I SA/Sz 470/12

Referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Szczecinie - Iwona Golec po rozpoznaniu w dniu 31 grudnia 2012 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku S. O. o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie ze skargi o wznowienie postepowania sądowego zakończonego prawomocnym wyrokiem Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Szczecinie z dnia 26 stycznia 2012 r. sygn. akt I SA/Sz 1043/11 w sprawie ze skargi na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie podatku dochodowego od osób fizycznych za [...] rok p o s t a n a w i a: odmówić skarżącemu przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych Skarżący S. O., w związku z opisaną wyżej skargą o wznowienie postępowania sądowego, w odpowiedzi na wezwanie do uiszczenia wpisu od skargi w kwocie [...] zł, złożył na urzędowym formularzu PPF wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych. W uzasadnieniu wniosku skarżący podał, że w [...] r. została ogłoszona upadłość jego firmy, po której do dnia dzisiejszego "nie odbudował się" finansowo ani majątkowo. Choruje na [...], jest zagrożony [...] i [...]. Pomimo złego stanu zdrowia pracuje na [...] etatu z wynagrodzeniem [...] zł miesięcznie. Oświadczył, że nie ma środków na uiszczenie wpisu i możliwości aby na taką kwotę zapracować. Skarżący podał, że gospodarstwo domowe prowadzi wspólnie z żoną E. i [...] córką M. Zaznaczył przy tym, że w małżeństwie istnieje rozdzielność majątkowa. Pismem z dnia [...] r. skarżący został wezwany do nadesłania dodatkowych dokumentów i oświadczeń z uwagi na to, że oświadczenie okazało się niewystarczające do oceny rzeczywistej sytuacji majątkowej oraz możliwości płatniczych.. Powyższe zobowiązanie obejmowało: zeznanie podatkowe skarżącego i żony skarżącego o wysokości osiągniętego dochodu w [...] roku, dokumenty potwierdzające wysokość ponoszonych kosztów związanych z utrzymaniem za okres ostatnich trzech miesięcy (w szczególności wydatki na opłaty związane z utrzymaniem domu, leczeniem, itp.), dokumentację dotyczącą stanu zdrowia skarżącego, zaświadczenie pracodawcy o wysokości wynagrodzenia skarżącego z okresu ostatnich sześciu miesięcy, dodatkowego udokumentowanego oświadczenia o źródłach utrzymania żony skarżącego, wysokości dochodów z okresu ostatnich sześciu miesięcy i jej stanu majątkowego, oświadczenia o tytule prawnym skarżącego do zajmowanego domu w [...], ul. [...]. Skarżący nadesłał swoje zeznanie podatkowe za [...] rok, zaświadczenie pracodawcy ([...]) o miesięcznym wynagrodzeniu w okresie od [...] do [...] r. w wysokości brutto [...] zł (netto [...] zł), opinię lekarską z [...] ([...] cyfra nieczytelna). Skarżący oświadczył, że koszty związane z utrzymaniem to cały dochód wynikający z zaświadczenia o wysokości zarobków oraz że nie dokumentuje tych kosztów. S. O. podkreślił, że w małżeństwie jest rozdzielność majątkowa. Podał, że nieruchomość położona w [...] ul. [...] należy do odrębnego majątku żony ( własność). Rozpoznając wniosek zważyć należało, co następuje: Zgodnie z art. 246 § 1 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2012 r. poz. 270 ze zm.), dalej w skrócie p.p.s.a., przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej następuje w zakresie częściowym – gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Z konstrukcji tego przepisu wynika, że to na wnioskodawcy ciąży obowiązek wykazania, iż znajduje się w sytuacji materialnej uprawniającej do przyznania prawa pomocy. W tym stanie rzeczy należy przyjąć, że rozstrzygnięcie sądu w tej kwestii będzie zależało od tego, co zostanie udowodnione przez stronę. Instytucja przyznania prawa pomocy ma charakter wyjątkowy i jest stosowana tylko w przypadkach osób, które wykażą, że znajdują się w trudnej sytuacji materialnej. Do osób tych można zaliczyć osoby rzeczywiście ubogie, które ze względu na okoliczności życiowe pozbawione są środków do życia bądź środki te są bardzo ograniczone i zaspakajają tylko podstawowe potrzeby życiowe. Przystępując do rozpoznania wniosku w tak określonym zakresie, wskazać należy, że zasadą jest, iż strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie (art. 199 p.p.s.a.). Oznacza to, że każdy, kto wnosi do sądu pismo podlegające opłacie lub powodujące wydatki, obowiązany jest do ich uiszczenia (art. 211 p.p.s.a.). Celem instytucji prawa pomocy jest natomiast zapewnienie prawa do sądu i możliwości obrony swoich racji podmiotom, które znajdują się w sytuacji finansowej uniemożliwiającej poniesienie kosztów z tym związanych. Jest to forma dofinansowania strony postępowania sądowego z budżetu państwa i przez to zwolnienie z obowiązku ponoszenia kosztów postępowania powinno sprowadzać się do wypadków, w których zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie udziału w takim postępowaniu jest rzeczywiście, obiektywnie niemożliwe. Przyznanie lub odmowa przyznania prawa pomocy winna wynikać z wzajemnej oceny dwóch elementów: kosztów, jakie musi ponieść strona na poczet prowadzonego postępowania i jej aktualnej kondycji finansowej. Rozpoznając wniosek o przyznanie prawa pomocy należy również mieć na uwadze, że to na wnioskodawcy spoczywa obowiązek wyjaśnienia oraz udokumentowania sytuacji majątkowej, uzasadniającej przyznanie prawa pomocy, do Sądu (referendarza sądowego) natomiast należy ocena przytoczonych okoliczności. Należy podkreślić, że dokonywana przez referendarza sądowego ocena sytuacji finansowej strony obejmuje ustalenie, czy wnioskodawca jest w stanie ponieść koszty sądowe zarówno samodzielnie, przy pomocy osób prowadzących wspólne gospodarstwo domowe, jak i innych osób (tj. członków najbliżej rodziny zobowiązanych do alimentacji) czy instytucji. Dopiero pełne zbadanie sytuacji majątkowej i rodzinnej wnioskodawcy, a także osób bliskich pozwala rozstrzygnąć o przyznaniu prawa pomocy z budżetu państwa. Wniosek złożony w tej sprawie nie zasługuje na uwzględnienie, skarżący nie wykazał bowiem, iż poniesienie przez niego kosztów sądowych jest niemożliwe i spowoduje uszczerbek dla koniecznego utrzymania jego i rodziny. W formularzu skarżący podał, że prowadzi gospodarstwo domowe wspólnie z żoną i córką, nie ma żadnego majątku, miesięcznie otrzymuje kwotę [...] zł. Z żoną pozostaje w rozdzielności majątkowej. Powyższe ogólnikowe oświadczenia były niewystarczające do oceny czy skarżącego jest stać na koszty sądowe, dlatego został wezwany pismem z dnia [...]r. do nadesłania ww. dokumentów i oświadczeń, które miały uzupełnić dotychczasowe dane. Skarżący nie wykonał należycie nałożonego zobowiązania. Oceniając wniosek skarżącego, należy stwierdzić, że jak dotychczas nie ujawnia sytuacji majątkowej i dochodów swojej żony, powołując się na rozdzielność majątkową. Wymaga przypomnienia, iż okoliczność pozostawania w związku małżeńskim ma istotne znaczenie dla oceny zdolności finansowych wnioskodawcy. Stosownie bowiem do art. 27 ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. – Kodeks rodzinny i opiekuńczy (Dz. U. z 1964 r. Nr 9 poz. 59 ze zm., dalej: k.r.o.) oboje małżonkowie obowiązani są, każdy według swych sił oraz swych możliwości zarobkowych i majątkowych, przyczyniać się do zaspokajania potrzeb rodziny, którą przez swój związek założyli. Potrzeby rodziny mogą w konkretnych okolicznościach obejmować również zobowiązania względem Skarbu Państwa z tytułu kosztów sądowych w sprawach jednego z małżonków. Należy mieć również na względzie art. 23 k.r.o., który stanowi, iż małżonkowie są obowiązani do wzajemnej pomocy. Jak wynika z postanowienia Naczelnego Sądu Administracyjny z dnia 2 lipca 2009 r. (sygn. akt I FSK 216/09), obowiązek alimentacyjny nie jest uzależniony od ustroju majątkowego małżeńskiego, a ponadto obejmuje on również wydatki związane z prowadzeniem postępowań sądowych. Obowiązku tego nie wyłącza zatem nawet rozdzielność majątkowa małżeńska, która w świetle przepisów prawa rodzinnego odnosi się, jak sama nazwa wskazuje, do majątków małżonków, a nie do ich wzajemnych obowiązków. Obowiązek wzajemnej pomocy małżonków wygasa dopiero w momencie rozwiązania związku małżeńskiego przez rozwód (poza wyjątkiem przewidzianym w art. 60 k.r.i.o.) i orzeczenia separacji (art.61 4 § 1 k.r.i.o., por. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 20 grudnia 2009 r., II OZ 1142/09, opubl. w Lex pod nr 582903). Z tych względów, gdy o prawo pomocy ubiega się osoba fizyczna, pozostająca w związku małżeńskim, konieczne jest zbadanie także sytuacji majątkowej jej współmałżonka. Nakaz zbadania jego sytuacji wynika także z art. 246 § 1 pkt 2 i art. 255 p.p.s.a. Należy ocenić, że niepodanie danych dotyczących żony powoduje, iż wniosek nie może zostać załatwiony pozytywnie, z uwagi na brak pełnych danych dotyczących źródeł utrzymania rodziny. W świetle powyższych uwag, należy stwierdzić, że w rozpoznawanej sprawie skarżący nie wykazał w sposób należyty, iż znajduje się w sytuacji uzasadniającej przyznanie prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. W sytuacji, gdy wnioskujący o przyznanie prawa pomocy nie przedstawia jasno swojej pełnej sytuacji majątkowej i rodzinnej oraz sytuacji małżonki, to nie ma podstaw do zwolnienia skarżącego od kosztów sądowych. Takie zaniechanie skarżącego spotkało się z podobną oceną Naczelnego Sądu Administracyjnego w sprawie o sygn. akt II FSK 1173/12, który postanowieniem z dnia 8 października 2012 r. (dostępne w bazie orzeczeń NSA www.orzeczenia.nsa.gov.pl) oddalił wniosek S. O. o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych. Mając na uwadze powyższe, na podstawie art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a., orzeczono, jak w sentencji.