I SA/Sz 455/13

Dnia 23 grudnia 2013 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie w składzie: Przewodniczący Sędzia WSA – Kazimierz Maczewski po rozpoznaniu w dniu 23 grudnia 2013 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku P. T. P. S. z o.o. z siedzibą w S. o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym w sprawie ze skargi na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w Szczecinie z dnia 18 marca 2013 r. znak: [...] w przedmiocie podatku od towarów i usług za II, III, V, IX, X, XI, XII 2009 r. oraz II, III, IV 2010 r. p o s t a n a w i a: odmówić przyznania prawa pomocy P. T. P. S. z o.o. z siedzibą w S., wnioskiem złożonym na formularzu PPPR w dniu 16 maja 2013 r., zwróciła się w niniejszej sprawie o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie radcy prawnego, proponując wyznaczenie tego pełnomocnika w osobie radcy prawnego R. G. We wniosku Spółka wskazała, że w wyniku prowadzonych wobec niej postępowań organów podatkowych i śledztwa przez Prokuraturę Okręgową w S., Wydział [...] do spraw przestępczości gospodarczej, sygn. sprawy [...] , została pozbawiona możliwości prowadzenia działalności gospodarczej. W oświadczeniu o majątku i dochodach Spółka podała, że jej kapitał zakładowy wynosi [...] zł, nie posiada środków trwałych. Wskazano także, że w ostatnim roku kalendarzowym nie była prowadzona działalność gospodarcza, zaś za ostatni rok działalności (tj. 2011) odnotowano stratę, jednocześnie oświadczając, że wszystkie dokumenty księgowe, korporacyjne, administracyjne zostały zabezpieczone i utajnione przez prokuraturę. Spółka podała także, że posiada rachunek bankowy w [...] Oddział/W., którego stan na koniec marca 2013 r. wynosił [...] zł. Pismem z dnia 15 października 2013 r. Sąd zobowiązał Spółkę do przedłożenia w terminie dziesięciodniowym dokumentów obrazujących jej sytuację finansową. Wezwanie to obejmowało: - dokument potwierdzający zabezpieczenie w postępowaniu przygotowawczym dokumentacji księgowej Spółki dotyczącej 2012 r., które uniemożliwiło sporządzenie bilansu i rachunku zysków i strat za 2012 r. oraz stwierdzający brak możliwości uzyskania kserokopii dokumentów dla potrzeb sporządzenia takiego bilansu i rachunku zysków i strat, w celu przedłożenia w sądzie administracyjnym; - wyciąg z ewidencji stanu środków pieniężnych przedsiębiorstwa (stan kasy) za okres od 1 czerwca 2013 r. do 10 września 2013 r. lub innego dokumentu potwierdzającego stan kasy w ww. okresie; - wyciągi z rachunków bankowych Spółki z ich stanem za okres od 1 czerwca 2013 r. do 10 września 2013 r.; - dokument potwierdzający zawieszenie prowadzenia działalności gospodarczej przez Spółkę; - zaświadczenie z urzędu skarbowego potwierdzające, że Spółka nie rozlicza podatku dochodowego i nie składała w okresie od stycznia 2013 r. do września 2013 r. deklaracji VAT. Odpowiadając na powyższe wezwanie Spółka nadesłała: 1. kopię wniosku z 22 grudnia 2011 r. skierowanego do Urzędu Skarbowego W. M. informującego o zawieszeniu działalności gospodarczej oraz o wyrażenie zgody na nieskładanie deklaracji VAT oraz nierozliczanie podatku dochodowego; 2. kopie raportu kasowego nr [...] za okres od 1 czerwca 2013 r. do 30 września 2013 r. z saldem końcowym [..] zł oraz oświadczenie Spółki, iż z uwagi na fakt zabezpieczenia dokumentacji księgowej stan kasy na początek okresu został przyjęty jako zerowy, stąd dokument nie jest w 100 % wiarygodny; 3. oświadczenie Spółki o braku dokumentu potwierdzającego zabezpieczenie dokumentacji księgowej Spółki przez ABW i prokuraturę za 2012 r., wraz z wnioskiem do Sądu o zwrócenie się do ww. organów w celu potwierdzenia takiego stanu; 4. oświadczenie o zamknięciu kont Spółki w 2011 r. Jednocześnie Spółka zwróciła się o wyznaczenie dodatkowego terminu do przedłożenia zaświadczenia urzędu skarbowego o nieskładaniu deklaracji podatkowych w 2013 r. oraz nierozliczaniu podatku dochodowego, z powodu choroby prezesa zarządu. Pismem z dnia 7 listopada 2013 r. Sąd poinformował Spółkę o przedłużeniu terminu na złożenie brakujących dokumentów do dnia 12 listopada 2013 r., a także dodatkowo zobowiązał do nadesłania zaświadczenia z urzędu skarbowego potwierdzającego, że Spółka ma zawieszoną działalność gospodarczą. Ponadto zobowiązano Spółkę do przedłożenia kserokopii pełnomocnictw udzielonych adwokatom wymienionych w piśmie z dnia 28 października 2013 r., tj. mec. M. M. i J. K., lub dokumentów potwierdzających wypowiedzenie tych pełnomocnictw. Pismem z dnia 21 listopada 2013 r. Spółka poinformowała, że do tej daty nie otrzymała z urzędu skarbowego żądanego zaświadczenia, a także oświadczyła, iż po jego otrzymaniu zostanie niezwłocznie wysłane do Sądu. Przedłożono także uwierzytelnioną kopię pełnomocnictwa z dnia 13 grudnia 2013 r. udzielonego adwokatowi M. M. do reprezentowania Spółki w sprawie podatku od towarów i usług za poszczególne miesiące w latach 2009 i 2010 między innymi przed Wojewódzkim Sądem Administracyjnym oraz Naczelnym Sądem Administracyjnym oraz pełnomocnictwo substytucyjne dla adw. P. B. do zastępowania ww. pełnomocnika w sprawie o sygn. akt I SA/Sz 455/13 przed Wojewódzkim Sądem Administracyjnym w Szczecinie. Odnośnie pełnomocnictwa dla J. K. Spółka oświadczyła, że przedłoży je w terminie późniejszym. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie zważył co następuje: Stosownie do art. 199 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2012 r. poz. 270, ze zm.), dalej zwanej "P.p.s.a.", strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie. Wyjątek od generalnej zasady ponoszenia kosztów postępowania stanowi art. 246 § 2 pkt 1 P.p.s.a., zgodnie z którym osobie prawnej, a także innej jednostce organizacyjnej nieposiadajacej osobowości prawnej, prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym gdy wykaże ona, że nie ma żadnych środków na poniesienie jakichkolwiek kosztów postępowania. Podkreślenia jednocześnie wymaga, że obowiązek zagwarantowania skutecznego dostępu do sądu nie oznacza konieczności zagwarantowania stronom bezwarunkowego prawa do uzyskania bezpłatnej pomocy prawnej, ani prawa do zwolnienia od kosztów sądowych. Wymóg ponoszenia kosztów postępowania nie stanowi ograniczenia prawa do sądu i jest usprawiedliwiony koniecznością zapewnienia właściwego funkcjonowania wymiaru sprawiedliwości. Udzielenie stronie prawa pomocy w postępowaniu przed sądami administracyjnymi jest formą jej finansowania z budżetu państwa i przez to powinno sprowadzać się jedynie do przypadków, w których strona nie posiada rzeczywiście środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym i wykaże to w sposób przekonywujący. Oznacza to, że na wnioskodawcy spoczywa ciężar wykazania braku możliwości poniesienia kosztów postępowania. Osoba prawna oraz inna organizacja nieposiadająca osobowości prawnej powinna wykazać nie tylko, że nie ma środków na poniesienie tych kosztów, ale także, że nie posiada ich, pomimo iż podjęła wszelkie niezbędne działania by zdobyć fundusze na pokrycie wydatków (J. P. Tarno, Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz, Warszawa 2012, s. 620). Przy czym w przypadku jednostek organizacyjnych (osób prawnych) kwestia przyznania prawa pomocy zależy od uznania sądu administracyjnego, co wynika ze sposobu sformułowania powołanego wyżej przepisu. Podkreślić należy, iż dla uzyskania prawa pomocy nie wystarczy subiektywne przekonanie wnioskodawcy o zasadności jego otrzymania. Prawo pomocy może być przyznane, jeżeli zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym jest rzeczywiście, obiektywnie niemożliwe. Po przeanalizowaniu wniosku skarżącej oraz przedstawionych przez nią danych o sytuacji finansowej, Sąd stwierdza, że nie dostarczyły one wystarczających i wiarygodnych informacji umożliwiających poczynienie kategorycznych ustaleń w kwestii jej sytuacji finansowej i uzasadniających udzielenie prawa pomocy. Skarżąca została zobowiązana do przedłożenia dokumentów obrazujących jej obecną sytuację majątkową, tj. z okresu 2012 r. i 2013 r. Sąd zobowiązał ją między innymi do nadesłania wyciągów z rachunków bankowych za okres od 1 czerwca 2013 r. do 10 września 2013 r., dokumentu potwierdzającego zawieszenie działalności gospodarczej oraz nieskładanie deklaracji podatkowych. Skarżąca dokumentów takich nie przedłożyła. Spółka nie nadesłała żadnego dokumentu potwierdzającego brak możliwości przedstawienie dokumentów obrazujących jej aktualną sytuację majątkową i możliwości płatnicze, wskazując jedynie (podobnie jak w formularzu PPPR), że jej dokumentacja została zabezpieczona przez prokuraturę i nie ma możliwości przedstawienia dokumentu potwierdzającego ten fakt, zwracając się jednocześnie do Sądu o wystąpienie z wnioskiem do organów ścigania celem potwierdzenia takiego stanu. Ponadto Spółka nie przedłożyła wyciągów z rachunków bankowych, zaś oświadczyła, że jej konta zostały zamknięte w 2011 r. Odnośnie przedstawionej ewidencji środków pieniężnych (raportów kasowych) skarżąca sama wskazała, że wykazane w niej saldo początkowe na dzień 1 czerwca 2013 r. nie może zostać uznane za wiarygodne z uwagi na brak dokumentacji księgowej. W kwestii żądanych zaświadczeń, skarżąca pomimo uzyskania przedłużenia terminu na ich przedłożenie dotychczas tych dokumentów nie nadesłała; nie wykazała również, że o ich wydanie rzeczywiście wystąpiła do urzędu skarbowego. Zdaniem Sądu, powyższe powoduje, że istotne dla oceny zdolności do poniesienia kosztów sądowych okoliczności nie zostały w żaden sposób potwierdzone przez Spółkę, co skutkować musi uznaniem, że nie zostały spełnione przesłanki przyznania prawa pomocy. Zgodnie z art. 255 P.p.s.a., jeżeli oświadczenie strony co do jej sytuacji majątkowej okaże się niewystarczające lub budzi wątpliwości, strona ma obowiązek na wezwanie uzupełnić je lub przedstawić dokumenty źródłowe, obrazujące jej sytuację majątkową czy dochody. Wezwanie to jest zatem dla strony wiążące. Niezastosowanie się do niego powoduje, iż materiał dowodowy co do wystąpienia przesłanek prawa pomocy, jest niekompletny, a w rezultacie wątpliwości co do oświadczeń strony pozostają niewyjaśnione. W rozpoznawanej sprawie wątpliwości co do oświadczeń skarżącej dotyczących jej sytuacji istniały i uzasadniały skierowanie do niej wezwania. Mimo dwukrotnego wezwania skarżąca nie wyjaśniła swojej sytuacji finansowej, nie przedstawiła też żadnych dokumentów, które uprawdopodabniałyby jej ciężką sytuację i podnoszone we wniosku okoliczności. Należy podkreślić, że skarżąca jest istniejącym podmiotem gospodarczym i jakkolwiek twierdzi, że zawiesiła działalność gospodarczą, to jednak dokumentu potwierdzającego ten stan w 2013 r. nie nadesłała. W ocenie Sądu, dowodem na tę okoliczność nie może być znajdująca w aktach sprawy kopia wniosku z 22 grudnia 2011 r. do urzędu skarbowego, gdyż sytuacja mogła od tego czasu ulec zmianie. Za niewiarygodne Sąd uznał twierdzenie strony, że nie dysponuje ona żadnymi dokumentami dotyczącymi aktualnej sytuacji majątkowej, warunkującej udzielenie prawa pomocy. Podniesiona przez skarżącą okoliczność, że jej dokumentacja została zajęta na potrzeby postępowania karnego i nie ma możliwości sporządzenia bilansu i rachunku zysków i strat za 2012 r. nie ma żadnego znaczenia. Z oczywistych bowiem względów dokumentacja odebrana skarżącej w 2011 r. nie mogła obrazować aktualnej sytuacji skarżącej, ani nawet z okresu 2012 r. W rezultacie okoliczność ta nie mogła usprawiedliwić i uwiarygodnić twierdzeń skarżącej, że nie dysponuje ona nawet bieżącymi sprawozdaniami finansowymi bądź dokumentami dotyczącymi zamknięcia rachunków bankowych, co – jak podała skarżąca – nastąpiło w 2011 r. Sąd zwrócił też uwagę, iż informacja o zamknięciu kont bankowych w 2011 r. pojawiła się dopiero w odpowiedzi na wezwanie do przedłożenia aktualnych wyciągów bankowych, gdy tymczasem w formularzu PPPR strona podała, że stan rachunku bankowego w [...] na koniec miesiąca poprzedzającego złożenie wniosku, tj. na koniec marca 2013 r. wynosił [. ..] zł. Na marginesie jedynie Sąd wskazuje, że zajęcie dokumentów na potrzeby postępowania karnego nie pozbawiało skarżącej prawa do wystąpienia o wydanie z akt tego postępowania kserokopii lub odpisów z dokumentów. Przedstawione przez skarżącą trudności związane z wystąpieniem o takie kserokopie lub odpisy, które uniemożliwiły sporządzenie bilansów i rachunku zysków i strat za 2012 r., a mianowicie odmowa udostępnienia akt zatrzymania dokumentacji przez biuro rachunkowe oraz odmowa uzyskania kserokopii dokumentacji od organów ścigania nie zostały w żaden sposób potwierdzone i nie mogą być uznane za zasadne. Skoro skarżąca wnioskuje o przyznanie prawa pomocy, powinna liczyć się z koniecznością podjęcia działań także kłopotliwych i utrudnionych. Tymczasem skarżąca nie podjęła żadnych działań, aby wykazać swoją sytuację materialną. Nie wykazała też, że choćby podjęła próbę uzyskania żądanych przez Sąd dokumentów. Samych twierdzeń Skarżącej Sąd nie uznał za wystarczające do przyznania jej prawa pomocy. Należy także podkreślić, że Sąd nie ma obowiązku prowadzenia dochodzenia w sytuacji, gdy dokładne dane umożliwiające pełną ocenę stanu majątkowego oraz możliwości płatniczych strony nie są mu znane wobec uchylania się strony od złożenia stosownych dokumentów (por. postanowienie WSA w Gdańsku z dnia 14 listopada 2005 r., I SA/Gd 140/04). Nie ulega wątpliwości, iż to w interesie strony leży przedłożenie wszelkich możliwych dokumentów źródłowych oraz przedstawienie wszelkich okoliczności przemawiających za pozytywnym rozpoznaniem wniosku. Nie jest wystarczające jedynie powoływanie się na trudną sytuację materialną, bez wykazania, iż jest to sytuacja uprawniająca do przyznania prawa pomocy. Niewykonanie wezwania o przedstawienie dodatkowych dokumentów czy złożenie oświadczeń (art. 255 Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi) uniemożliwiła Sądowi dokonanie rzetelnej analizy sytuacji finansowej strony, a bierność strony w tym zakresie należało zinterpretować na niekorzyść wnioskodawczyni. Skoro to bowiem na stronie ciąży obowiązek wykazania istnienia przesłanek do przyznania prawa pomocy, to uchylanie się strony od przedstawienia dokładnej i wyczerpującej argumentacji skutkuje uznaniem, że nie zostało wykazane spełnienie przesłanek, o których mowa w art. 246 § 2 P.p.s.a. Stąd też odmowa przyznania stronie w niniejszej sprawie prawa pomocy we wnioskowanym zakresie jest zasadna. Niezależnie natomiast od wskazanych wyżej przyczyn, dla których odmówiono w tym przypadku przyznania prawa pomocy, należy w tym miejscu przytoczyć art. 246 § 3 P.p.s.a. Zgodnie z jego treścią, "adwokata, radcę prawnego, doradcę podatkowego lub rzecznika patentowego można ustanowić dla strony, która nie zatrudnia lub nie pozostaje w innym stosunku prawnym z adwokatem, radcą prawnym, doradcą podatkowym lub rzecznikiem patentowym. Nie dotyczy to adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego ustanowionego na podstawie przepisów o prawie pomocy." Przenosząc to obwarowanie na grunt niniejszej sprawy, należy wspomnieć, że skarżąca pozostaje w stosunku prawnym z adwokatem, o czym świadczy przedłożona do akt kopia pełnomocnictwa z dnia 13 grudnia 2012 r. udzielonego adwokatowi M. M. wraz z pełnomocnictwem substytucyjnym z dnia 22 listopada 2013 r. Z przedstawionych okoliczności wynika, że ów adwokat został przez skarżącą ustanowiony z wyboru, co w świetle przywołanego wyżej przepisu i zawartej w nim przesłanki negatywnej, wyklucza ustanowienie dla niej profesjonalnego pełnomocnika w ramach niniejszego postępowania. W orzecznictwie pojawił się nawet pogląd, iż "przesłanka negatywna z art. 246 § 3 P.p.s.a. wyklucza badanie wniosku o przyznanie prawa pomocy pod kątem wystąpienia przesłanek pozytywnych co do żądania ustanowienia profesjonalnego pełnomocnika procesowego" (por. postanowienie NSA z dnia 25 sierpnia 2010 r., sygn. akt II GZ 156/10; LEX 742993). W tym stanie sprawy, mając na uwadze powyższe, stwierdzić należało, że skarżąca nie wykazała, że znajduje się w sytuacji uniemożliwiającej poniesienie jakichkolwiek kosztów postępowania w sprawie. Dlatego na podstawie art. 246 § 2 pkt 1 P.p.s.a., należało orzec, jak w sentencji.