I SA/Sz 476/16

Referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Szczecinie - Iwona Golec po rozpoznaniu w dniu 28 lipca 2016 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku Z.K. o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie ze skargi na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w S. z dnia [....] znak [....] w przedmiocie podatku od towarów i usług za okresy od września do listopada 2013 r. p o s t a n a w i a: odmówić Skarżącemu przyznania prawa pomocy. Skarżący Z.K. (ur. [....] r.), w związku ze skargą na wyżej powołaną decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w S., złożył wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym, obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych. W uzasadnieniu wniosku wskazał, że jest osobą bezrobotną bez prawa do zasiłku, nie posiada żadnych źródeł dochodu, utrzymuje się z pracy dorywczej i sezonowej, mieszka z żoną ale nie prowadzi z nią wspólnego gospodarstwa domowego. Odnośnie do majątku Skarżący wskazał, że nie posiada nieruchomości, wartościowych rzeczy ruchomych ani zasobów pieniężnych (oszczędności, papierów wartościowych i innych praw majątkowych, wierzytelności). Podał, że ponosi stałe wydatki na papierosy, jedzenie, ubranie. Pismem z dnia 1 lipca 2016 r., Skarżący został wezwany do nadesłania dodatkowych dokumentów, obrazujących sytuację finansową jego i rodziny. Zobowiązanie to obejmowało: aktualny dokument potwierdzający, że Skarżący jest osobą bezrobotną z prawem/bez prawa do zasiłku; zeznanie podatkowe Skarżącego o wysokości osiągniętego dochodu w 2014 roku oraz w 2015 roku albo zaświadczenie właściwego organu podatkowego o nieskładaniu ww. zeznań podatkowych; zeznanie podatkowe żony Skarżącego o wysokości osiągniętego dochodu w 2014 roku oraz w 2015 roku albo zaświadczenie właściwego organu podatkowego o nieskładaniu ww. zeznań podatkowych; dodatkowe oświadczenie Skarżącego o źródłach utrzymania i wysokości posiadanych środków na utrzymanie; dodatkowe oświadczenie Skarżącego o stanie majątkowym żony Skarżącego oraz o aktualnych źródłach jej dochodów i ich wysokości za ostatnie 6 miesięcy, wraz z dokumentami potwierdzającymi powyższe; wyciągi z wszystkich rachunków bankowych Skarżącego za okres od 1 kwietnia do 31 maja br. lub dokumentów potwierdzających ich zajęcie, czy likwidacje w ww. okresie; wyciągi z wszystkich rachunków bankowych żony Skarżącego za okres od 1 kwietnia do 31 maja br. lub dokumentów potwierdzających ich zajęcie, czy likwidacje w ww. okresie; dokumenty potwierdzające wysokość wydatków ponoszonych na utrzymanie Skarżącego w okresie ostatnich trzech miesięcy. Wykonując powyższe zobowiązanie, Skarżący nadesłał: - wyciąg ze swojego rachunku bankowego za okres od 1 kwietnia do 31 maja br. – brak obrotów, - zaświadczenie Powiatowego Urzędu Pracy z dnia 7 lipca 2016 r. potwierdzające, że Skarżący był zarejestrowany w okresie od 12 lipca do 20 października 2010 r. jako osoba bezrobotna, - zaświadczenie Naczelnika Urzędu Skarbowego w B. z dnia 7 lipca 2016 r. o tym, że na dzień wydania zaświadczenia do urzędu skarbowego nie wpłynęło zeznanie Skarżącego w zakresie podatku dochodowego od osób fizycznych za 2015 rok, - dane z deklaracji skarżącego PIT-37 za 2014 r. z zadeklarowanym dochodem ze stosunku pracy w wysokości [....] zł, - kopię aktu notarialnego Rep. A nr [....] – umowę majątkową małżeńską z dnia 16 czerwca 2015 r. ustanawiającą rozdzielność majątkową w małżeństwie Skarżącego od 16 czerwca 2015 r. Dodatkowo wyjaśnił, że mieszka z żoną ale nie ponosi żadnych kosztów utrzymania; mieszkanie oraz cały majątek domowy należy do żony; nie posiada żadnych dokumentów o dochodach za ostatni okres trzech miesięcy, gdyż utrzymuje się z prac dorywczych. Rozpoznając wniosek zważyć należało, co następuje. Zgodnie z art. 245 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2016 r. poz. 718), dalej zwanej: "p.p.s.a.", prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym. Przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej w zakresie częściowym – o co się ubiega Skarżący w niniejszym postępowaniu - następuje wówczas, gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny (art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a.). Podnieść należy, że co do zasady strona jest zobowiązana do ponoszenia kosztów związanych z jej udziałem w sprawie. Prawo pomocy, jako instytucja o charakterze wyjątkowym, powinno być zatem stosowane jedynie w wypadkach uzasadnionych szczególnymi okolicznościami, gdy wnioskodawca nie posiada żadnych lub wystarczających możliwości sfinansowania kosztów postępowania. Opłaty sądowe stanowią rodzaj danin publicznych. Zwolnienia od ponoszenia tego rodzaju danin są odstępstwem od konstytucyjnego obowiązku ich powszechnego i równego ponoszenia, wynikającego z art. 84 Konstytucji RP. Dlatego też muszą być stosowane w sytuacjach wyjątkowych, gdy istnieją uzasadnione powody do przerzucenia ciężaru dotyczącego danej osoby na współobywateli. Z ich bowiem środków pochodzą dochody budżetu państwa, z których pokrywa się koszty postępowania sądowego w razie zwolnienia skarżącego z obowiązku ich ponoszenia (por. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 10 stycznia 2005 r., sygn. akt FZ 478/04, niepubl.). Ciężar dowodu co do wykazania okoliczności uzasadniających przyznanie prawa pomocy spoczywa na stronie składającej wniosek o przyznanie prawa pomocy. Świadczy o tym użycie w przepisie art. 246 § 1 p.p.s.a. zwrotu "gdy wykaże". Ponadto, jak podkreśla się w orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego (por. postanowienie z dnia 30 listopada 2005 r., sygn. akt II FZ 781/05, niepubl.), stwierdzenie wystąpienia przesłanek uzasadniających przyznanie prawa pomocy wymaga zestawienia wysokości środków, jakimi strona dysponuje, z wysokością kosztów, do których zobowiązana jest na danym etapie postępowania. Ciężar wykazania tych przesłanek spoczywa na stronie skarżącej. Ocena przytoczonych przez nią okoliczności należy zaś do sądu (por. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 14 lutego 2005 r., sygn. akt FZ 760/04, niepubl.). Przy czym, jeżeli oświadczenia strony zawarte we wniosku o przyznanie prawa pomocy okażą się niewystarczające do oceny jej rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych oraz stanu rodzinnego lub budzi wątpliwości, sąd może wezwać stronę do złożenia, w zakreślonym terminie, dodatkowych oświadczeń lub przedłożenia dokumentów źródłowych dotyczących jej stanu majątkowego, dochodów lub stanu rodzinnego (art. 255 p.p.s.a.). Sąd (referendarz sądowy) nie jest natomiast zobowiązany do prowadzenia jakichkolwiek dochodzeń w sytuacji, gdy przedstawione przez stronę dane uniemożliwiają pełną ocenę jej stanu majątkowego albo gdy nie są one do końca jasne. W orzecznictwie sądowoadministracyjnym podkreśla się, iż niewykonanie wezwania do złożenia dodatkowych oświadczeń lub dokumentów uniemożliwia dokonanie rzetelnej analizy sytuacji finansowej strony (por. postanowienie NSA z dnia 1 marca 2006 r. sygn. akt II OZ 235/06 niepubl.). Bierność wnioskodawcy w tym zakresie należy potraktować jako niewykazanie przesłanek, o których mowa w art. 246 § 1 p.p.s.a. (por. postanowienie NSA z dnia 24 marca 2005 r. sygn. akt OZ 128/05 niepubl.). Mając powyższe na uwadze, a także to, że Skarżący jest aktualnie zobowiązany do uiszczenia tytułem kosztów sadowych w sprawie wpisu od skargi w wysokości [....] zł, stwierdzić należy, że wniosek Skarżącego, nie zasługuje na uwzględnienie. Skarżący nie wykazał bowiem w sposób dostatecznie przekonujący, że nie jest w stanie pokryć pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Z wniosku o przyznanie prawa pomocy oraz dołączonych dokumentów wynika, że Skarżący utrzymuje się z prac dorywczych, mieszka wraz z żoną, z którą pozostaje w rozdzielności majątkowej małżeńskiej. Skarżący nie posiada żadnego majątku; mieszkanie i cały "majątek domowy" należy do żony; Skarżący nie ponosi kosztów utrzymania. Przedstawione we wniosku dane i dołączone dokumenty okazały się niewystarczające do oceny rzeczywistej sytuacji majątkowej skarżącego i jego rodziny oraz ich możliwości płatniczych. Natomiast Skarżący, wezwany do przedstawienia wyżej wskazanych dokumentów i oświadczeń, nie wywiązał się w sposób należyty z nałożonego na niego zobowiązania, co sprawia, że jego oświadczenia są niepełne, bądź nie poddają się weryfikacji, a to – z kolei – uniemożliwia przyjęcie, że spełnia on przesłanki przyznania prawa pomocy, określone w art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a. Przede wszystkim Skarżący nie przestawił dokumentów potwierdzających, że jest aktualnie osobą bezrobotną – poszukującą pracy. Przedłożone zaświadczenie potwierdza, że taka sytuacja miała miejsce w 2010 roku. Skarżący nie przedstawił też informacji i dokumentów dotyczących sytuacji finansowej i majątkowej swej żony. W tym miejscu należy wskazać, że okoliczność pozostawania w związku małżeńskim ma istotne znaczenie dla oceny zdolności finansowych Skarżącego. Stosownie bowiem do art. 27 ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. – Kodeks rodzinny i opiekuńczy (Dz. U. z 2015 r., poz. 2082, ze zm., dalej: "k.r.o.") oboje małżonkowie obowiązani są, każdy według swych sił oraz swych możliwości zarobkowych i majątkowych, przyczyniać się do zaspokajania potrzeb rodziny, którą przez swój związek założyli. Potrzeby rodziny mogą w konkretnych okolicznościach obejmować również zobowiązania względem Skarbu Państwa z tytułu kosztów sądowych w sprawach jednego z małżonków. Należy mieć również na względzie art. 23 k.r.o., który stanowi, iż małżonkowie są obowiązani do wzajemnej pomocy. Jak wynika z postanowienia Naczelnego Sądu Administracyjny z dnia 2 lipca 2009 r. (sygn. akt I FSK 216/09), obowiązek alimentacyjny nie jest uzależniony od ustroju majątkowego małżeńskiego, a ponadto obejmuje on również wydatki związane z prowadzeniem postępowań sądowych. Obowiązku tego nie wyłącza zatem nawet rozdzielność majątkowa małżeńska, która w świetle przepisów prawa rodzinnego odnosi się, jak sama nazwa wskazuje, do majątków małżonków, a nie do ich wzajemnych obowiązków. Obowiązek wzajemnej pomocy małżonków wygasa dopiero w momencie rozwiązania związku małżeńskiego przez rozwód (poza wyjątkiem przewidzianym w art. 60 k.r.i.o.) i orzeczenia separacji (art.61 4 § 1 k.r.i.o., por. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 20 grudnia 2009 r., II OZ 1142/09, opubl. w Lex pod nr 582903). Z tych względów, skoro Skarżący pozostaje w związku małżeńskim, powinien przedłożyć dokumenty źródłowe konieczne do zbadania także sytuacji majątkowej jego żony. Nakaz zbadania jej sytuacji wynika także z art. 246 § 1 pkt 2 i art. 255 p.p.s.a. Tymczasem Skarżący, nie przedłożył ani wyciągów z rachunków bankowych żony, ani dokumentów o aktualnych źródłach jej dochodów i ich wysokości za ostatnie sześć miesięcy, ani także rocznego zeznania podatkowego za 2014 i 2015 rok. Braki te uniemożliwiają dokonanie ustaleń w zakresie możliwości płatniczych rodziny. Mając powyższe na uwadze, należało zatem stwierdzić, że brak jest podstaw do uwzględnienia wniosku o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym, ponieważ Skarżący nie wykazał w sposób nie budzący wątpliwości, że znajduje się w trudnej sytuacji materialnej uprawniającej do skorzystania z takiego prawa. Skoro Skarżący nie wykonał nałożonego w niniejszym postępowaniu zobowiązania do nadesłania wszystkich istotnych dokumentów obrazujących pełną sytuację finansową i majątkową całej rodziny, to nie jest możliwe pozytywne załatwienie wniosku o zwolnienie od kosztów sądowych. Dopiero bowiem po wyjaśnieniu wątpliwości co do stanu majątkowego, wszystkich źródeł i wysokości dochodów żony skarżącego, będzie można ustalić, czy Skarżący ma realne możliwości, aby przy pomocy małżonki ponieść koszty sądowe. Mając to na uwadze, na podstawie art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a., orzeczono, jak w sentencji.