I SA/Sz 580/24

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Elżbieta Dziel Sędziowie Sędzia WSA Wiesława Achrymowicz, Sędzia WSA Bolesław Stachura (spr.) po rozpoznaniu w Wydziale I w trybie uproszczonym w dniu 2 kwietnia 2025 r. sprawy ze skargi D. R. na postanowienie Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia 22 sierpnia 2024 r. nr [...] w przedmiocie zarzutu zgłoszonego w postępowaniu egzekucyjnym oddala skargę. Zaskarżonym postanowieniem Zakład Ubezpieczeń Społecznych Oddział w Koszalinie (ZUS, organ) działając z upoważnienia Prezesa ZUS utrzymał w mocy postanowienie Zakładu Ubezpieczeń Społecznych Oddział w Koszalinie z 4 lipca 2024 r; nr 170000/42-1/2024/RED/EGZ/PW w przedmiocie zarzutów D. R. (zobowiązana, skarżąca, strona) zgłoszonych w postępowaniu egzekucyjnym. Jako podstawę prawną rozstrzygnięcia organ wskazał art. 17 § 1 i art. 18 ustawy z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (Dz. U. z 2023r., poz. 2505 ze zm. – u.p.e.a.) w związku z art. 83c ust. 1a ustawy z 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz. U. z 2024r. poz. 497 – u.s.u.s.) oraz art. 124 ustawy z dnia 14 czerwca 1960r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2024 r. poz. 572 – K.p.a.). Jak wynika z uzasadnienia zaskarżonego postanowienia, 16 maja 2024 r. wpłynęło do ZUS Oddział w Koszalinie postanowienie Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Szczecinie zobowiązujące Dyrektora Oddziału ZUS w Koszalinie do wydania postanowienia, w którym merytorycznie odniesie się do zarzutów zgłoszonych przez zobowiązaną w piśmie z 25 sierpnia 2023 r. oraz pozostałych pismach, tj. 9 października 2023 r., 28 listopada 2023 r., 25 stycznia 2024 r., 1 marca 2024r., 21 maja 2024 r. Wymienionym postanowieniem z 4 lipca 2024 r. ZUS oddalił zarzuty nieistnienia obowiązku z uwagi na prowadzone postępowanie egzekucyjne i okoliczności zawieszające bieg terminu przedawnienia (szczegółowo przedstawione na s. 2-4 zaskarżonego postanowienia). Dodatkowo ZUS wskazał, że należności na ubezpieczenie społeczne za okres 04/2009, 04/2010 były skierowane do Komornika Sądowego K. P. . Postępowanie egzekucyjne zostało zakończone umorzeniem ze względu na bezskuteczność. Należności uległy przedawnieniu. Jednak z uwagi na to, że należności te zostały zabezpieczone wpisem hipoteki przymusowej mogą być dochodzone z przedmiotu zabezpieczenia. ZUS wskazał, że należności za pozostały okres zadłużenia na: ubezpieczenia społeczne za okres 05/2010-02/2012; ubezpieczenie zdrowotne za okres 05/2010-09/2011; Fundusz Pracy i FGŚP za okres 05/2010-09/2011 - również były objęte postępowaniem egzekucyjnym prowadzonym przez Komornika Sądowego K. P.. Postępowanie egzekucyjne zostało zakończone umorzeniem ze względu na bezskuteczność. Organ wyjaśnił, że Dyrektor ZUS O/Koszalin po umorzeniu postępowania egzekucyjnego przez komornika sądowego, 14 maja 2018 r. ponownie podjął egzekucję, stosując środek w postaci zajęcia świadczenia emerytalno-rentowego. Z uwagi na niską kwotę świadczenia zajęcia nie podlegały realizacji i wnioskiem z 25 maja 2018 r. skierowano dalsze tytuły wykonawcze do Naczelnika Urzędu Skarbowego w S. celem prowadzenia egzekucji ze środków, do których zastosowania nie jest uprawniony Dyrektor ZUS. Naczelnik Urzędu Skarbowego w S. zakończył prowadzenie egzekucji 17 kwietnia 2023 r. w zakresie wskazanym we wniosku ZUS, co nie było tożsame z zakończeniem całego postępowania egzekucyjnego. Należności za ww. okresy oraz na Fundusz Pracy i FGŚP za okres 10/2011-07/2012 również zostały zabezpieczone wpisem hipoteki przymusowej i mogą być dochodzone z przedmiotu zabezpieczenia. Według ZUS o wysokości istniejącego zadłużenia za okres od 04/2009 r. do 07/2012 zobowiązana była wielokrotnie informowana. Zadłużenie to zostało ustalone na podstawie wszystkich zaksięgowanych dokumentów rozliczeniowych i dokonanych wpłat. Zobowiązana składała trzykrotnie wnioski do ZUS: 5 października 2011 r. – o rozłożenie zadłużenia na raty; 16 lutego 2018 r. - o umorzenie należności; 29 stycznia 2024 r. - o umorzenie należności. Wnioski pozostały bez rozpatrzenia z uwagi na nieuzupełnienie o wymagane dokumenty. Organ wskazał, że na każdym etapie postępowania prowadzonego zarówno przez wierzyciela jak i organ egzekucyjny zobowiązana była informowana o podejmowanych czynnościach. Korespondencja kierowana do zobowiązanej była każdorazowo odbierana przez nią osobiście. ZUS uznał, że należności z tytułu składek za okres od 04/2009 r. do 07/2012 r. są wymagalne. Dług za ww. okres dnia 5 listopada 2014 r. został zabezpieczony hipoteką na nieruchomości [...] na podstawie decyzji z 20 sierpnia 2014 r. określającej wysokość zadłużenia z tytułu nieopłaconych składek za okres od 04/2009 do 07/2012. Nieruchomość została darowana synowi strony - W. R., jednak organ wskazał na wyrok Trybunału Konstytucyjnego z 20 maja 2020 r. sygn. akt P 2/18 i stwierdził, że należności zabezpieczone hipoteką mogą być nadal egzekwowane z przedmiotu zabezpieczenia niezależnie od tego kto jest jego właścicielem. Odnosząc się do postępowania egzekucyjnego ze świadczenia emerytalno-rentowego na podstawie tytułów wykonawczych o numerach [...], [...], ZUS wyjaśnił, że z uwagi na brak skuteczności tego postępowania organ egzekucyjny wydał postanowienie o umorzeniu postępowania egzekucyjnego 21 sierpnia 2024 r. znak:170000/42-29/2024/RED/EGZ/PO. Umorzenie postępowania egzekucyjnego ze wskazanego składnika majątkowego nie powoduje jednak umorzenia należności. Mogą być one nadal dochodzone w egzekucji administracyjnej lub sądowej w przypadku znalezienia składnika majątkowego, z którego będzie to możliwe. ZUS stwierdził, że postanowienie z 4 lipca 2024 r. w sprawie zarzutu nieistnienia obowiązku w prowadzonym postępowaniu egzekucyjnymi jest prawidłowe. Zobowiązana zaskarżyła powyższe postanowienie ZUS skargą do WSA w Szczecinie. W skardze podniosła następujące zarzuty: - prowadzenia przez ZUS egzekucji administracyjnej części tytułów z pominięciem udziału wszystkich tytułów egzekucyjnych w równolegle prowadzonej od 2009 r. egzekucji sądowej przez Komornika Sądowego K. W.; - zastosowania środka zabezpieczenia, tj. ustanowienie hipoteki przymusowej tylko na jednej nieruchomości: działki [...] i [...] w B. od roku 2016 będącej własnością syna skarżącej - W. R. – z pominięciem działki w W. będącej powodem wszystkich egzekucji - aktualnie nadal w posiadaniu skarżącej i w aktywnej egzekucji komornika sądowego; - po ustanowieniu hipoteki przymusowej na nieruchomości w B. w 2014 r. po umorzeniu postępowania egzekucyjnego przez Komornika sądowego K. P. w latach 2012-2013 - bezczynność ZUS trwała do 25 maja 2018 r., gdy złożono wniosek do US w S. o dalsze tytuły egzekucyjne wystawione z datą 14 maja 2018 r. i dalsze prowadzenie egzekucji administracyjnej środków pieniężnych, tj. emerytury, która od samego początku (maj 2013 r.) jej wypłacania była i jest zajęta przez komornika K. W., co oznacza tylko pozorne czynności w egzekucji administracyjnej z wniosku ZUS, realnie zaś bezczynność i przewlekłość działań ZUS wobec przepisu, iż hipoteka przymusowa stanowi o nieprzeterminowaniu zaległości nią zabezpieczonych; - żadnego z tytułów egzekucyjnych ZUS, tj. tych u komornika W. i tych w US S., nigdy skarżącej nie przesłano, wobec czego nie mogła sobie zdawać sprawy, że poza egzekucją sądową Komornika W. z wniosku ZUS istnieją jeszcze jakieś inne roszczenia ZUS, zwłaszcza że pracownik ZUS w S. wyjaśnił, że ZUS ma prawo wpisać jako kwotę zabezpieczenia kwotę stanowiącą do trzykrotności zadłużenia, co mogło również dotyczyć egzekucji u Komornika W.. Skarżąca stwierdziła, że zaskarża zasadność całego zadłużenia wskazywanego na hipotece przez ZUS (poza egzekucją u komornika W. K.) jako będącą prawdopodobnie efektem zmian przepisów o refundacji z PFRON składek ZUS i zmian systemu Płatnik z braku korekt deklaracji DRA w terminie wyznaczonym przepisami. Z braku dokumentów archiwalnych zlikwidowanego biura rachunkowego skarżącej trudno negować kwotę główną tego roszczenia. Skarżąca zawnioskowała natomiast o umorzenie wszystkich innych kosztów, tj. odsetek, kosztów upomnień i innych kosztów egzekucji, jako że doprowadziły do nich na pewno błędne decyzje i bezczynność pracowników ZUS. Alternatywnie - w sytuacji braku uznania powyższych zarzutów – skarżąca wskazała, iż wnioskuje o wykreślenie hipoteki przymusowej na nieruchomości w B. , jeśli jednocześnie zgadza się i wnioskuje o wpisanie tej hipoteki na nieruchomość w W. [...] aktualnie czekającą na licytację komorniczą. W uzasadnieniu skargi jej zarzuty zostały uszczegółowione. Według skarżącej zarówno organ pierwszej instancji, jak i organ drugiej instancji dopuściły się nieprawidłowości, skupiając się wyłącznie na swych uprawnieniach a pomijając długą i często od skarżącej nie zależącą historię przemian zarówno jej firmy jak i historię ZUS. Wskazała, że całą batalię z ZUS określić można jako walkę o [...] zł kwoty zabezpieczenia złożonego na hipotece przymusowej na poczet zwrotu udzielonych wcześniej dotacji z PFRON i Urzędu Pracy przed zmianą systemu rozliczeń tych dotacji w ZUS - kwota główna ok. [...] tys. zł plus odsetki narosłe z powodu niewłaściwego sposobu prowadzenia egzekucji tych długów Skarżąca wniosła o uwzględnienie skargi i uchylenie postanowienia w części oraz uchylenie aktu pierwszej instancji. Do skargi załączyła kopie: pisma ZUS do Komornika z listopada 2017 r.; karty z akt sprawy z art. 300 - skargi pauliańskiej; pisma ZUS Koszalin do Sądu z 12 lutego 2020 r. - skarga pauliańska; zaświadczenia US o dochodach skarżącej 2009-2018 ozn. 5 a-r; zaświadczenia o stanie zdrowia; przepisów przywołanych w skardze; raport o błędach z 5 listopada 2015 r. W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie w całości. W pismach z 10 października 2024 r., 7 i 9 stycznia 2025 r. skarżąca podtrzymała i rozwinęła swoje stanowisko w sprawie. Do pism dołączyła zaświadczenie o stanie zdrowia, wydruk skanu tytułu wykonawczego; artykuł z Internetu o wymogach dotyczących tytułu wykonawczego; kopię zawiadomienia o zajęciu świadczeń z zaopatrzenia emerytalnego i ubezpieczenia z społecznego oraz renty socjalnej 2 października 2018 r.; kopię pisma kierowanego przez ZUS do naczelnika Urzędu Skarbowego w S. z 25 maja 2018 r.; płyty CD ze skanami dokumentów zgromadzonych w sprawie. Skarżąca wniosła też o połączenie wszystkich materiałów i czynności w jej sporze z ZUS Koszalin w jedno łączne postępowanie. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie zważył, co następuje: Zgodnie z art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2024 r. poz. 1267) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości poprzez kontrolę działalności administracji publicznej, przy czym kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem. Jak wynika z art. 145 § 1 pkt 1 lit. a-c ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2024 r. poz. 935 ze zm. - p.p.s.a.), sąd uchyla decyzję lub postanowienie w razie stwierdzenia, że naruszono przepisy prawa materialnego w stopniu mającym wpływ na wynik sprawy lub doszło do takiego naruszenia przepisów prawa procesowego, które mogłoby w istotny sposób wpłynąć na wynik sprawy, ewentualnie w razie wystąpienia okoliczności mogących być podstawą wznowienia postępowania. Stosownie do art. 134 § 1 p.p.s.a. sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną, z zastrzeżeniem art. 57a. Sąd zwraca zatem uwagę, że obecnie sprawą poddaną kontroli sądu administracyjnego (poza granice której Sąd nie może wykroczyć) jest sprawa zakończona postanowieniem organu z 22 sierpnia 2024 r. utrzymującym w mocy postanowienie organu I instancji z dnia 4 lipca 2024 r. oddalające zarzuty w sprawie egzekucji administracyjnej dotyczące nieistnienia obowiązku. Wyjaśnić zatem należy, że organ oddalił zarzuty zgłoszone w postępowaniu egzekucyjnym na podstawie art. 33 § 2 pkt 1 u.p.e.a. Zgodnie z wskazanym przepisem podstawą zarzutu w sprawie egzekucji administracyjnej jest nieistnienie obowiązku. Pojęcie nieistnienia obowiązku w rozumieniu art. 33 § 2 pkt 1 u.p.e.a. oznacza przede wszystkim sytuacje, w których obowiązek ten nigdy nie powstał, na przykład z mocy prawa albo nie wydano decyzji nakładającej obowiązek podlegający wykonaniu w drodze egzekucji, bądź też decyzja taka została wydana, lecz następnie ją uchylono, stwierdzono jej nieważność lub wygaśnięcie, bądź też, gdy obowiązek podlegający egzekucji wygasł w związku z zaistnieniem zdarzenia określonego w ustawie, lecz przed rozpatrzeniem zarzutów. W rozpoznawanej sprawie jak wynika z zaskarżonego postanowienia, nie stwierdzono zasadności powyższego zarzutu nieistnienia obowiązku. Organ przeanalizował tok postępowania egzekucyjnego, dokonane w jego ramach czynności, wyjaśnił jakie należności uległy przedawnieniu, jak również które mimo przedawnienia wobec zabezpieczenia hipoteką nadal mogą być egzekwowane z przedmiotu zabezpieczenia. Wyjaśnił też, że należności z tytułu składek za okres od 04/2009 do 07/2012 są wymagalne, albowiem dług skarżącej za ten okres został zabezpieczony hipoteką na nieruchomości [...] na podstawie decyzji z 20 sierpnia 2014 r. i nadal mogą być one egzekwowane z przedmiotu zabezpieczenia. Tymczasem w skardze do Sądu strona wskazała na szereg nowych okoliczności, które nie mogą być rozpatrywane w skardze na wydane postanowienie oddalające zarzut nieistnienia zobowiązania. Dotyczy to choćby np. kwestii bezczynności i pozorności egzekucji (pkt 1 i 2, 3 skargi). Co więcej strona stwierdziła też w skardze, że zaskarża zasadność całego zadłużenia wskazywanego na hipotece przez ZUS "(poza egzekucją u komornika K. W.) jako będącą prawdopodobnie efektem zmian przepisów o refundacji z PFRON składek ZUS i zmian systemu Płatnik z braku korekt deklaracji DRA w terminie wyznaczonym przepisami". Sąd tymczasem zauważa, że wysokość zadłużenia strony zabezpieczonego hipoteką wynika z decyzji z 20 sierpnia 2014 r. określającej wysokość zadłużenia z tytułu nieopłaconych składek za okres od 04/2009 do 07/2012 i brak informacji aby decyzja ta została wyeliminowana z obrotu prawnego, a nie ma podstaw aby podważać ją w ramach oceny zarzutu w postępowaniu egzekucyjnym, z przyczyn wskazanych przez stronę. Dodatkowo Sąd zauważa, że skarżąca zawnioskowała też o umorzenie "wszystkich innych kosztów, tj. odsetek, kosztów upomnień i innych kosztów egzekucji, jako że doprowadziły do nich na pewno błędne decyzje i bezczynność pracowników ZUS". Alternatywnie - w sytuacji braku uznania powyższych zarzutów – skarżąca wskazała, iż wnioskuje o wykreślenie hipoteki przymusowej na nieruchomości w B. , "jeśli jednocześnie zgadza się i wnioskuje o wpisanie tej hipoteki na nieruchomość w W. [...] aktualnie czekającą na licytację komorniczą". Skarżąca wniosła też o połączenie wszystkich materiałów i czynności w jej sporze z ZUS Koszalin w jedno łączne postępowanie. W ocenie Sądu liczne zarzuty i wnioski strony składane w ciągu postępowania sądowoadministracyjnego w istocie wskazują, iż w jej oczekiwaniu, w jednym postępowaniu, kontrolą Sądu mają zostać objęte pod każdym względem wszelkie aspekty działania jak i braku działania organów względem jej osoby, w związku z jej zadłużeniem w ZUS. Tymczasem przepisy prawa, na taką ogólną kontrolę Sądowi nie pozwalają. Również poza zakresem rozpoznawanej sprawy był szereg kwestii podniesionych w skardze. Nie leży bowiem w kompetencji Sądu umarzanie kosztów w postaci odsetek, kosztów upomnień i innych kosztów egzekucji czy wykreślanie hipoteki przymusowej na nieruchomości. Działania powyższe których oczekiwała strona od Sądu po pierwsze, jak wykazano wcześniej, pozostają poza zakresem niniejszej sprawy, po drugie częściowo nie leżą też w ogóle w kompetencji sądu administracyjnego. Strona natomiast nie podniosła żadnych skutecznych argumentów odnośnie prawidłowości zaskarżonego postanowienia. Sąd nie uwzględnił także zgłaszanych wniosków dowodowych strony. Wyjaśnić należy, że stosownie do treści przepisu art. 106 § 3 p.p.s.a., sąd może z urzędu lub na wniosek stron przeprowadzić dowody uzupełniające z dokumentów, jeżeli jest to niezbędne do wyjaśnienia istotnych wątpliwości i nie spowoduje nadmiernego przedłużenia postępowania w sprawie. Jak wynika z przytoczonego przepisu, przeprowadzenie uzupełniającego postępowania dowodowego ma charakter fakultatywny i odnosi się tylko do dowodu z dokumentu. Tymczasem Sąd uznał, że oferowane dowody nie były niezbędne do wyjaśnienia wątpliwości w sprawie. Mając na uwadze powyższe, Sąd ocenił, że zaskarżone postanowienie nie narusza przepisów prawa procesowego i materialnego w stopniu, który może skutkować jego uchyleniem i na podstawie art. 151 p.p.s.a. oddalił skargę.