I SA/Sz 474/17

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie w składzie: Przewodnicząca Sędzia WSA – Jolanta Kwiecińska po rozpatrzeniu w Wydziale I w dniu 5 października 2017 r. na posiedzeniu niejawnym sprzeciwu [...] siedzibą w C. od postanowienia starszego referendarza sądowego Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Szczecinie z dnia 4 września 2017 r. odmawiającego przyznania prawa pomocy w sprawie ze skargi na decyzję Dyrektora Izby Administracji Skarbowej [...] z dnia 16 marca 2017 r. nr [...] w przedmiocie podatku od towarów i usług za okresy od stycznia do grudnia 2012 r. p o s t a n a w i a: utrzymać w mocy zaskarżone postanowienie. Postanowieniem z dnia 4 września 2017 r. starszy referendarz sądowy WSA w Szczecinie odmówił [...] z siedzibą w C. (dalej: "Strona") przyznania prawa pomocy. Starszy referendarz sądowy w uzasadnieniu postanowienia wskazał, że przedmiotem postępowania był złożony przez Stronę wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych złożony w dniu 28 lipca 2017 r. (stanowiący uzupełnienie wniosku z dnia 9 czerwca 2017 r.), mających powstać w związku ze skargą na decyzję Dyrektora Izby Administracji Skarbowej [...] z dnia 16 marca 2017 r. w przedmiocie podatku od towarów i usług za okresy od stycznia do grudnia 2012 r. Strona, ubiegając się o przyznanie prawa pomocy, pomimo wezwania, nie przedstawiła żadnych dokumentów obrazujących jej sytuację majątkową oraz potwierdzających oświadczenia złożone na urzędowym formularzu, w zakresie złej sytuacji finansowej i braku środków pieniężnych na uiszczenie wpisu sądowego w całości. Starszy referendarz sądowy uznał, iż brak jest podstaw do uznania, że konieczność poniesienia w niniejszej sprawie kosztów postępowania przekracza zakres możliwości finansowych Strony. Zgodnie z argumentacją przedstawioną przez Stronę, osiągnęła ona zysk w 2016 r. w kwocie [...] zł, dysponuje środkami pieniężnymi na rachunku bankowym w kwocie [...] zł oraz majątkiem o wartości [...] zł (wartość środków trwałych), która znacznie przekracza wysokość wpisu od skargi. Ponadto Strona wskazała, że jej zobowiązania wobec dostawców na dzień 31 maja 2017 r. wynoszą [...] zł, a należności od dostawców wynoszą [...] zł. Kredyt obrotowy wynosi [...] zł, a kredyt inwestycyjny [...] zł. Natomiast w oświadczeniu o majątku i dochodach Strona podała, że posiada kapitał zakładowy w wysokości [...] zł (kapitał podstawowy), wkłady natomiast zostały podwyższone do kwoty [...] zł. Strona wyjaśniła, że nie jest w stanie uiścić należnego od skargi wpisu sądowego w kwocie [...] zł, w związku z decyzją organu podatkowego, w tym zabezpieczeniem ustanowionym na jej majątku oraz prowadzonym postępowaniem egzekucyjnym. W toku postępowania starszy referendarz sądowy wezwał Stronę o nadesłanie: – bilansu oraz rachunku zysków i strat za okres od 1 stycznia 2016 r. do 31 grudnia 2016 r. oraz za okres od 1 stycznia 2017 r. do 30 czerwca 2017 r., a jeśli nie jest to możliwe wszelkich innych dokumentów potwierdzających wartość aktywów trwałych (wykazu posiadanych nieruchomości lub udziałów w nieruchomościach z podaniem ich wartości), obrotowych, należności, stanu kasy i rachunków bankowych, zobowiązań Strony w ww. okresach, – wyciągu z księgi rachunkowej zawierającej zestawienie przychodów, kosztów uzyskania przychodów, dochodów (straty), wykaz aktywów i pasywów (inwentarz) za ostatnie trzy miesiące prowadzonej działalności gospodarczej, a także wyciągu z rejestru VAT za ten sam okres lub kopii deklaracji VAT za ostatnie trzy okresy rozliczeniowe, w przypadku niezłożenia takich deklaracji za ten okres – zaświadczenia z urzędu skarbowego, – wyciągów ze wszystkich rachunków bankowych Strony z ich stanem za okres ostatnich sześciu miesięcy (w tym zajętych) lub dokumentu potwierdzającego zamknięcie jej rachunków bankowych, – dokumentów potwierdzających na jakim aktualnie etapie jest prowadzone wobec Strony postępowanie egzekucyjne, a także potwierdzających wysokość pozostałych do wyegzekwowania należności oraz ewentualną nieskuteczność prowadzonej wobec niej lub jej wspólników egzekucji, – kopii rocznych zeznań podatkowych wspólników spółki za 2016 r. wraz z potwierdzeniem złożenia w urzędzie skarbowym, lub zaświadczeń z urzędu skarbowego o niezłożeniu zeznań przez wspólników, – dodatkowego oświadczenia wspólników spółki o ich stanie majątkowym (o posiadanych nieruchomościach – ze wskazaniem ich powierzchni, wartościowych rzeczach ruchomych, zgromadzonych zasobach – o wysokości oszczędności, o papierach wartościowych) oraz o stanie rodzinnym, osobach prowadzących wspólne gospodarstwo domowe, o źródłach utrzymania i wysokości miesięcznych dochodów wspólników oraz osób prowadzących z nimi wspólne gospodarstwo domowe, – wyciągów z rachunków bankowych wspólników spółki z ich stanem za okres od 1 maja 2017 r. do 1 sierpnia 2017 r. W wezwaniu pouczono Stronę, że uzupełnienie braków powinno nastąpić w terminie 10 dni od doręczenia wezwania pod rygorem rozpoznania wniosku na podstawie oświadczeń i dokumentów znajdujących się w aktach sprawy. Wezwanie zostało skierowane na adres, który Strona wskazała w skardze. Jak wynika z treści zwrotnego potwierdzenia odbioru zostało ono podjęte przez R.J. w dniu 7 sierpnia 2017 r. Tym samym termin do uzupełnienia wniosku upływał z dniem 17 sierpnia 2017 r. Do dnia wydania niniejszego postanowienia wezwanie nie zostało wykonane. Od powyższego rozstrzygnięcia Strona w ustawowym terminie, wniosła sprzeciw. W związku z tym, iż pismo nie zostało podpisane Sąd wezwał Stronę do uzupełnienia braku formalnego, który został uzupełniony w terminie. W uzasadnieniu sprzeciwu Strona postawiła zarzut naruszenia art. 246 § 2 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2017 r., poz. 1369 ze zm.; dalej: "P.p.s.a.") poprzez dokonanie błędnej oceny stanu faktycznego i przyjęcie, że Strona nie spełniła przesłanki zastosowania zwolnienia częściowego, tj. nie wykazała, że nie ma dostatecznych środków na poniesienie kosztów postępowania. Strona podkreśliła, że wniosek o przyznanie prawa pomocy jest konieczny i uzasadniony w świetle faktów i dokumentów dotyczących jej sytuacji finansowej. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie u z n a ł, co następuje: Stosownie do treści art. 259 § 1 P.p.s.a., m.in. od postanowienia o odmowie przyznania prawa pomocy strona albo adwokat, radca prawny, doradca podatkowy lub rzecznik patentowy mogą wnieść do właściwego wojewódzkiego sądu administracyjnego sprzeciw w terminie siedmiu dni od dnia doręczenia zarządzenia lub postanowienia. W takiej sytuacji, tj. rozpatrując sprzeciw od takiego postanowienia, Sąd – jak stanowi art. 260 § 1 P.p.s.a. – wydaje postanowienie, w którym zaskarżone zarządzenie lub postanowienie referendarza sądowego zmienia albo utrzymuje w mocy. Zgodnie z § 2 tego przepisu, wniesienie sprzeciwu od postanowienia referendarza sądowego wstrzymuje jego wykonalność, a sąd orzeka jako sąd drugiej instancji, stosując odpowiednio przepisy o zażaleniu. Sąd rozpoznaje sprawę na posiedzeniu niejawnym (art. 260 § 3 P.p.s.a.). Na wstępie wskazać należy, że w świetle art. 199 P.p.s.a. zasadą jest, że strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie. Wyjątkiem od tej zasady jest instytucja prawa pomocy. Na podstawie art. 245 § 1 i 3 P.p.s.a., prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym. Prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego. Stosownie do art. 246 § 2 pkt 2 P.p.s.a. osobie prawnej, a także innej jednostce organizacyjnej nieposiadającej osobowości prawnej prawo pomocy może być przyznane w zakresie częściowym - gdy wykaże, że nie ma dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania. Użyty w powołanym przepisie zwrot "może być przyznane" wskazuje na fakultatywny charakter orzeczenia sądu administracyjnego o przyznaniu prawa pomocy osobom prawnym i jednostkom organizacyjnym nieposiadającym osobowości prawnej. Przy spełnieniu przesłanek przewidzianych w ww. przepisie Sąd może, a nie musi przyznać taką pomoc (por. postanowienie NSA z dnia 13 lipca 2010 r. sygn. akt I FZ 195/10; www.orzeczenia.nsa.gov.pl). Wskazać należy, że instytucja przyznania prawa pomocy ma charakter wyjątkowy. Udzielenie stronie prawa pomocy w postępowaniu przed sądem administracyjnym jest formą jej dofinansowania z budżetu państwa i przez to sprowadzać się powinna do przypadków, w których zdobycie środków na sfinansowanie jej udziału w postępowaniu sądowym jest rzeczywiście obiektywnie niemożliwe. Strona powinna zatem wykazać poprzez złożenie stosownych dokumentów w postaci rachunków, wyciągów bankowych, zaświadczeń, dokumentów księgowych, bilansów, rachunków zysków i strat, wyciągów z księgi rachunkowej itp., że jej sytuacja materialna uniemożliwia lub utrudnia w istotny sposób dostęp do sądu. Wynika to z treści art. 252 § 1 P.p.s.a., który stanowi, że wniosek o przyznanie prawa pomocy powinien zawierać oświadczenie strony obejmujące dokładne dane o jej stanie majątkowym i dochodach. Zatem informacje na temat możliwości płatniczych powinny być na tyle szczegółowe, by możliwa była ocena rzeczywistej kondycji finansowej strony. Jeżeli zawarte we wniosku dane okażą się niewystarczające lub budzą wątpliwości, strona ma obowiązek złożyć na wezwanie dodatkowe informacje lub dokumenty źródłowe dotyczące jej stanu majątkowego, dochodów lub stanu rodzinnego. Możliwość wezwania daje sądowi przepis art. 255 P.p.s.a. Na tym jednak możliwości sądu w zakresie badania stanu majątkowego i możliwości płatniczych strony się kończą i bez współpracy ze strony osoby, ubiegającej się o przyznanie prawa pomocy, ustalenie czy rzeczywiście nie może ona ponieść kosztów związanych ze sprawą, nie jest możliwe. Wobec powyższego w zakresie ustalenia, czy w danej sprawie zachodzą przesłanki do udzielenia prawa pomocy osoba wnioskująca winna współpracować z sądem administracyjnym, jeżeli nie poprzez wskazanie wszelkich okoliczności istotnych dla oceny jej stanu majątkowego, to przynajmniej realizując wszelkie wezwania sądu o uzupełnienie brakujących danych i dokumentów. W wypadku braku pełnej współpracy wnioskodawcy, skutki niewykazania okoliczności istotnych dla rozstrzygnięcia o prawie pomocy będą obciążać właśnie jego. Jak podkreśla się w orzecznictwie, strona powinna podejmować takie czynności, które przekonałyby sąd o zasadności przyznania prawa pomocy, ponieważ rozstrzygnięcie w tej kwestii zależy od tego, co przez stronę zostanie wykazane (por. postanowienie NSA z 30 lipca 2009 r., sygn. akt I FZ 171/09, z dnia 25 kwietnia 2008 r., sygn. akt II OZ 322/08, z dnia 28 grudnia 2012 r., sygn. akt II FZ 1020/12; www.orzeczenia.nsa.gov.pl). Przechodząc na grunt niniejszej sprawy, Sąd wskazuje, że na obecnym etapie postępowania, na koszty sądowe składa się wpis od skargi, który w niniejszej sprawie wynosi [...] zł, zgodnie z § 1 pkt 4 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 16 grudnia 2003 r. w sprawie wysokości oraz szczegółowych zasad pobierania wpisu w postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 221, poz. 2193 ze zm.). Ponadto Strona zobowiązana jest do uiszczenia wpisu od skargi w kwocie [...] zł, w sprawie o sygn. akt I SA/Sz 473/17, który stanowi przedmiot odrębnego postępowania o przyznanie prawa pomocy. W uzasadnieniu zarzutów sprzeciwu Strona podniosła, że na podstawie przedstawionych faktów i dokumentów dotyczących jej sytuacji finansowej starszy referendarz sądowy powinien przyznać prawo pomocy w żądanym zakresie. Sąd podziela stanowisko starszego referendarza sądowego wyrażone w zaskarżonym postanowieniu, iż brak jest podstaw do uznania, że konieczność poniesienia przez Stronę w niniejszej sprawie kosztów postępowania przekracza jej możliwości finansowe. Słusznie starszy referendarz sądowy uznał, że Strona nie wykazała, że nie ma dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania, pomimo skierowania do niej wezwania o nadesłanie dodatkowych oświadczeń i dokumentów źródłowych. W niniejszej sprawie oświadczenia zawarte we wniosku wzbudziły wątpliwości i były niewystarczające do oceny stanu majątkowego i możliwości płatniczych Strony. W związku z tym, że w analizowanym przypadku wnioskodawcą jest spółka jawna badanie zdolności płatniczych winno rozciągać się również na analizę sytuacji majątkowej jej wspólników. Zgodnie bowiem z art. 22 § 2 i art. 31 ustawy z dnia 15 września 2000 r. Kodeks spółek handlowych (Dz. U. z 2017 r., poz. 1577) każdy wspólnik spółki jawnej odpowiada za zobowiązania spółki bez ograniczenia całym swoim majątkiem solidarnie z pozostałymi wspólnikami oraz ze spółką a odpowiedzialność ta ma charakter subsydiarny. W sytuacji zatem, gdy spółka nie ma dostatecznych środków na pokrycie kosztów postępowania, to ze względu na odpowiedzialność wspólników tej spółki określoną w powołanych wyżej przepisach, należy również uwzględnić sytuację majątkową samych wspólników (por. postanowienie NSA z dnia 7 kwietnia 2009 r., sygn. akt I FZ 70/09; www.orzeczenia.nsa.gov.pl). W związku z powyższym ocena zasadności złożonego wniosku nie może odbywać się w oderwaniu od oceny sytuacji finansowej wspólników spółki, a takich danych we wniosku zabrakło. W takiej sytuacji konieczne było wezwanie Strony do uzupełnienia wniosku o przyznanie prawa pomocy o stosowne oświadczenia i dokumenty źródłowe. Strona nie uczyniła jednak zadość wezwaniu, bowiem nie udzieliła odpowiedzi i nie przedstawiła wskazanych w wezwaniu dokumentów, uniemożliwiając tym samym pełną ocenę rzeczywistego stanu majątkowego. W orzecznictwie sądów administracyjnych utrwalony jest pogląd, że uchylenie się strony od obowiązków nałożonych w toku postępowania o przyznanie prawa pomocy, jak również nierzetelne ich wykonanie, jest przeszkodą wykluczającą uprawdopodobnienie wskazanych we wniosku okoliczności, a w konsekwencji wyłącza możliwość przyznania jej prawa pomocy w żądanym zakresie (por. postanowienie NSA z dnia 30 sierpnia 2013 r., sygn. akt I FZ 242/13, z dnia 5 września 2005 r., sygn. akt II FZ 414/05, z dnia 14 września 2005 r., sygn. akt FZ 575/05, z dnia 1 marca 2006 r., sygn. akt II OZ 235/06; www.orzeczenia.nsa.gov.pl) W związku z powyższym, wobec nie uzupełnienia złożonego wniosku o przyznanie prawa pomocy poprzez przedłożenie dodatkowych dokumentów źródłowych dotyczących sytuacji majątkowej zarówno samej Strony, jak i jej wspólników, Strona nie dopełniła obowiązku, o którym mowa w art. 246 § 2 pkt 2 P.p.s.a. Tym samym naraziła się na negatywne skutki w postaci odmowy przyznania prawa pomocy. Mając na uwadze powyższe, uznając że zaskarżone postanowienie starszego referendarza sądowego odpowiada prawu, na podstawie art. 246 § 2 pkt 2 w zw. z art. 260 P.p.s.a., orzeczono jak w sentencji postanowienia.