I SA/Sz 485/16

Referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Szczecinie - Aleksandra Jawoszek po rozpoznaniu w dniu 8 sierpnia 2016 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku R.T. o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym w sprawie ze skargi na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w K. z dnia [...] Nr [...] w przedmiocie odpowiedzialności członka zarządu spółki z ograniczoną odpowiedzialnością za zaległości w podatku od nieruchomości p o s t a n a w i a: odmówić skarżącemu przyznania prawa pomocy. R.T., pismem z dnia 8 kwietnia 2016 r. złożył skargę na wyżej powołaną decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w K., wnosząc jednocześnie o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych. W dniu 13 czerwca 2016 r. skarżący uzupełnił przedmiotowy wniosek, składając urzędowy formularz PPF, w którym wskazał, że od 1 lipca 2014 r. otrzymuje emeryturę, poprzednio, przez 10 lat, był na świadczeniu przedemerytalnym w wysokości [...] zł. Przez cały okres świadczenia pracy jako członek zarządu P. sp. z o.o. nie pobierał żadnych wynagrodzeń ani jakichkolwiek gratyfikacji. W związku z tym nie posiada żadnych oszczędności. Skarżący wskazał, że jego sytuacja rodzinna spowodowała, że mieszka w wynajętym mieszkaniu, z którym związane są jego stałe wydatki. Ponadto wskazał, że zwiększają mu się wydatki z uwagi na pogarszający się stan zdrowia. W oświadczeniu o stanie rodzinnym skarżący podał, że prowadzi wspólne gospodarstwo domowe z żoną J.T., która jest rencistą i z którą ma rozdzielność majątkową małżeńską od 23.01.2013 r. Skarżący nie wykazał żadnego majątku w postaci nieruchomości, wartościowych rzeczy ruchomych, zgromadzonych zasobów (oszczędności, papierów wartościowych, innych praw majątkowych, wierzytelności). W rubryce formularza dotyczącej dochodów wpisał świadczenie emerytalne w wysokości [...] zł netto miesięcznie. Podał, że stałe wydatki i zobowiązania to: czynsz najmu kwocie [...] zł, opłaty za media w kwocie [...] zł, koszty leczenia w kwocie [...] zł, spłata kredytu [...] w kwocie [...]zł. Z uwagi na fakt, że zawarte w opisanym powyżej wniosku oświadczenia skarżącego okazały się niewystarczające do oceny jego rzeczywistego stanu majątkowego, rodzinnego i możliwości płatniczych, pismem z dnia 4 lipca 2016 r. wezwano stronę do złożenia dodatkowych oświadczeń oraz przedłożenia dokumentów. Zobowiązanie to obejmowało: - kopie rocznych zeznań podatkowych skarżącego oraz małżonki skarżącego za 2015 r. wraz z potwierdzeniem ich złożenia w urzędzie skarbowym; - dokumenty potwierdzające wysokość wydatków na konieczne utrzymanie rodziny, z ostatnich dwóch miesięcy, w tym na czynsz najmu; - dokument potwierdzający wysokość emerytury skarżącego z ostatnich trzech miesięcy; - dodatkowe oświadczenie o wysokości miesięcznych dochodów netto małżonki, dokumenty potwierdzające wysokość dochodu oraz oświadczenie o stanie jej posiadania (nieruchomości, wartościowe rzeczy ruchome, zgromadzone zasoby pieniężne – oszczędności, wierzytelności, a także zobowiązania); - wyciągi z rachunków bankowych skarżącego za okres ostatnich sześciu miesięcy, w tym z bieżącego, lokat, z kart kredytowych, z rachunków związanych z kredytami i pożyczkami; - wyciągi z rachunków bankowych J.T. za okres ostatnich sześciu miesięcy, w tym z bieżącego, związanego z działalnością gospodarczą, z lokat, z kart kredytowych, z rachunków związanych z kredytami i pożyczkami lub dokumentu potwierdzającego ich likwidację. Skarżący, odebrał powyższe wezwanie w dniu 11 lipca 2016 r. i ani w zakreślonym terminie dziesięciodniowym, ani dotychczas nie nadesłał żadnych dokumentów, nie udzielił także żadnych wyjaśnień odnośnie przyczyn niewykonania ww. wezwania. Rozpoznając wniosek zważyć należało, co następuje: Zgodnie z art. 245 § 1 ustawy dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2016 r. poz. 718, ze zm., dalej w skrócie "p.p.s.a."), prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym. Prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (art. 245 § 2 p.p.s.a.). Prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (art. 245 § 3 p.p.s.a.). Przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej w zakresie częściowym następuje, wówczas gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku dla koniecznego utrzymania siebie i rodziny (art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a.). Podnieść należy, że co do zasady strona jest zobowiązana do ponoszenia kosztów związanych z jej udziałem w sprawie. Prawo pomocy, jako instytucja o charakterze wyjątkowym, powinno być zatem stosowane jedynie w wypadkach uzasadnionych szczególnymi okolicznościami, gdy wnioskodawca nie posiada żadnych lub wystarczających możliwości sfinansowania kosztów postępowania. Opłaty sądowe stanowią rodzaj danin publicznych. Zwolnienia od ponoszenia tego rodzaju danin są odstępstwem od konstytucyjnego obowiązku ich powszechnego i równego ponoszenia, wynikającego z art. 84 Konstytucji RP. Dlatego też muszą być stosowane w sytuacjach wyjątkowych, gdy istnieją uzasadnione powody do przerzucenia ciężaru dotyczącego danej osoby na współobywateli. Z ich bowiem środków pochodzą dochody budżetu państwa, z których pokrywa się koszty postępowania sądowego w razie zwolnienia skarżącego z obowiązku ich ponoszenia (por. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 10 stycznia 2005 r., sygn. akt FZ 478/04, niepubl.). Ciężar dowodu co do wykazania okoliczności uzasadniających przyznanie prawa pomocy spoczywa na stronie składającej wniosek o przyznanie prawa pomocy. Świadczy o tym użycie w przepisie art. 246 § 1 p.p.s.a. zwrotu "gdy wykaże". Ponadto, jak podkreśla się w orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego (por. postanowienie z dnia 30 listopada 2005 r., sygn. akt II FZ 781/05, niepubl.), stwierdzenie wystąpienia przesłanek uzasadniających przyznanie prawa pomocy wymaga zestawienia wysokości środków, jakimi strona dysponuje, z wysokością kosztów, do których zobowiązana jest na danym etapie postępowania. Ciężar wykazania tych przesłanek spoczywa na stronie skarżącej. Ocena przytoczonych przez nią okoliczności należy zaś do sądu (por. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 14 lutego 2005 r., sygn. akt FZ 760/04, niepubl.). Przy czym, jeżeli oświadczenia strony zawarte we wniosku o przyznanie prawa pomocy okażą się niewystarczające do oceny jej rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych oraz stanu rodzinnego lub budzi wątpliwości, sąd może wezwać stronę do złożenia, w zakreślonym terminie, dodatkowych oświadczeń lub przedłożenia dokumentów źródłowych dotyczących jej stanu majątkowego, dochodów lub stanu rodzinnego (art. 255 p.p.s.a.). Sąd (referendarz sądowy) nie jest natomiast zobowiązany do prowadzenia jakichkolwiek dochodzeń w sytuacji, gdy przedstawione przez stronę dane uniemożliwiają pełną ocenę jej stanu majątkowego albo gdy nie są one do końca jasne. W orzecznictwie sądowoadministracyjnym podkreśla się, iż niewykonanie wezwania do złożenia dodatkowych oświadczeń lub dokumentów uniemożliwia dokonanie rzetelnej analizy sytuacji finansowej strony (por. postanowienie NSA z dnia 1 marca 2006 r. sygn. akt II OZ 235/06 niepubl.). Bierność wnioskodawcy w tym zakresie należy potraktować jako niewykazanie przesłanek, o których mowa w art. 246 § 1 p.p.s.a. (por. postanowienie NSA z dnia 24 marca 2005 r. sygn. akt OZ 128/05 niepubl.). Mając powyższe na uwadze, stwierdzić należy, że wniosek skarżącego, który ubiega się o prawo pomocy w zakresie częściowym, nie zasługuje na uwzględnienie, ponieważ nie wykazał on, iż nie jest w stanie pokryć pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Przedstawione we wniosku dane okazały się być niewystarczające do oceny rzeczywistej sytuacji majątkowej wnioskodawcy oraz jego możliwości płatniczych. Natomiast wnioskodawca, wezwany do przedstawienia stosownych dokumentów i oświadczeń pismem z dnia 4 lipca 2016 r., nie wywiązał się należycie z nałożonego na niego zobowiązania, co sprawia, że jego oświadczenia są niepełne i nie poddają się weryfikacji, a to – z kolei – uniemożliwia przyjęcie, że spełnia on przesłanki przyznania prawa pomocy, określone w art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a. Jeszcze raz zaznaczyć trzeba, że w orzecznictwie sądowym przyjmuje się, że skoro udzielenie z budżetu państwa wsparcia w postaci przyznania stronie prawa pomocy stanowi wyjątek od zasady ponoszenia przez stronę kosztów zainicjowanego przez nią postępowania sądowego, to pomoc taka przysługuje nie osobom uznającym się za niezamożne, lecz takim, które fakt ten wykażą także stosownymi dokumentami (postanowienie NSA z 22 stycznia 2015 r., sygn. akt I OZ 21/15). Osoba występująca z wnioskiem o prawo pomocy zobowiązana jest zatem nie tylko do przedstawienia we wniosku wszelkich okoliczności odnoszących się do jej sytuacji materialnej, ale także do udokumentowania tych okoliczności. Nienadesłanie przez wnioskodawcę wskazanych w wezwaniu sądowym dokumentów skutkuje brakiem możliwości prawidłowego ustalenia, czy samodzielne pokrycie pełnych kosztów postępowania sądowego skutkować będzie uszczerbkiem w utrzymaniu koniecznym wnioskodawcy. W rozpoznawanej sprawie sytuacja majątkowa wnioskodawcy nie została dostatecznie wyjaśniona, podane we wniosku dane są zbyt ogólne, a wątpliwości dotyczące rzeczywistego stanu majątkowego, rodzinnego i możliwości płatniczych nie zostały przez stronę usunięte. Wskazać bowiem trzeba, że przesłankami uzasadniającymi uwzględnienie złożonego wniosku automatycznie nie mogą stanowić gołosłowne okoliczności, że wnioskodawca otrzymuje jedynie świadczenie emerytalne, nie posiada majątku ani oszczędności, ponosi wydatki (na utrzymanie, leczenie, spłatę kredytu), które łącznie ([...] zł) przekraczają jego dochody ([...] zł). Wątpliwości również budzi oświadczenie o stanie rodzinnym, gdyż skarżący podaje, że sytuacja rodzinna spowodowała, iż mieszka w wynajętym mieszkaniu, a jedocześnie, iż prowadzi wspólne gospodarstwo z żoną rencistką, z którą ma rozdzielność majątkową. W tym zakresie dodatkowo należy wskazać, że fakt pozostawania w rozdzielności majątkowej nie ma wpływu na ocenę zdolności wnioskodawcy do poniesienia kosztów sądowych. Z punktu widzenia zasadności wniosku o przyznanie prawa pomocy, istotny jest bowiem obowiązek wzajemnej pomocy ciążący na małżonkach z mocy ustawy, niezależnie od istniejącego między nimi ustroju majątkowego, jak też tego czy małżonkowie mieszkają wspólnie. Stosownie bowiem do art. 27 ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. – Kodeks rodzinny i opiekuńczy (Dz. U. z 2012 r., poz. 788, ze zm., dalej: "k.r.o.") oboje małżonkowie obowiązani są, każdy według swych sił oraz swych możliwości zarobkowych i majątkowych, przyczyniać się do zaspokajania potrzeb rodziny, którą przez swój związek założyli. Potrzeby rodziny mogą w konkretnych okolicznościach obejmować również zobowiązania względem Skarbu Państwa z tytułu kosztów sądowych w sprawach jednego z małżonków. Należy mieć również na względzie art. 23 k.r.o., który stanowi, iż małżonkowie są obowiązani do wzajemnej pomocy. Jak wskazał Naczelny Sąd Administracyjny w postanowieniu z dnia 2 lipca 2009 r. (sygn. akt I FSK 216/09) obowiązek alimentacyjny nie jest uzależniony od ustroju majątkowego małżeńskiego, a ponadto obejmuje on również wydatki związane z prowadzeniem postępowań sądowych. Jak zaznaczono w powołanym wyżej orzeczeniu "rozdzielność majątkowa małżeńska w świetle przepisów prawa rodzinnego odnosi się, jak sama nazwa wskazuje, do majątków małżonków, a nie do ich wzajemnych obowiązków. Rozdzielność majątkowa dotyczy kwestii zobowiązań każdego z małżonków wobec osób trzecich, a także kwestii samodzielnego dysponowania i zarządzania swoimi majątkami.". Nie można zatem przyjąć, że ze względu na istniejącą między małżonkami rozdzielność majątkową, żona wnioskodawcy zwolniona jest z obowiązków określonych w art. 23 oraz 27 k.r.o. Wobec tego, wnioskodawca powinien zatem podać choćby przybliżone informacje dotyczące żony, aby umożliwić dokonanie oceny, czy posiada ona wystarczające środki pieniężne na pokrycie kosztów sądowych. W świetle powyższego stwierdzić należy, że wnioskodawca nie wykazał należycie, iż nie jest w stanie samodzielnie lub przy udziale żony ponieść pełnych kosztów postepowania bez uszczerbku dla koniecznego utrzymania siebie i rodziny. W konsekwencji, brak jest podstaw do uwzględnienia złożonego w tym przedmiocie wniosku, dopóki strona nie przedstawi pełnej informacji o sytuacji majątkowej, możliwościach płatniczych swoich i małżonki, o uzasadnionych wydatkach rodziny i nie uzupełni wniosku o określone dokumenty. Mając to na uwadze, na podstawie art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a., orzeczono, jak w sentencji.