I SA/Sz 571/13

Referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Szczecinie - Aleksandra Jawoszek po rozpoznaniu w dniu 7 sierpnia 2013 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku Ł S o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym w sprawie z jego skargi na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia 30 kwietnia 2013 r., Nr [...] w przedmiocie orzeczenia o odpowiedzialności spadkobiercy z tytułu łącznego zobowiązania pieniężnego za okres 1991 r. do 18 kwietnia 2008 r. wraz z odsetkami i kosztami upomnienia p o s t a n a w i a: odmówić skarżącemu przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych Skarżący Ł S, w odpowiedzi na wezwanie Sądu do uiszczenia opłaty sądowej w kwocie [...] zł należnej od skargi wniesionej na wyżej powołaną decyzję Dyrektora Izby Skarbowej złożył wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych. W uzasadnieniu wniosku skarżący podał, że nie jest w stanie ponieść bez uszczerbku dla siebie i swojej rodziny wpisu od skargi, gdyż pomaga w utrzymaniu [...] oraz [...], który pozostaje bez pracy; mama skarżącego utrzymuje się z emerytury. Skarżący wskazał, że nieuwzględnienie jego wniosku pozbawi go możliwości dochodzenia swoich praw przed Sądem. W oświadczeniu o stanie rodzinnym, majątku i dochodach skarżący podał, że: prowadzi gospodarstwo domowe z [...] U S, nie posiada żadnego majątku, ani zasobów pieniężnych (oszczędności, papierów wartościowych), ani przedmiotów wartościowych, [...] skarżącego otrzymuje emeryturę w wysokości ok. [...]zł netto, a skarżący wynagrodzenie w wysokości [...]zł netto; w oświadczeniu o stanie majątkowym osób pozostających we wspólnym gospodarstwie domowym skarżący wpisał: "U S - emerytura ok. [...] zł". Do wniosku skarżący dołączył kopię umowy o pracę z dnia 1 sierpnia 2008 r. W związku z tym, że oświadczenie skarżącego zawarte we wniosku o przyznanie prawa pomocy okazały się niewystarczające do oceny jego rzeczywistej sytuacji rodzinnej, majątkowej i finansowej oraz budziły wątpliwości, na podstawie art. 255 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2012 r., poz. 270, ze zm.) – zwanej dalej "P.p.s.a.", referendarz sądowy wezwał skarżącego do przedłożenia dodatkowych oświadczeń i dokumentów. Wezwanie to obejmowało: zaświadczenie pracodawcy skarżącego, potwierdzające wysokość średniego wynagrodzenia netto za pracę z ostatnich 6 miesięcy; kopie rocznych zeznań podatkowych za 2012 r. Ł S i Urszuli S wraz z potwierdzeniami ich złożenia w urzędzie skarbowym; dokument potwierdzający wysokość otrzymywanej przez [...] skarżącego emerytury; wyciągi ze wszystkich rachunków bankowych posiadanych przez skarżącego i jego [...], w tym z lokat, kart kredytowych, za okres od 9 kwietnia 2013 r. do 9 lipca 2013 r.; wykaz ponoszonych miesięcznie wydatków na konieczne utrzymanie rodziny, a także dokumenty potwierdzające ich wysokość z ostatnich dwóch miesięcy; dodatkowe oświadczenie o sytuacji rodzinnej, czy ze skarżącym i jego [...] mieszka [...] B S oraz czy prowadzi wspólne gospodarstwo domowe, czy partycypuje w kosztach utrzymania domu, w jakiej wysokości; dodatkowe oświadczenie o stanie majątkowym, wyjaśniające czy skarżący jest współwłaścicielem gospodarstwa rolnego o pow. [...] ha nabytego w drodze spadku wraz z bratem, czy prowadzi działalność rolniczą i czy uzyskuje z tego tytułu przychody, jeśli tak w jakiej wysokości, czy gospodarstwo to wydzierżawia, jeśli tak w jakiej wysokości uzyskuje dochody z tego tytułu wraz z dokumentami potwierdzającymi wskazane okoliczności, jeżeli skarżący sprzedał udział w tym gospodarstwie – kopii umowy sprzedaży; zaświadczenie z właściwej jednostki terenowej ARiMR czy skarżący jest producentem rolnym i czy uzyskuje dopłaty do rolnictwa; kopię decyzji w sprawie podatków lokalnych za 2013 r. lub inny dokument zawierający wykaz nieruchomości, stanowiących własność skarżącego. Odpowiadając na wezwanie referendarza sądowego, pełnomocnik skarżącego przedłożył część z żądanych dokumentów, tj. : - kopię rocznego obliczenia podatku przez organ rentowy (PIT 40A) U S za rok 2012 r., w którym wykazano przychody z emerytury w kwocie [...]zł, zaliczkę na podatek w kwocie [...]zł; - kopię informacji PIT-11 za 2012 r. U S, z której wynika, że otrzymała ona przychód z tytułu emerytury – renty zagranicznej w kwocie [...]zł; - kopię decyzji ZUS o wysokości świadczenia emerytalnego U S z 7 maja 2013 r., z której wynika, że wysokość świadczenia do wypłaty wynosi miesięcznie [...]zł; - oświadczenie Ł S z dnia 25 lipca 2013 r., że prowadzi wspólne gospodarstwo domowe z U S i B S oraz że jego wkład w koszty utrzymania wynosi [...] zł; - zaświadczenie pracodawcy Ł S z dnia 23 lipca 2013 r., potwierdzające, że jest on zatrudniony na umowę o pracę na czas określony od 1 maja 2008 r. do 31 sierpnia 2013 r., za wynagrodzeniem w wysokości średniomiesięcznie [...]zł netto; - oświadczenie B S i Ł S z dnia 25 lipca 2013 r., że nie są producentami rolnymi, nie uzyskują żadnych dopłat do rolnictwa, nie posiadają nieruchomości; - kopię PIT–37 za 2012 r. oraz informacji PIT-11 za 2012 r. B S, w których wykazano przychody ze stosunku pracy w wysokości [...]zł, koszty uzyskania przychodów w kwocie [...]zł, dochody w wysokości [...]zł; - kopię PIT–37 za 2012 r. oraz informacji PIT-11 za 2012 r. Ł S, w których wykazano przychody ze stosunku pracy w wysokości [...]zł, koszty uzyskania przychodów w kwocie [...] zł, dochody w wysokości [...]zł. Ponadto, należy zauważyć, że pełnomocnik w piśmie przewodnim z dnia 26 lipca 2013 r. wskazał, że przedkłada m.in. wyciąg z konta Ł S, jednakże przesyłka pocztowa skierowana do Sądu nie zawierała tego dokumentu, a tylko 10 ww. załączników. Rozpoznając wniosek zważyć należało, co następuje. Zgodnie z zasadą obowiązującą w postępowaniu przed sądem administracyjnym - wyrażoną w art. 199 P.p.s.a. - strona ponosi koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie. Zwolnienie od kosztów sądowych, stanowiące prawo pomocy w zakresie częściowym, o które ubiega się w rozpoznawanej sprawie wnioskodawca, jest wyjątkiem od powyższej zasady i może zostać przyznane osobie fizycznej, o ile wykaże ona brak możliwości poniesienia pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny (art. 246 § 1 pkt 2 P.p.s.a.). Ciężar dowodu wystąpienia powyższych przesłanek przyznania prawa pomocy spoczywa na stronie, która ubiega się o przyznanie prawa pomocy. Świadczy o tym użycie w przepisie art. 246 P.p.s.a. zwrotu "gdy wykaże". Do Sądu/referendarza sądowego kierującego się wskazaniami logicznego rozumowania, doświadczenia życiowego i dostępnej wiedzy należy natomiast ocena, czy takie okoliczności zachodzą. Należy przy tym podkreślić, że cytowany przepis stanowi odstępstwo od zasady ustanowionej w ww. art. 199 P.p.s.a. Przytoczone we wniosku okoliczności, jak również przedstawione dokumenty, powinny zatem uzasadniać wyjątkowe traktowanie, o jakim mowa w powołanym wyżej przepisie. Należy zauważyć, że postępowanie w przedmiocie udzielenia prawa pomocy, stanowiącego rodzaj dotacji z budżetu państwa, powinno charakteryzować się współdziałaniem strony i sądu (referendarza sądowego). Dane wykazane przez stronę w formularzu powinny być na tyle szczegółowe, wiarygodne i rzetelne, aby umożliwiały dokonanie oceny rzeczywistej sytuacji finansowej strony. W razie pojawienia się wątpliwości, co do przedstawionych informacji, bądź jeśli okażą się one niewystarczające dla oceny, strona - wezwana na podstawie art. 255 P.p.s.a. o nadesłanie dodatkowych dokumentów i oświadczeń - jest zobowiązana do ich dostarczenia, a w sytuacji gdy nie jest to możliwe lub utrudnione – do jakiegokolwiek ustosunkowania się do wezwania. Podkreślenia wymaga także, że uchylanie się strony od obowiązków związanych z wykazywaniem sytuacji majątkowej, nałożonych w toku postępowania o przyznanie prawa pomocy, czy też nierzetelne ich wykonanie, jest przeszkodą wykluczającą uprawdopodobnienie wskazanych we wniosku okoliczności, a w konsekwencji wyłącza możliwość przyznania jej prawa pomocy w żądanym zakresie (por.: postanowienia Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 5 września 2005 r., sygn. akt II FZ 414/05 oraz z dnia 14 września 2005 r., sygn. akt II FZ 575/05, niepubl.; postanowienia NSA z 5 kwietnia 2008 r. sygn. akt I FSK 236/08, LEX nr 479142, z 19 kwietnia 2012 r. sygn. akt II FZ 170/12, LEX nr 1137689). Biorąc powyższe pod uwagę, wniosek skarżącego nie mógł zostać uwzględniony. Skarżący nie wykazał bowiem, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku dla koniecznego utrzymania siebie i rodziny. Skarżący we wniosku podał, że prowadzi wspólne gospodarstwo domowe z [...] i pomaga w utrzymaniu jej oraz niepracującemu [...]. Jednocześnie wskazał, że na dochody jego rodziny składa się kwota [...]zł z emerytury U S oraz wynagrodzenie skarżącego z umowy o pracę w wysokości ok. [...]zł netto. Ponadto skarżący nie wykazał żadnego majątku ani oszczędności. W ocenie referendarza sądowego złożone w formularzu oświadczenia o stanie majątkowym, rodzinnym i dochodach okazały się niepełne i budziły wątpliwości co do ich wiarygodności. Skarżący był wzywany do usunięcia tych wątpliwości poprzez przedłożenie określonych dokumentów źródłowych i oświadczeń dotyczących konkretnych kwestii, mających zasadnicze znaczenie dla oceny jego zdolności do poniesienia kosztów niniejszego postępowania sądowego. Skarżący do dnia dzisiejszego nie wykonał w całości i należycie starannie wezwania z dnia 9 lipca 2013 r., bowiem nie przedłożył m.in. wyciągów z posiadanych przez niego oraz pozostałe osoby prowadzące wspólne gospodarstwo domowe rachunków bankowych, ani nie udzielił żadnych informacji o saldzie tych rachunków, a także nie udokumentował wysokości wydatków na utrzymanie trzyosobowej rodziny. Z jego oświadczenia wynika jedynie, że partycypuje on w kosztach utrzymania w kwocie ok. [...] zł. Nie zostało zatem potwierdzone, że skarżący oraz pozostałe osoby znajdujące się w gospodarstwie domowym nie mają środków pieniężnych (oszczędności) na opłacenie wpisu od skargi oraz że wyłożenie takich środków na należne koszty może spowodować uszczerbek dla zaspokojenia potrzeb życiowych rodziny. Nie jest także jasna sytuacja majątkowa skarżącego i jego rodziny, bowiem nie przedłożył on m.in.: kopii decyzji w sprawie podatków lokalnych za 2013 r., wykazu nieruchomości, zaświadczenia z ARiMR, co było istotne, gdyż z akt sprawy wynikało, że razem z [...] odziedziczył gospodarstwo rolne o pow. [...]ha. Nie przedstawił także jakiegokolwiek wyjaśnienia, w jaki sposób jest wykorzystywany wskazany majątek, czy skarżący uzyskuje z niego dochody (z dzierżawy), czy też wyzbył się posiadanego w nim udziału. Dodatkowe oświadczenia skarżącego i jego [...] złożone w tym zakresie, z których wynikało jedynie, że żaden z nich nie jest producentem rolnym, nie otrzymują dopłat do rolnictwa i nie mają nieruchomości, ocenić należało jako zbyt ogólnikowe, aby uznać fakt nieposiadania majątku za udowodniony. Ponadto, istotne wątpliwości budzi oświadczenie skarżącego o wysokości dochodów rodziny. Skarżący w rubryce formularza dotyczącej dochodów, podał emeryturę [...] oraz własne wynagrodzenie za pracę oraz wskazał, że [...] B S nie pracuje. Tymczasem wezwany do przedłożenia dodatkowych dokumentów dostarczył kopię PIT-37 i PIT-11 za 2012 r. B S, z których wynika że [...] uzyskiwał przychody ze stosunku pracy. Jednocześnie B S, we formularzu wniosku o prawo pomocy złożonym w sprawie o sygn. akt I SA/Sz 541/13 podał sprzeczne informacje w zakresie dochodów rodziny – raz twierdząc, że nie pracuje, a następnie wykazując dochody miesięczne z umowy o pracę w kwocie [...]zł netto. Sprzeczności tej nie usunął, pomimo stosownego wezwania nie dostarczył zaświadczenia z urzędu pracy oraz dokumentu potwierdzającego rozwiązanie stosunku pracy, z którego przychody były przez niego wykazane w zeznaniu podatkowym za 2012 r. W tej sytuacji, referendarz sądowy, po analizie oświadczeń i dokumentów przedstawionych w obu - rozpoznawanych łącznie sprawach, nie jest przekonany czy oświadczenie w zakresie tego, że B S nie uzyskuje obecnie dochodów ze źródeł wykazanych w rocznym zeznaniu PIT-37 za 2012 r., jest prawdziwe. Należy podkreślić, że przepis art. 252 § 1 P.p.s.a. nie pozostawia wątpliwości co do tego, że informacje zawarte we wniosku o przyznanie prawa pomocy winny być dokładne i przekonująco umotywowane. Dlatego też od stron oczekuje się aktywnej postawy procesowej, przejawiającej się przede wszystkim w wyczerpującym podawaniu informacji na temat ich stanu majątkowego oraz w dostarczaniu wszelkich dokumentów, w oparciu o które ma zostać poddana analizie ich kondycja finansowa i sytuacja materialna. Poza tym wykazanie przesłanek z art. 246 § 1 P.p.s.a. oznacza, iż ubiegający się o prawo pomocy winien dowieść, udokumentować czy udowodnić, a nie jedynie oznajmić czy poinformować, że znajduje się w sytuacji uzasadniającej wyjątkowe potraktowanie i przyznanie pomocy z budżetu państwa. Referendarz sądowy nie ma obowiązku prowadzenia jakiegokolwiek dochodzenia w tym zakresie. Reasumując, analiza złożonego w sprawie oświadczenia o stanie majątkowym i możliwościach finansowych skarżącego i jego rodziny nie daje podstaw do uwzględnienia wniosku. Z wniosku tego, a także z akt sprawy wynika, że wnioskodawca oraz osoby prowadzące wspólne gospodarstwo domowe mają stałe dochody (wynagrodzenie za pracę skarżącego, wynagrodzenie za pracę jego [...], emerytura [...]) i majątek (gospodarstwo rolne o pow. [...] ha), których wartość przewyższa należne koszty sądowe. Twierdzenia skarżącego o trudnej sytuacji finansowej, braku majątku i bezrobociu [...], nie zostały w przekonujący sposób dowiedzione stosownymi dokumentami. Przedstawione dane są zaś niepełne, co nakazuje uznać, że skarżący nie wykazał, iż opłacenie przez niego wpisu sądowego w kwocie [...] zł, będzie stanowić uszczerbek dla koniecznego utrzymania jego i rodziny. Wobec tego, na podstawie art. 246 § 1 pkt 2 P.p.s.a., orzeczono jak na wstępie.