I SA/Sz 594/11

Referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Szczecinie - Aleksandra Jawoszek po rozpoznaniu w dniu 23 sierpnia 2011 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku M.K. o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym w sprawie ze skargi na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w S. z dnia [...] Nr [...] w przedmiocie odmowy umorzenia zaległości z tytułu łącznego zobowiązania pieniężnego p o s t a n a w i a: odmówić skarżącej przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych M.K., w odpowiedzi na wezwanie Sądu do uiszczenia opłaty sądowej w kwocie 500 zł od wniesionej skargi na wyżej powołaną decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w S. złożyła wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych, który uzupełniła składając urzędowy formularz PPF. W uzasadnieniu wniosku skarżąca wskazała, iż nie jest w stanie ponieść opłaty w wysokości 500 zł ze swojej emerytury wynoszącej [...] ([...] brutto). Mąż wspiera ją finansowo, ale ze względu na to, iż sprawa dotyczy spadku, który do niego nie należy skarżąca nie może liczyć na pomoc w zakresie poniesienia kosztów sądowych sprawy. Skarżąca prowadzi wspólne gospodarstwo domowe z mężem, w oświadczeniu majątkowym wymieniła ½ bliźniaka o pow. 100 m kw. oraz nieruchomość w B. stanowiącą budynek mieszkalny o pow. 92 m kw. i budynki gospodarcze o pow. 95 m kw., użytki rolne o łącznej pow. 0,46 ha. Innego majątku w postaci wartościowych rzeczy ruchomych, zgromadzonych zasobów pieniężnych nie wykazała. Wyjaśniła, iż wyżej wym. nieruchomość w B., stanowiąca spadek po rodzicach nie jest przez nią w żaden sposób wykorzystywana, nie jest w stanie ich wynająć ani sprzedać ze względu na brak chętnych. W rubryce formularza PPF dotyczącej dochodów skarżąca wpisała jedynie emeryturę w kwocie [...] brutto. Dochodów ani majątku męża nie podała. W związku z przysługującym uprawnieniem, wynikającym z art. 255 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. Nr 153, poz. 1270, ze zm.) dalej w skrócie p.p.s.a., referendarz sądowy pismem z dnia 3 sieprnia 2011 r. wezwał skarżącą do przedłożenia: dodatkowego oświadczenia o wysokości miesięcznych dochodów męża wraz z dokumentem potwierdzającym ich wysokość oraz o jego stanie majątkowym, czy posiada on majątek odrębny, wykazu miesięcznych wydatków na konieczne utrzymanie rodziny wraz z dokumentami potwierdzającymi ich wysokość z ostatnich dwóch miesięcy, wyciągów z posiadanych przez skarżącą i jej męża rachunków bankowych, lokat, kart kredytowych z ich stanem za okres od 3 maja 2011 r. do 3 sierpnia 2011 r., odpisów rocznych zeznań podatkowych skarżącej i jej męża za 2010 r. wraz z potwierdzeniami ich złożenia w urzędzie skarbowym, w terminie 7 dni od doręczenia niniejszego wezwania pod rygorem rozpoznania wniosku na podstawie oświadczeń i dokumentów znajdujących się w aktach sprawy. Odpowiadając na powyższe zobowiązanie skarżąca nie nadesłała żadnych z wymienionych dokumentów, złożyła jedynie pismo, w którym wskazała, iż nie jest dla niej zrozumiałe dlaczego jej mąż ma się rozliczać ze swojej pensji skoro nieruchomość, której dotyczy sprawa nie należy do niego. W ocenie skarżącej żądanie od niej dokumentów dotyczących sytuacji jej męża stanowi dyskryminację z uwagi na stan cywilny. Rozpoznając wniosek zważyć należało, co następuje. Zgodnie z zasadą obowiązującą w postępowaniu przed sądem administracyjnym - wyrażoną w art. 199 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.), dalej: p.p.s.a. - strona ponosi koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie. Zwolnienie od kosztów sądowych, stanowiące prawo pomocy w zakresie częściowym, o które ubiega się skarżąca w rozpoznawanej sprawie jest wyjątkiem od powyższej zasady i może zostać przyznane osobie fizycznej, o ile wykaże ona brak możliwości poniesienia pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku dla koniecznego utrzymania dla siebie i rodziny (art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a.). Z treści tego przepisu wynika, że ciężar dowodu co do wykazania okoliczności uzasadniających przyznanie prawa pomocy spoczywa na stronie ubiegającej się o przyznanie tego prawa. Wykazanie powyższych okoliczności powinno nastąpić poprzez złożenie na urzędowym formularzu stosownego oświadczenia obejmującego dokładne dane o stanie rodzinnym i majątkowym. Natomiast rozstrzygnięcie Sądu (referendarza sądowego) w tej kwestii będzie zależało od tego, co zostanie udowodnione przez stronę (J. P. Tarno - "Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - Komentarz" Wydawnictwo LexisNexis, Warszawa 2004). Należy zauważyć, że postępowanie w przedmiocie udzielenia prawa pomocy, stanowiącego rodzaj dotacji z budżetu państwa, powinno charakteryzować się współdziałaniem strony i Sądu (referendarza sądowego). Dane wykazane przez stronę w formularzu powinny być na tyle szczegółowe, wiarygodne i rzetelne, aby umożliwiały dokonanie oceny rzeczywistej sytuacji finansowej strony. W razie pojawienia się wątpliwości, co do przedstawionych informacji, bądź jeśli okażą się one niewystarczające dla oceny, strona wezwana na podstawie art. 255 p.p.s.a. o nadesłanie dodatkowych dokumentów i oświadczeń jest zobowiązana do ich dostarczenia, a w sytuacji gdy nie jest to możliwe lub utrudnione – do jakiegokolwiek ustosunkowania się do wezwania. Ponadto, jak wskazuje się doktrynie oraz w orzecznictwie sądów administracyjnych prawo pomocy powinno być udzielane przede wszystkim osobom bezrobotnym, samotnym, bez źródeł stałego dochodu i bez majątku. Nie można, stosując prawo pomocy, chronić czy też wzbogacać majątku osób prywatnych, gdyż celem instytucji prawa pomocy jest zapewnienie dostępu do sądu osobom, którym brak środków finansowych ten dostęp uniemożliwia. (por. Hanna Knysiak - Molczyk, (w:) Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, Komentarz, Wydawnictwo Prawnicze LexisNexis, Warszawa 2005, s.628). Podkreślić należy, że oceniając możliwości strony w powyższym zakresie sąd administracyjny (referendarz sądowy) bierze pod uwagę także majątek i możliwości zarobkowe osób pozostających z wnioskodawcą we wspólnym gospodarstwie domowym, jak i osób zobowiązanych do alimentacji. Analizując wniosek skarżącej, należy stwierdzić, iż nie wykazała ona w sposób przekonujący, iż nie jest w stanie samodzielnie lub przy pomocy małżonka czy innych osób ponieść kosztów sądowych zarówno w całości jak i w ułamkowej ich części. W ocenie referendarza sądowego, przedstawione we wniosku dane dotyczące braku oszczędności, niskich dochodów z emerytury (w kwocie [...]) oraz dofinansowywania kosztów utrzymania z dochodów męża, są to informacje zbyt ogólnikowe, aby jednoznacznie orzec o ponoszeniu za skarżącą kosztów postępowania przez współobywateli. Na tym bowiem w istocie polega instytucja prawa pomocy. Twierdzenie skarżącej o braku środków na koszty sądowe pochodzących z jej emerytury, braku możliwości ich uzyskania z posiadanego majątku nie jest wystarczające do pozytywnego załatwienia wniosku. Skarżąca została wezwana do nadesłania dodatkowych dokumentów, dotyczących jej sytuacji, jak i sytuacji męża. Od wykonania zobowiązania uchyliła się, nie przedkładając jakichkolwiek dokumentów, a odpowiadając na wezwanie z dnia 3 sierpnia 2011 r. wskazała, iż małżonek nie ma obowiązku finansowania jej sprawy. Należy zatem wyjaśnić, iż zgodnie z utrwalonym orzecznictwem sądów administracyjnych, dla oceny zdolności finansowych wnioskodawcy ma znaczenie okoliczność pozostawania wnioskodawcy w związku małżeńskim i ocena sytuacji majątkowej małżonka. Stosownie bowiem do art. 27 ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. – Kodeks rodzinny i opiekuńczy (Dz. U. z 1964 r. Nr 9 poz. 59 ze zm., dalej: k.r.o.) oboje małżonkowie obowiązani są, każdy według swych sił oraz swych możliwości zarobkowych i majątkowych, przyczyniać się do zaspokajania potrzeb rodziny, którą przez swój związek założyli. Potrzeby rodziny mogą w konkretnych okolicznościach obejmować również zobowiązania względem Skarbu Państwa z tytułu kosztów sądowych w sprawach jednego z małżonków. Należy mieć również na względzie art. 23 k.r.o., który stanowi, iż małżonkowie są obowiązani do wzajemnej pomocy. Jak wynika z postanowienia Naczelnego Sądu Administracyjny z dnia 2 lipca 2009 r. (sygn. akt I FSK 216/09), obowiązek alimentacyjny nie jest uzależniony od ustroju majątkowego małżeńskiego, a ponadto obejmuje on również wydatki związane z prowadzeniem postępowań sądowych. Obowiązku tego nie wyłącza zatem nawet rozdzielność majątkowa małżeńska, która w świetle przepisów prawa rodzinnego odnosi się, jak sama nazwa wskazuje, do majątków małżonków, a nie do ich wzajemnych obowiązków. Obowiązek wzajemnej pomocy małżonków wygasa dopiero w momencie rozwiązania związku małżeńskiego przez rozwód (poza wyjątkiem przewidzianym w art. 60 k.r.i.o.) i orzeczenia separacji (art.61 4 § 1 k.r.i.o., por postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 20 grudnia 2009 r., II OZ 1142/09, opubl. w Lex pod nr 582903). Z tych względów, gdy o prawo pomocy ubiega się osoba fizyczna (obojętnie czy jest to kobieta czy mężczyzna), pozostająca w związku małżeńskim, konieczne jest zbadanie także sytuacji majątkowej jej współmałżonka. Nakaz zbadania jego sytuacji wynika także z art. 246 § 1 pkt 2 i art. 255 p.p.s.a. Nie stanowi zatem żadnej dyskryminacji żądanie w toku postępowania o przyznanie prawa pomocy od skarżącej przedłożenia dokumentów dotyczących małżonka. Nie można też przyjąć, że ze względu na to, iż sprawa dotyczy odrębnego majątku skarżącej, mąż skarżącej jest zwolniony z obowiązków określonych w art. 23 oraz 27 k.r.o. Na niezrozumieniu instytucji prawa pomocy oraz błędnym założeniu co do związków rodzinno -majątkowych z małżonkiem, opiera się twierdzenie skarżącej, iż ocena sytuacji majątkowej jej męża nie ma wpływu na ocenę jej zdolności finansowych do poniesienia kosztów sądowych w rozpoznawanej sprawie. W świetle powyższych uwag, należy stwierdzić, że w rozpoznawanej sprawie skarżąca nie wykazała w sposób należyty, iż znajduje się w sytuacji uzasadniającej przyznanie prawa pomocy. W sytuacji, gdy wnioskująca o przyznanie prawa pomocy nie przedstawi swojej sytuacji majątkowej i rodzinnej oraz sytuacji małżonka w sposób wyczerpujący i jasny, wszelkie wątpliwości przemawiają na jej niekorzyść. Taka sytuacja jak zaistniała w rozpoznawanej sprawie nie może stanowić podstaw do zwolnienia skarżącej od kosztów sądowych. Mając to na uwadze, na podstawie art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a., orzeczono, jak w sentencji.