I SA/Sz 624/09

Referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Szczecinie – Aleksandra Jawoszek po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w dniu 20 sierpnia 2009 r. wniosku A.W. o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie ze skargi na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej z dnia [...] Nr [...] w przedmiocie odpowiedzialności osób trzecich za zaległości w podatku od towarów i usług za styczeń, luty i marzec 2003 r. wraz z odsetkami p o s t a n a w i a: odmówić wnioskodawcy przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym Skarżący A.W. wraz ze skargą na wyżej powołaną decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w, złożył na urzędowym formularzu PPF wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym, obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych. Zgodnie z Zarządzeniem Przewodniczącego Wydziału I z dnia 12 sierpnia 2009 r. wpis od skargi w niniejszej sprawie został ustalony w kwocie [...]. W uzasadnieniu wniosku skarżący wskazał, że wskutek wydanej przez Naczelnika Trzeciego Urzędu Skarbowego decyzji zablokowane zostały jego konta bankowe, a środki finansowe znajdujące się na tych kontach w całości przekazane wierzycielowi. W efekcie tego, skarżący został pozbawiony całkowicie dostępu do środków finansowych, a płynność finansowa prowadzonej działalności gospodarczej została utracona. W konsekwencji, skarżący ma kłopoty z regulowaniem zobowiązań, spłatą rat kredytowych i leasingowych. Skarżący, opisując swoją sytuację, wskazał także na brak wpływów, przestoje środków transportowych, zwolnienia pracowników, wzrost kosztów działalności, a także obawę co do całkowitej likwidacji prowadzonej działalności gospodarczej. Wnioskodawca wyjaśnił, iż powyższa sytuacja ma wpływ na jego sytuacje rodzinną, gdyż brak środków na utrzymanie rodziny i pokrycie wydatków związanych z utrzymaniem gospodarstwa domowego, spowodowało separację małżeńską i doprowadziło do wyprowadzenia się z miejsca zamieszkania. W oświadczeniu o stanie rodzinnym skarżący podał, iż prowadzi wspólne gospodarstwo domowe z małżonką – K.W. oraz dwojgiem małoletnich dzieci. Nie wykazał posiadania żadnego majątku w postaci nieruchomości, wartościowych rzeczy ruchomych, ani też zgromadzonych zasobów pieniężnych (oszczędności, papierów wartościowych, itp.). Wskazał, że mieszkanie spółdzielcze własnościowe o pow. 67 m kw położone w [...] jest własnością małżonki K.W.. W rubryce formularza dotyczącej dochodów skarżący wykazał dochody z umowy o pracę małżonki w kwocie [...] brutto oraz z własnej działalności gospodarczej w kwocie ok. [...] brutto. Rozpoznając wniosek zważyć należało, co następuje. Zgodnie z art. 246 § 1 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270, ze zm.), przyznanie osobie fizycznej prawa pomocy w zakresie częściowym następuje, gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Obowiązek wykazania przesłanek przyznania prawa pomocy ciąży na wnioskodawcy, zaś ocena wniosku należy do Sądu (referendarza sądowego). Z brzmienia przytoczonego przepisu wynika, że instytucja prawa pomocy ma zastosowanie w przypadkach szczególnych i stanowi wyjątek od zasady, zgodnie z którą na skarżącym spoczywa obowiązek poniesienia kosztów wszczętego przez siebie postępowania. W razie uwzględnienia skargi koszty te podlegają zwrotowi od organu administracji. Co do zasady pomoc prawna może być udzielona tylko w przypadku osób charakteryzujących się trudną sytuacją materialną, do których zalicza się bezrobotnych bez prawa do zasiłku lub osoby, które pozbawione są środków do życia bądź których środki są bardzo ograniczone i zaspokajają tylko potrzeby egzystencjalne niezbędne (zob. postanowienie NSA z 19 października 2005 r., I GZ 107/05). Przepis art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a., (w którym mowa o braku możliwości na poniesienie pełnych kosztów sądowych bez uszczerbku dla koniecznego utrzymania), nie może więc mieć zastosowania do osób, które osiągają dochody i posiadających majątek, nawet jeśli koszty te stanowią poważną kwotę w miesięcznym budżecie rodziny (por. postanowienie NSA z 18 stycznia 2005 r. OZ 1099/04). Ponadto należy wskazać, że z utrwalonego już orzecznictwa sądów administracyjnych, wynika, iż decydując o przyznaniu prawa pomocy, należy brać pod uwagę również możliwości finansowe współmałżonka i osób zobowiązanych do alimentacji. Małżonkowie mają obowiązek wzajemnej pomocy w ponoszeniu kosztów sądowych, a obowiązek ten istnieje niezależnie od istniejącego między nimi ustroju małżeńskiego. Pozostawanie wnioskodawcy we wspólnym gospodarstwie domowym ze współmałżonkiem, usprawiedliwia ocenę możliwości płatniczych w odniesieniu do sytuacji majątkowej całej rodziny. Co więcej, zgodnie z orzecznictwem, nawet separacja faktyczna małżonków nie wyklucza dokonywanie takiej właśnie oceny. Prawo pomocy przyznawane jest zwykle osobom, których dochód na rodzinę, często kilkuosobową, kształtuje się na poziomie ok. 1500 zł brutto lub mniejszym. Wniosek skarżącego, przy wykazanym poziomie dochodów jego i małżonki nie może zostać uwzględniony. W doktrynie przyjęty został pogląd, iż prawo pomocy przewidziane zostało dla osób, których sytuacja uniemożliwia poczynienie jakichkolwiek oszczędności. W opinii referendarza sądowego sytuacja taka nie zachodzi w niniejszej sprawie. A.W. wykazał w formularzu wniosku o przyznanie prawa pomocy dochód brutto czteroosobowej rodziny przekraczający [...]. Wynagrodzenia skarżącego jak i jego małżonki znacznie przekraczają średnie wynagrodzenie w sektorze przedsiębiorstw. Nawet biorąc pod uwagę wydatki, które są ponoszone (a których skarżący wprawdzie nie wykazał we wniosku), związane choćby z utrzymaniem mieszkania, należy uznać, iż sytuacja majątkowa pozwala rodzinie skarżącego na poczynienie oszczędności, które umożliwią mu opłacenie wpisu od skargi wynoszącego [...]. Ponadto, odnosząc się do argumentacji zawartej we wniosku, iż trudna sytuacja materialna i rodzinna skarżącego jest wynikiem okoliczności związanych z działalnością gospodarczą (zajęcie rachunków bankowych, utrata płynności finansowej, kłopoty z regulowaniem zobowiązań) należy wskazać, że powyższe powody nie mogą stanowić przesłanki do przyznania prawa pomocy. Spłata zobowiązań cywilnoprawnych, ale i publicznoprawnych nie może bowiem być traktowana z pierwszeństwem przed kosztami zainicjowanego postępowania sądowego. Zabezpieczenie środków na takie wydatki wiąże się z prowadzeniem działalności. Skarżący - jak każdy inny przedsiębiorca - ponosi ryzyko związane ze swoimi działaniami, zatem nie może liczyć, że Skarb Państwa, w sytuacji utraty płynności finansowej poniesie za niego wydatek w postaci kosztów sądowych, które przecież też są elementem prowadzonej działalności (por. post NSA I OZ 83/06). Z tych względów na podstawie przepisu art. 246 § 1 pkt 2 ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, orzeczono jak w sentencji postanowienia