I SA/Sz 614/16

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA – Jolanta Kwiecińska po rozpoznaniu w dniu 30 września 2016 r. na posiedzeniu niejawnym sprzeciwu od postanowienia Referendarza sądowego z dnia 31 sierpnia 2016 r. odmawiającego przyznania prawa pomocy w sprawie ze skargi L.N. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia 25 kwietnia 2016 r. nr [...] w przedmiocie umorzenia opłaty za gospodarowanie odpadami komunalnymi za okres od 1 lipca 2013 r. do 30 czerwca 2014 r. p o s t a n a w i a: utrzymać w mocy zaskarżone postanowienie Postanowieniem z dnia 15 lipca 2016 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie, odrzucił skargę L.N. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego [...] z dnia 25 kwietnia 2016 r., w przedmiocie umorzenia opłaty za gospodarowanie odpadami komunalnymi za okres od 1 lipca 2013 r. do 30 czerwca 2014 r. Pismem z dnia 20 lipca 2016 r., Skarżący wniósł zażalenie na ww. postanowienie. Wraz z uzupełnieniem braków formalnych zażalenia, Skarżący w dniu 8 sierpnia 2016 r. złożył wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym, poprzez zwolnienie od kosztów sądowych. Postanowieniem z dnia 31 sierpnia 2016 r. Referendarz sądowy odmówił Skarżącemu przyznania prawa pomocy, w związku z uznaniem, że oświadczenia Skarżącego co do stanu posiadania, źródeł utrzymania i tym samym możliwości płatniczych, budzą wątpliwości co do ich kompletności i wiarygodności. Od powyższego rozstrzygnięcia Skarżący, w ustawowym terminie, wniósł sprzeciw. W jego uzasadnieniu wskazał, że wcześniejsze niewykazanie użytków rolnych nie było spowodowane celowym zatajaniem tylko Skarżący zapomniał podać tych informacji. Poza tym są to użytki rolne słabo urodzajne, z tego powodu Skarżący nie ma możliwości ich sprzedaży czy też wydzierżawienia. Skarżący dodał przy tym, że także dom który posiada, uległ częściowo pożarowi. Skarżący korzysta z jednego pokoju i kuchni. Końcowo wskazał, że dom i użytki rolne są w ¼ części jego własnością. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie u z n a ł, co następuje: Stosownie do treści art. 259 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2016 r., poz. 718 ze zm.; dalej: "P.p.s.a.", m.in. od postanowienia o odmowie przyznania prawa pomocy strona albo adwokat, radca prawny, doradca podatkowy lub rzecznik patentowy mogą wnieść do właściwego wojewódzkiego sądu administracyjnego sprzeciw w terminie siedmiu dni od dnia doręczenia zarządzenia lub postanowienia. W takiej sytuacji, tj. rozpatrując sprzeciw od takiego postanowienia, Sąd – jak stanowi art. 260 § 1 P.p.s.a. – wydaje postanowienie, w którym zaskarżone zarządzenie lub postanowienie Referendarza sądowego zmienia albo utrzymuje w mocy. Zgodnie z § 2 tego przepisu, wniesienie sprzeciwu od postanowienia Referendarza sądowego wstrzymuje jego wykonalność, a sąd orzeka jako sąd drugiej instancji, stosując odpowiednio przepisy o zażaleniu. Sąd rozpoznaje sprawę na posiedzeniu niejawnym (art. 260 § 3 P.p.s.a.). Na wstępie wskazać należy, że w świetle art. 199 P.p.s.a. zasadą jest, że strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie. Wyjątkiem od tej zasady jest instytucja prawa pomocy. Na podstawie art. 245 § 1 i 3 P.p.s.a., prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym. Prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego. Stosownie do art. 246 § 1 pkt 2 P.p.s.a., przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej następuje w zakresie częściowym – gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Udzielenie prawa pomocy w postępowaniu przed sądem administracyjnym jest formą dofinansowania z budżetu państwa dla osób, które z uwagi na ich trudną sytuację materialną, nie mogą uiścić kosztów bez wywołania uszczerbku w koniecznych kosztach utrzymania siebie i rodziny, a przez to powinno sprowadzać się do przypadków, w których zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym jest rzeczywiście, obiektywnie niemożliwe. Opłaty sądowe stanowią rodzaj danin publicznych, zwolnienie od ich ponoszenia stanowi odstępstwo od konstytucyjnego obowiązku ich powszechnego i równego ponoszenia, wynikającego z art. 84 Konstytucji RP (postanowienie NSA z dnia 19 października 2007r., II FZ 498/07 – dostępne j.w.). Ubiegający się o taką pomoc wnioskodawca powinien w każdym przypadku poczynić oszczędności we własnych wydatkach, do granic zabezpieczenia koniecznych kosztów utrzymania siebie i rodziny. Dopiero gdyby poczynione w ten sposób oszczędności okazały się niewystarczające – może zwrócić się o pomoc państwa (por. postanowienie SN z dnia 24 września 1984 r. o sygn. akt II CZ 104/84, Lex nr 8623). Należy również zauważyć, że wykładnia określenia "gdy wykaże" użytego w art. 246 § 1 pkt 2 P.p.s.a. oznacza, że to na ubiegającym się o przyznanie prawa pomocy spoczywa ciężar dowodu, że znajduje się w sytuacji uprawniającej do przyznania prawa pomocy (por. postanowienie NSA z dnia 9 lipca 2009r., sygn. akt I OZ 713/09 – dostępne na www.orzeczenia.nsa.gov.pl.). W związku z powyższym, rozstrzygnięcie Sądu w kwestii przyznania bądź odmowy przyznania prawa pomocy zależy od tego, co zostanie przez stronę wykazane w trakcie postępowania. Sąd w pełni podziela stanowisko Referendarza sądowego, że Skarżący nie wykazał, aby spełnił przesłanki upoważniające do przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych. Złożone przez Skarżącego oświadczenia co do stanu posiadania, źródeł utrzymania i tym samym możliwości płatniczych, budzą wątpliwości co do ich rzetelności. O posiadanych przez Skarżącego użytkach rolnych, Referendarz sądowy powziął wiedzę, dopiero z nadesłanej decyzji w sprawie łącznego zobowiązania pieniężnego za 2016 r. Zatem Skarżący będąc wezwany do przedłożenia dodatkowych dokumentów obrazujących jego sytuację majątkową, nie wywiązał się rzetelnie z nałożonego na niego zobowiązania co sprawia, że oświadczenia Skarżącego nie poddają się weryfikacji, a to – z kolei uniemożliwia przyjęcie, że spełnia on przesłanki przyznania prawa pomocy określone w art. 246 § 1 pkt 2 P.p.s.a. Rzeczą Skarżącego było podać wszelkie dane w zakresie wysokości dochodów i stanu posiadania, co wynika z art. 252 P.p.s.a. Także na etapie postępowania odwoławczego, Skarżący nie podał żadnych uzupełniających danych dotyczących jego sytuacji majątkowej i finansowej ani w inny sposób nie uprawdopodobnił, że nie dysponuje środkami pieniężnymi. Skarżący jedynie powziął próbę wyjaśnienia dlaczego nie wspomniał w swoim oświadczeniu o posiadanych użytkach rolnych oraz dodał informację o pożarze domu. Zaznaczyć należy, że zgodnie z utrwalonym poglądem orzecznictwa sądów administracyjnych, uchylanie się strony od obowiązków związanych z wykazywaniem sytuacji majątkowej, nałożonych w toku postępowania o przyznanie prawa pomocy, czy też nierzetelne ich wykonanie, jest przeszkodą wykluczającą uprawdopodobnienie wskazanych we wniosku okoliczności, a w konsekwencji wyłącza możliwość przyznania jej prawa pomocy w żądanym zakresie (por.: postanowienia Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 5 września 2005 r., sygn. akt II FZ 414/05 oraz z dnia 14 września 2005 r.). Sąd nie jest zobowiązany do prowadzenia jakichkolwiek dochodzeń w sytuacji, gdy przedstawione przez stronę dane uniemożliwiają pełną ocenę jej stanu majątkowego, albo gdy nie są one do końca jasne. To sprawą zainteresowanego jest wykazanie zasadności złożonego wniosku w świetle ustawowych przesłanek przyznania prawa pomocy, ponieważ to na nim spoczywa w tym zakresie ciężar dowodu. Końcowo podkreślenia wymaga, że na obecnym etapie postępowania, na Skarżącym nie ciąży obowiązek uiszczenia żadnych, konkretnych opłat sądowych. W związku z powyższym Sąd uznał, że zasadne jest utrzymanie w mocy orzeczenia Referendarza sądowego z dnia 31 sierpnia 2016 r. o odmowie przyznania prawa pomocy i działając na podstawie art. 260 § 1 P.p.s.a. w zw. z art. 246 § 1 pkt 2 P.p.s.a., orzekł jak w sentencji.