I SA/Sz 460/14

Referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Szczecinie - Aleksandra Jawoszek po rozpoznaniu w dniu 4 lipca 2014 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku E. J. o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym w sprawie ze skargi na interpretację indywidualną Dyrektora Izby Skarbowej w B. działającego z upoważnienia Ministra Finansów z dnia [...] r. Nr [...] w przedmiocie zastosowania przepisów prawa podatkowego p o s t a n a w i a: odmówić skarżącej przyznania prawa pomocy w zakresie całkowitym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie adwokata z urzędu Skarżąca E. J., po otrzymaniu wezwania do uiszczenia wpisu od skargi w kwocie [...] zł, zwróciła się do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w S. o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie adwokata. W uzasadnieniu wniosku skarżąca wskazała, że jest osobą bezrobotną, samotnie wychowującą [...]-letniego syna, zamieszkującą wspólnie z rodzicami oraz korzystającą z ich pomocy. Skarżąca podała także, że od dnia [...] r. została skierowana przez urząd pracy na szkolenie zawodowe. Wskazała również, że od kwietnia ponosi opłaty za zakupiony lokal mieszkalny, ponosi także koszty utrzymania syna ([...]) oraz podwyższone koszty wyżywienia z uwagi na [...] dziecka. W oświadczeniu o stanie rodzinnym, majątku i dochodach skarżąca podała, że we wspólnym gospodarstwie domowym razem z nią i jej synem pozostają jej rodzice, posiada mieszkanie o pow. [...] m kw., nie posiada wartościowych ruchomości, ani zasobów pieniężnych (oszczędności, papierów wartościowych itp.), zaś jej rodzice są właścicielami spółdzielczego prawa do lokalu o pow. [...] m kw., samochodu osobowego o wartości ok. [...] zł. W rubryce formularza dotyczącej dochodów skarżąca wpisała alimenty otrzymywane na syna ([...]) w wysokości [...] zł miesięcznie oraz świadczenia emerytalne rodziców w łącznej wysokości [...] zł. Jako istotną informację skarżąca podała okoliczność, że ponosi koszty urządzania, wykończenia zakupionego lokalu mieszkalnego. Do wniosku skarżąca dołączyła pisma PUP w Szczecinie z dnia 13 lutego 2014 r. informujące o skierowaniu skarżącej na szkolenie zawodowe, dokument [...] potwierdzający przekazywanie środków tytułem alimentów. Ponadto skarżąca, wykonując wezwanie referendarza sądowego do nadesłania dodatkowych dokumentów obrazujących jej sytuację materialną nadesłała: - oświadczenie, że nie prowadzi z rodzicami wspólnego gospodarstwa domowego jedynie korzysta z ich pomocy, tj. mieszka z synem u rodziców, nie płaci świadczeń typu czynsz, prąd, zaś bieżące wydatki rodziców wynoszą łącznie ok. [...] zł; - wyciągi z rachunków bankowych skarżącej: złotówkowego za okres od 17 lutego 2014 r. do 22 maja 2014 r. (saldo końcowe w kwocie [...] zł) oraz walutowego za okres od 7 lutego 2014 r. do 4 czerwca 2014 r. (saldo [...] Euro), - oświadczenie skarżącej, iż kwota znajdująca się na jej rachunku bankowym w Banku [...] zostanie przekazana na pokrycie ostatniej raty za mieszkanie na rzecz dewelopera ([...] zł), - wyciągi z rachunków bankowych rodziców skarżącej: M. J. za okres od 15 lutego 2014 r. do 16 maja 2014 r. z saldem końcowym w kwocie [...] zł oraz A. J. za okres od 6 lutego 2014 r. do 5 maja 2014 r. z saldem końcowym w kwocie [...] zł. Rozpoznając wniosek zważyć należało, co następuje: Przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym, o co się ubiega skarżąca w niniejszej sprawie, obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego i następuje wtedy, gdy osoba ubiegająca się o pomoc wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania (art. 246 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, Dz.U. z 2012 r., poz. 270, dalej "p.p.s.a."). W świetle unormowania zawartego w art. 246 § 1 pkt 1 p.p.s.a. zasadność wniosku o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych i ustanowienia profesjonalnego pełnomocnika, winna być rozpatrywana w aspekcie możliwości finansowych strony odniesionych do wysokości tych obciążeń, które w związku z postępowaniem sądowym jest ona obowiązana ponieść. Na obecnym etapie sprawy chodzi zatem o kwotę [...] zł, z tytułu należnego od skargi wpisu sądowego. Na dalsze koszty, jakie mogą mieć miejsce w przedmiotowej sprawie, składają się opłata kancelaryjna za sporządzenie uzasadnienia wyroku oraz ewentualny wpis od skargi kasacyjnej. Koszty postępowania obejmują także wydatki związane z zapewnieniem skarżącej pomocy fachowego pełnomocnika. Podnieść należy, iż co do zasady strona jest zobowiązana do ponoszenia kosztów związanych z jej udziałem w sprawie. Zatem prawo pomocy, jako instytucja o charakterze wyjątkowym, winno być stosowane jedynie w wypadkach uzasadnionych szczególnymi okolicznościami, gdy wnioskodawca nie posiada żadnych lub wystarczających możliwości sfinansowania kosztów postępowania. Jak stwierdził Naczelny Sąd Administracyjny w postanowieniu z dnia 10 stycznia 2005 r. (sygn. akt FZ 478/04, niepublik.), opłaty sądowe stanowią rodzaj danin publicznych. Zwolnienia od ponoszenia tego rodzaju danin stanowią odstępstwo od konstytucyjnego obowiązku ich powszechnego i równego ponoszenia, wynikającego z art. 84 Konstytucji. Dlatego też muszą być stosowane w sytuacjach wyjątkowych, gdy istnieją uzasadnione powody do przerzucenia ciężaru dotyczącego danej osoby czy osób na współobywateli. Strona musi zatem wykazać, iż jej sytuacja materialna jest na tyle trudna, iż uzasadnia poczynienie odstępstwa od tej generalnej reguły. Udzielenie stronie prawa pomocy w postępowaniu przed sądem administracyjnym jest więc formą jej dofinansowania z budżetu państwa i przez to powinno się sprowadzać do wypadków, w których zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym jest rzeczywiście, obiektywnie niemożliwe. Ponadto należy wskazać, iż przepis art. 246 § 1 p.p.s.a., co do zasady nie może mieć zastosowania do osób, które osiągają dochody i posiadają majątek, nawet jeśli koszty te stanowią poważną kwotę w miesięcznym budżecie rodziny. Należy podkreślić, że dokonywana przez referendarza sądowego ocena sytuacji finansowej strony obejmuje ustalenie, czy wnioskodawca jest w stanie ponieść koszty sądowe zarówno samodzielnie, przy pomocy osób prowadzących wspólne gospodarstwo domowe, jak i innych osób (tj. członków najbliżej rodziny zobowiązanych do alimentacji) czy instytucji. Dopiero pełne zbadanie sytuacji majątkowej i rodzinnej wnioskodawcy, a także osób bliskich pozwala rozstrzygnąć o przyznaniu prawa pomocy z budżetu państwa. Oceniając sytuację finansową skarżącej i jej rodziny należy stwierdzić, że nie wykazała ona, że spełnia przesłanki przyznania prawa pomocy w zakresie całkowitym. Prawo pomocy w takim zakresie przysługuje osobom, które znajdują się w wyjątkowo trudnej sytuacji życiowej i brakuje im środków na zaspokojenie podstawowych potrzeb bytowych. Chodzi tu o takie wyjątkowe okoliczności jak np. bezrobocie, choroba, klęska żywiołowa, ogólna nieporadność życiowa czy też śmierć jedynego żywiciela rodziny. Żadna z wyżej opisanych sytuacji nie dotyczy skarżącej. Skarżąca wprawdzie oświadczyła, że jest matką samotnie wychowującą dziecko i jest zarejestrowana w urzędzie pracy jako poszukującą pracy, jednakże nie może to przesądzać o zasadności jej wniosku, gdyż nie znajduje się w ubóstwie. Skarżąca jest osobą młodą, zdolną do pracy, wykazała, że podejmuje kroki aby pracę podjąć, odbywa bowiem kurs zawodowy. Ponadto, zarówno skarżąca jak jej syn mają zaspokojone podstawowe potrzeby życiowe, mieszkają u rodziców skarżącej i nie ponosi ciężarów z tym związanych. Skarżąca kupiła mieszkanie na raty, posiadane środki pieniężne na rachunku bankowym przeznacza na spłatę tych rat, a nadto ponosi wydatki na urządzenie i wykończenie lokalu. Powyższe okoliczności nie wyczerpują przesłanki braku jakichkolwiek możliwości poniesienia kosztów sądowych. Przeciwnie, świadczą one, że strona ma możliwości płatnicze, jedynie w chwili obecnej przyjęła inny priorytet w wydatkach niż poniesienie kosztów sądowych. W świetle utrwalonego orzecznictwa spłata kredytów i innych zobowiązań o charakterze gospodarczym, nie korzysta z pierwszeństwa przed poniesieniem kosztów sądowych. Dlatego też należało uznać, że strona czyniąc stosowne oszczędności w swoich wydatkach jest w stanie wygospodarować kwotę [...] zł na wpis od skargi, należny na tym etapie postępowania zwłaszcza, że na jej konto bankowe wpływają poza alimentami inne środki pieniężne. Z nadesłanych dokumentów wynika także, że w tym zakresie może liczyć na pomoc swoich rodziców, którzy uzyskują stałe dochody z emerytury i posiadają także środki pieniężne na rachunkach bankowych, i stać ich aby taką dodatkową i niewielką pomoc córce udzielić. Uiszczenie kwoty [...] zł nie będzie stanowić nadmiernego obciążenia budżetu domowego i nie pozbawi skarżącej i jej rodziców możliwości zaspokajania podstawowych potrzeb życiowych. Z tych przyczyn brak jest podstaw, aby przyznać skarżącej pomoc w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych i ustanowienia profesjonalnego pełnomocnika. Niezależnie od powyższego, uzasadniając odmowę przyznania skarżącej adwokata z urzędu, wskazać należy, że na etapie postępowania sądowoadministracyjnego przed wydaniem wyroku nie obowiązuje tzw. przymus adwokacki, a strona skarżąca może skutecznie dokonać wszystkich czynności osobiście lub przez pełnomocnika, którym może być rodzic, małżonek, dorosłe dziecko lub rodzeństwo. Skarżąca wnosząc o przyznanie adwokata z urzędu nie podała żadnych wyjątkowych okoliczności świadczących, że nie jest możliwe osobiste jej działanie lub osób z ww. kręgu. Okoliczności takich nie dopatrzył się także referendarz sądowy, zwłaszcza, że z wniosku wynika, że skarżąca jest osobą młodą, zdrową , nie podjęła jeszcze pracy, co oznacza, że nic nie stoi na przeszkodzie w osobistym stawiennictwie oraz reprezentowaniu się przed Sądem. Należało również stwierdzić, że skarżąca prawidłowo sfomułowała skargę, w sposób wskazujący na jej bardzo dobrą znajomość stanu faktycznego niniejszej sprawy oraz obowiązującego w tym zakresie prawodawstwa. Ponadto jak dotychczas podejmuje prawidłowo samodzielnie czynności procesowe i w sposób prawidłowy reaguje na polecenia Sądu, co świadczy o umiejętności obrony własnych interesów. Reprezentowanie strony przez profesjonalnego pełnomocnika na etapie postępowania przed Wojewódzkim Sądem Administracyjnym nie będzie konieczne ze względu na to, że istotną gwarancją procesową jest również to, że stosownie do art. 134 § 1 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi Sąd, oceniając wydane w sprawie rozstrzygnięcie lub czynność organu administracji, rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Przepis ten daje podstawę do uwzględnienia skargi także wtedy, gdy w trakcie toczącego się postępowania sądowoadministracyjnego strona nie podnosi zarzutów będących podstawą wyeliminowania z obrotu prawnego zaskarżonego aktu lub czynności. Oznacza to, że na tym etapie postępowania skarżąca, działając bez pełnomocnika, nie zostanie pozbawiona możliwości obrony swoich praw. Sąd zbada bowiem zasadność skargi niezależnie od obecności na rozprawie pełnomocnika, czy też skarżącej (por. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z 18.10.2005 r., sygn. akt II FZ 670/05). Należy także podzielić pogląd prawny wyrażony w postanowieniu NSA z 20.06.2008 r. Sygn. akt II OZ 625/08 LEX nr 493568, w którym Sąd stwierdził, że ustanowienie profesjonalnego pełnomocnika z urzędu następuje tylko wówczas gdy brak profesjonalnej pomocy prawnej może pozbawić stronę możliwości obrony swoich praw. Takie niebezpieczeństwo nie zachodzi w postępowaniu przed wojewódzkim sądem administracyjnym z uwagi na gwarancje procesowe przewidziane w art. 134 § 1 i art. 140 § 1 p.p.s.a. Powyższy pogląd podzielił również NSA w postanowieniu z dnia 23.06.2009 r., sygn. akt I FZ 139/09 (orzeczenie dostępne w Internecie pod adresem: http://orzeczenia.nsa. gov.pl), w którym stwierdził m.in., że "nie do zaakceptowania byłby pogląd, że trudna sytuacja materialna, uzasadniająca zwolnienie od kosztów sądowych, w każdej sprawie musi skutkować ustanowieniem dla Strony profesjonalnego pełnomocnika. To do sądu badającego okoliczności sprawy, kierującego się doświadczeniem życiowym oraz zasadami logiki, należy ocena całokształtu spawy". W związku z tym na podstawie art. 246 § 1 pkt 1 p.p.s.a. i z art. 258 § 2 pkt 7 p.p.s.a. orzec należało jak w sentencji.