I SA/Sz 614/16

Referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Szczecinie - Aleksandra Jawoszek po rozpoznaniu w dniu 31 sierpnia 2016 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku L.N. o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym w sprawie ze skargi na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w K. z dnia [...] Nr [...] w przedmiocie umorzenia opłaty za gospodarowanie odpadami komunalnymi za okres od 1 lipca 2013 r. do 30 czerwca 2014 r. p o s t a n a w i a: odmówić skarżącemu przyznania prawa pomocy. L.N. złożył w dniu 8 sierpnia 2016 r. wniosek o przyznanie prawa pomocy przez zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie z jego skargi na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w K. z dnia [...] w przedmiocie umorzenia opłaty za gospodarowanie odpadami komunalnymi za okres od 1 lipca 2013 r. do 30 czerwca 2014 r. Ze złożonego formularza PPF wynika, że skarżący prowadzi jednoosobowe gospodarstwo domowe, jest zarejestrowany jako osoba bezrobotna bez prawa do zasiłku, nie posiada żadnego stałego źródła utrzymania z wyjątkiem sezonowego zbioru runa leśnego (grzyby, jagody). Skarżący posiada dom o pow. [...] m kw.; innego majątku w postaci nieruchomości, wartościowych rzeczy ruchomych, zgromadzonych zasobów (oszczędności, papierów wartościowych, innych praw majątkowych, wierzytelności) nie wykazał. Wydatki skarżącego to opłaty za zużycie wody, za wywóz odpadów komunalnych, opłata za podatek od gruntu i nieruchomości, opłata za energię elektryczną. Do wniosku skarżący dołączył: zaświadczenie z Powiatowego Urzędu Pracy w K. z dnia 29.07.2016 r., potwierdzające, że jest bezrobotny bez prawa do zasiłku; zaświadczenie Naczelnika II Urzędu Skarbowego w K. z dnia 08.08.2016 r., że nie składał zeznania podatkowego za 2015 r.; dokumenty obrazujące ponoszone wydatki na opłaty (kwota ok. [...] zł). Dodatkowo, wykonując wezwanie referendarza sądowego z dnia 19 sierpnia 2016 r., skarżący przedłożył: zaświadczenie z G. z dnia 25.08.2016 r. (z którego wynika, że nie korzysta z pomocy społecznej); kopię decyzji Wójta Gminy M. z 28.01.2016 r. w sprawie łącznego zobowiązania pieniężnego za 2016 r. (grunty – użytki rolne [...] ha, budynek mieszkalny o pow. [...] m kw.); oświadczenie o wysokości dochodów z prac dorywczych (w okresie od 1.07.2016 r. do 22.08.2016 r. w kwocie ok. [...] zł) oraz o stanie cywilnym (kawaler). Rozpoznając wniosek zważyć należało, co następuje. Skarżący ubiega się w tej sprawie o zwolnienie od kosztów sądowych. Rozstrzygnięcie przedmiotowego wniosku sprowadza się zatem do zbadania, czy spełniona została przesłanka wynikająca z treści art. 246 § 1 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2016 r. poz. 718, ze zm.), dalej zwanej: "p.p.s.a." Stosownie do jego brzmienia, przyznanie osobie fizycznej prawa pomocy w zakresie częściowym – obejmującym między innymi zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków (art. 245 § 3 cyt. ustawy) – uzależnione jest od wykazania przez nią, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Redakcja tego przepisu nie pozostawia wątpliwości co do tego, że to na wnioskodawcy ciąży obowiązek wykazania okoliczności stanu faktycznego, które mogłyby przyczynić się do zastosowania wnioskowanego obecnie dobrodziejstwa procesowego. Tym samym, to na stronie wnioskującej spoczywa ciężar udowodnienia, że jest w sytuacji uprawniającej do skorzystania z prawa pomocy. Strona powinna zatem podejmować takie czynności, które przekonałyby sąd, co do zasadności przyznania prawa pomocy. Rozstrzygnięcie w tej kwestii zależy bowiem od tego, co zostanie przez stronę wykazane (por. postanowienie NSA z dnia 30 lipca 2009 r. sygn. akt I FZ 171/09, LEX nr 552205). Intencją wprowadzenia przepisów dotyczących prawa pomocy było stworzenie możliwości dochodzenia swoich praw przed sądem osobom, które znajdując się w trudnej sytuacji finansowej nie mogą uiścić kosztów sądowych. Instytucja prawa pomocy stanowi wyjątek od ogólnej zasady ponoszenia przez stronę kosztów postępowania i zapewnia osobie znajdującej się w ciężkich warunkach materialnych możność obrony swoich praw przed sądem, mimo braku środków finansowych potrzebnych do poniesienia należnych kosztów sądowych. Jej wyjątkowy charakter powoduje, że prawo pomocy powinno być udzielane przede wszystkim osobom, których środki są bardzo ograniczone i zaspokajają tylko potrzeby egzystencjalnie niezbędne (por. postanowienie NSA z dnia 19 października 2005 r., sygn. akt I GZ 107/05 -dostępne na www.orzeczenia.nsa.gov.pl), a zatem np. osobom bezrobotnym, samotnym, bez źródeł stałego dochodu i bez majątku. Udzielenie prawa pomocy w postępowaniu przed sądem administracyjnym jest formą dofinansowania z budżetu państwa dla osób, które z uwagi na ich trudną sytuację materialną nie mogą uiścić kosztów bez wywołania uszczerbku w koniecznych kosztach utrzymania siebie i rodziny, a przez to powinno sprowadzać się do przypadków, w których zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym jest rzeczywiście, obiektywnie niemożliwe. Opłaty sądowe stanowią rodzaj danin publicznych, zwolnienie od ich ponoszenia stanowi odstępstwo od konstytucyjnego obowiązku ich powszechnego i równego ponoszenia, wynikającego z art. 84 Konstytucji RP (postanowienie NSA z dnia 19 października 2007 r., II FZ 498/07 - dostępne jw.). Ubiegający się o taką pomoc wnioskodawca powinien w każdym przypadku poczynić oszczędności we własnych wydatkach, do granic zabezpieczenia koniecznych kosztów utrzymania siebie i rodziny. Dopiero gdyby poczynione w ten sposób oszczędności okazały się niewystarczające - może zwrócić się o pomoc państwa (por. postanowienie SN z dnia 24 września 1984 r. o sygn. akt UCZ 104/84, Lex nr 8623). Analizując złożony w niniejszej sprawie wniosek o zwolnienie od kosztów sądowych, oświadczenia o stanie majątkowym, rodzinnym oraz nadesłane dokumenty stwierdzić należy, że skarżący nie wykazał w sposób wystarczający, że nie stać go na sfinansowanie postępowania sądowego. Skarżący jest zarejestrowany jako osoba bezrobotna bez prawa do zasiłku, twierdzi, że utrzymuje się ze środków otrzymywanych ze zbierania runa leśnego (w ostatnim okresie była to kwota ok. [...] zł), nie korzysta z pomocy społecznej, nie składał rocznego zeznania w zakresie podatku dochodowego za 2015 r., mieszka sam, jest kawalerem. Oświadczył też, że nie posiada żadnego majątku poza domem o pow. [...] m kw. oraz że nie ma innych źródeł dochodów. Tymczasem z przedłożonej kopii decyzji w sprawie łącznego zobowiązania pieniężnego za 2016 r. wynika, że posiada użytki rolne o pow. [...] ha. Ustalenie tej okoliczności, której skarżący nie ujawnił we wniosku, a dopiero po wezwaniu referendarza sądowego, powoduje, że oświadczenia skarżącego co do stanu posiadania, źródeł utrzymania i tym samym możliwości płatniczych, budzą wątpliwości co ich kompletności i wiarygodności. Rzeczą skarżącego było podać wszelkie dane w zakresie wysokości dochodów i stanu posiadania, co wynika z art. 252 p.p.s.a., zgodnie z którym wniosek o przyznanie prawa pomocy powinien zawierać oświadczenie strony obejmujące dokładne dane o stanie majątkowym i dochodach, a jeżeli wniosek składa osoba fizyczna, ponadto dokładne dane o stanie rodzinnym. Sąd (referendarz sądowy) nie ma obowiązku prowadzenia dochodzeń w sytuacji, gdy wnioskodawca uchyla się od podania stosownych danych umożliwiających pełną ocenę jego sytuacji majątkowej oraz możliwości finansowych, bądź też gdy dane przedłożone przez skarżącego po prostu nie są wystarczające. Ponadto należy zauważyć, że pod pojęciem stanu majątkowego należy rozumieć nie tylko zasób gotówki znajdujący się w posiadaniu strony, lecz również środki finansowe ulokowane w majątku ruchomym i nieruchomym. Z tego też względu majątek w postaci jakichkolwiek aktywów zawsze rzutuje na ocenę prawa do zwolnienia strony z kosztów sądowych. To od wnioskodawcy bowiem zależy, w jaki sposób gospodaruje swymi aktywami, w tym majątkiem nieruchomym i czy podejmuje czynności w celu uzyskania z niego dochodów. Samo posiadanie nieruchomości wyklucza możliwość przyznania prawa pomocy, bowiem dysponowanie takim majątkiem wiąże się z potencjalnymi możliwościami zdobycia środków pieniężnych poprzez racjonalne nim gospodarowanie (por. postanowienie z dnia 5 stycznia 2016 r., sygn. akt: I OZ 1758/15, dostępne na www.orzeczenia.nsa.gov.pl). Nieruchomości mogą być bowiem przedmiotem określonych stosunków cywilnoprawnych takich jak np. najem, dzierżawa czy też ostatecznie sprzedaż, mogą być także wykorzystane jako zabezpieczenie pożyczki czy kredytu jeśli właścicielowi brakuje pieniędzy na koszty postępowania. Należy bowiem ponownie zwrócić uwagę, że wyjątkowość instytucji prawa pomocy wymaga przyjęcia, że strona ubiegająca się o przyznanie jej prawa pomocy powinna uprzednio podjąć wszelkie niezbędne działania, aby we własnym zakresie (bądź z pomocą np. bliskich) zdobyć fundusze na pokrycie wydatków wiążących się z wszczętym przez siebie postępowaniem sądowym (por. postanowienie NSA z dnia 11 kwietnia 2014 r., I FZ 88/14, dostępne jw.). Konkludując, jak już wskazywano prawo pomocy ma wyjątkowy charakter, co stanowi, że powinno być udzielane przede wszystkim osobom bezrobotnym, samotnym, bez źródeł stałego dochodu i bez majątku oraz pozbawionych (obiektywnie) możliwości uzyskania środków na ten cel z jakichkolwiek źródeł. Skarżącego zaś do takich osób zaliczyć nie można, co uzasadnia odmowę przyznania prawa pomocy. Skarżący nie wykazał, że poniesienie kosztów postępowania wiązałoby się z uszczerbkiem dla koniecznego utrzymania skarżącego, a nadto w niniejszej sprawie, na obecnym jej etapie, na stronie nie ciąży obowiązek uiszczenia konkretnych opłat sądowych (zażalenie z dnia 21 lipca 2016 r. jest wolne od opłat na podstawie art. 220 § 4 p.p.s.a.). Koszty takie mogą się pojawić w sprawie, bądź też nie wystąpić w ogóle, co też zależy od działań samego wnioskodawcy. Z powyższych względów, na podstawie art. 246 § 1 pkt 2 w związku z art. 258 § § 1 § 2 pkt 7 p.p.s.a. orzeczono jak w sentencji postanowienia.