie wniosku - [...] zł. Skarżąca wskazała także na obciążenie jej nieruchomościami hipotekami ([...] hipotek). Oświadczyła także, że zatrudnia na ½ etatu radcę prawnego. Do wniosku Gmina dołączyła: kopie kwartalnych sprawozdań o nadwyżce/deficycie na rok 2013, o stanie zobowiązań na koniec IV kwartału 2013 r., kopie dwóch uchwał RIO z 2 grudnia 2013 r. w sprawie negatywnej opinii o projektach uchwał budżetowej oraz o wieloletniej prognozie finansowej. Dodatkowo, wykonując wezwanie referendarza sądowego Gmina nadesłała: 1. wyciągi ze wszystkich posiadanych rachunków bankowych za okres od 22 stycznia 2014 r. do 22 kwietnia 2014 r., w tym: - rachunek dochodów budżetowych (r. bieżący), prowadzony w celu utrzymania płynności finansowej, związany z kredytem krótkoterminowym w wysokości [...] zł (limit na dzień 22 kwietnia 2014 r. do wykorzystania w kwocie [...] zł); - rachunek dochodów budżetowych, na który wpływają dochody z tytułu czynszu najmu za lokale komunalne mieszkalne i użytkowe oraz zwroty za media (woda, odbiór ścieków, energia el. itp.), którego obroty po stronie Winien wynosiły [...] zł, po stronie Ma - [...] zł; - rachunek dochodów z mandatów, kar i grzywien, którego stan na 22 kwietnia 2014 r. wynosił: po stronie Winien - [...] zł, po stronie Ma - [...] zł; - rachunek Zakładowego Funduszu Socjalnego; - rachunki wyodrębnione na realizacje projektów związanych z rozwojem Gminy realizowanych środków z Unii Europejskiej przekazanych przez Ministerstwo Finansów i ARiMR w [...] (przebudowa i modernizacja budynku Miejsko-Gminnego Ośrodka Kultury i Sportu w [...], termomodernizacja przedszkola Miejskiego i Szkoły Podstawowej; remont sufitów w Przedszkolu Miejskim); - rachunek sum depozytowych; - rachunek wydatków niewygasających – na którym gromadzone są środki na zakończenie remontu budynku [...]; - rachunek wydatków budżetowych, którego stan na dzień 22 kwietnia 2014 r. wynosił: po stronie Winien [...] zł, po stronie Ma [...] zł. 2. wyciągi z księgi rachunkowej zawierające zestawienie przychodów, kosztów uzyskania przychodów, dochodów, wykaz aktywów i pasywów oraz ewidencję stanu środków pieniężnych za ostatnie trzy miesiące; stan środków pieniężnych w kasie Gminy na dzień 18 kwietnia 2014 r. wynosił [...] zł , 3. wykaz stanu zadłużenia na dzień 22 kwietnia 2014 r., wynoszącego [...] zł. Rozpoznając wniosek zważyć należało, co następuje. Na wstępie wskazać należy, że w niniejszej sprawie Gmina wniosła o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych. Wpis sądowy, jedyny koszt do którego uiszczenia zobowiązana jest skarżąca na obecnym etapie sprawy, wynosi [...] zł. Stosownie do art. 246 § 2 pkt 2 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2012 r. poz. 270), dalej zwanej "P.p.s.a.", osobie prawnej, a także innej jednostce organizacyjnej nieposiadającej osobowości prawnej, prawo pomocy może być przyznane w zakresie częściowym - gdy wykaże, że nie ma dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania. Jak wskazuje się w piśmiennictwie i orzecznictwie, osoba prawna zobowiązana jest wykazać, że nie ma adekwatnych środków na poniesienie kosztów postępowania, ale także, że nie ma ich, mimo iż podjęła wszelkie niezbędne środki, aby zdobyć fundusze na pokrycie tych wydatków (J.P. Tarno: Prawo o postępowaniu przez sądami administracyjnymi. Wyd. 2, Warszawa 2006, s. 504, za postanowieniem NSA z 28 września 2011 r. sygn. akt I FZ 267/11). Strona występująca na drogę postępowania sądowego winna mieć świadomość obowiązku ponoszenia kosztów tego postępowania i wnosząc o zwolnienie od tego obowiązku uprawdopodobnić w sposób wiarygodny i rzetelny, że zachodzą przesłanki do uwzględnienia wniosku. Jedynym kryterium oceny wniosku o przyznanie prawa pomocy jest bowiem kryterium finansowe (por. postanowienie NSA z 27 września 2011 r. sygn. akt II GZ 434/11 oraz z 19 stycznia 2010 r., sygn. akt I GZ 1/10, opubl. orzeczenia.nsa.gov.pl). Podnieść też należy, że opłaty sądowe, do których zalicza się także wpis, stanowią rodzaj danin publicznych. Zwolnienia od ponoszenia tego rodzaju danin stanowi odstępstwo od konstytucyjnego obowiązku ich powszechnego i równego ponoszenia, wynikającego z art. 84 Konstytucji RP. Dlatego też mogą być stosowane w sytuacjach wyjątkowych, gdy istnieją uzasadnione powody do przerzucenia ciężaru dotyczącego danej osoby na współobywateli (por.: M. Niezgódka – Medek [w:] B. Dauter, B. Gruszczyński, A. Kabat, M. Niezgódka – Medek: Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz, Zakamycze 2005, s. 594). Analiza złożonego w niniejszej sprawie wniosku oraz dołączonych do niego dokumentów źródłowych pozwala przyjąć, że skarżąca wykazała, że nie posiada dostatecznych środków pieniężnych aby ponieść w całości koszty sądowe w niniejszej sprawie. Skarżąca nie posiada środków pieniężnych na rachunkach bankowych, bowiem środki, którymi obraca pochodzą z kredytów i pożyczek. Również środki w kasie Gminy nie pozwalają na wygospodarowanie w chwili obecnej kwoty [...] zł należnej na tym etapie sprawie z tytułu wpisu od skargi. Gmina nie ma możliwości pozyskania środków z majątku bowiem stanowią go obiekty przede wszystkim służące zaspokajaniu zbiorowych potrzeb mieszkańców gminy. Ponadto należy zauważyć, że gmina, jako jednostka samorządu terytorialnego stopnia podstawowego nie prowadzi komercyjnej działalności, dlatego też kryteria oceny zasadności jej wniosków muszą być nieco inne, niż kryteria odnoszące się chociażby do spółek prawa handlowego. Jest też oczywiste, że gmina w pierwszej kolejności musi zabezpieczyć środki na realizację innych niż koszty sądowe, społecznie użytecznych celów. Jednakże zasadniczym argumentem uzasadniającym pozytywne rozpatrzenie wniosku skarżącej o przyznanie prawa pomocy jest fakt, że z uwagi na trudną sytuację finansową i przekroczenie ustawowego wskaźnika zadłużenia (na dzień 31 grudnia 2013 r. zadłużenie wynosiło [...] zł, co stanowiło 83,25 % dochodów, zaś na dzień kwietnia 2014 r. - [...] zł), Gminie [...] nie uchwalono budżetu i jest ona w trakcie opracowywania programu naprawczego finansów jednostki samorządu terytorialnego. Przyjęcie programu naprawczego jest bowiem warunkiem uzyskania pożyczki z budżetu państwa. Źródła na które dochody z pożyczki są przeznaczone zostały ściśle określone i zatwierdzone przez pożyczkodawcę i mają na celu ograniczenie wydatków do niezbędnego minimum. Wykonywanie programu naprawczego wymaga prowadzenia bardzo restrykcyjnej polityki finansowej i ogranicza swobodne dysponowanie posiadanymi środkami finansowymi przez Gminę. Uzyskiwane nadwyżki finansowe skarżąca ma obowiązek przeznaczać na obsługę zadłużenia z tytułu kredytów i pożyczek, w tym pożyczki z budżetu Państwa. W tej sytuacji nie ma wątpliwości, że skarżąca nie może i nie będzie mogła w najbliższym czasie wygospodarować środków na poniesienie kosztów postępowania sądowego. Wskazać należy, iż co prawda gmina jako jednostka samorządu terytorialnego, obejmująca swoją działalnością różne sfery życia publicznego i gospodarczego powinna przewidywać mogące wystąpić stany faktyczne i prawne oraz przewidywać konieczność zabezpieczania środków finansowych w ramach rezerwy na niezaplanowane w budżecie okoliczności, jednakże w niniejszej sprawie, z uwagi na wykazanie, że istnieje zagrożenie płynności finansowej i nie uchwalono budżetu na 2014 r., wniosek należało uwzględnić. Mając na względzie powyższe, na podstawie przepisów art. 246 § 2 pkt 2 oraz art. 258 § 1 i § 2 pkt 7 P.p.s.a., postanowiono jak w sentencji.