I SA/Sz 629/16

Referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Szczecinie - Iwona Golec po rozpoznaniu w dniu 9 września 2016 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku M C o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie ze skargi na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w Szczecinie z dnia 7 kwietnia 2016 r. znak [...] w przedmiocie umorzenia zaległości w podatku dochodowym od osób fizycznych za 2009 r. wraz z odsetkami za zwłokę p o s t a n a w i a: odmówić Skarżącemu przyznania prawa pomocy. Skarżący M C (ur. [...] r.), w związku ze skargą na wyżej powołaną decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w S., złożył wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym, obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych. W uzasadnieniu wniosku wskazał na ciążące na nim liczne zobowiązania, o wartości ok.[...] zł), wielu wierzycieli (ponad [...]); wyjaśnił, że komornik zajął całe dochody Skarżącego; powołał się także na umowę majątkową małżeńską (intercyza). Podał, że prowadzi gospodarstwo domowe wspólnie z żoną [...], małżonkowie mają na utrzymaniu dziecko w wieku [...] lat. Odnośnie do majątku Skarżący wskazał, że posiada nieruchomość o powierzchni [...] m kw. o wartości ok. [...] zł. oraz samochód [...] r.; z kolei żona Skarżącego posiada mieszkania o pow. [...] kw., oraz o pow. [...] m kw., samochód osobowy o wartości [...] zł, zobowiązania z tytułu kredytu o wartości ok. [...] zł. Nie wykazał innych wartościowych rzeczy ruchomych ani zasobów pieniężnych (oszczędności, papierów wartościowych i innych praw majątkowych, wierzytelności). Skarżący oświadczył, że otrzymuje dochody za pracę w wysokości brutto [...] zł, a jego żona również z tytułu zatrudnienia kwotę [...] brutto. Jeśli chodzi o miesięczne wydatki na utrzymanie, Skarżący podał, że stanowią one: opłaty za mieszkania: [...] zł, raty kredytu [...] zł, opłata przedszkola [...] zł, koszty utrzymania samochodów [...] zł, terapia dziecka [...] zł, koszty utrzymania dziecka i rodziny [...] zł, komornik [...] zł, żywność [...] zł. W aktach administracyjnych sprawy znajdują się dokumenty potwierdzające zakończenie z dniem 14 października 2011 r. działalności skarżącego pod firmą F. H. – U. "[...]" (wydruk CEiDG k.14), dokumenty potwierdzające prowadzenie wobec Skarżącego 15 postępowań egzekucyjnych (pismo Komornika sądowego z dnia 16 kwietnia 2015 r. k. 25) oraz liczne zaległości podatkowe wraz z odsetkami, t.j. z tytułu podatku dochodowego i podatku VAT – na dzień 14 września 2015 r. - w wysokości odpowiednio: [...] zł oraz [...] zł. Uznając, że dane wynikające ze złożonego wniosku oraz akt sprawy są niewystarczające do oceny wniosku o prawo pomocy, referendarz sądowy pismem z dnia 12 lipca 2016 r. zobowiązał Skarżącego do złożenia dodatkowych dokumentów i oświadczeń dotyczących sytuacji finansowej i majątkowej Skarżącego oraz jego żony. Zobowiązanie to obejmowało: zeznanie podatkowego Skarżącego o wysokości osiągniętego dochodu w 2015 roku; zeznanie podatkowe żony Skarżącej o wysokości osiągniętego dochodu w 2015 roku; wyciągi z wszystkich rachunków bankowych Skarżącego za okres od 15 maja do 30 czerwca 2016 r.; wyciągi z wszystkich rachunków bankowych żony Skarżącego za okres od 15 maja do 30 czerwca 2016 r.; zaświadczenie pracodawcy Skarżącego o zatrudnieniu i wysokości wynagrodzenia za okres ostatnich sześciu miesięcy; zaświadczenie pracodawcy żony Skarżącego o zatrudnieniu i wysokości wynagrodzenia za okres ostatnich sześciu miesięcy; dokumenty potwierdzające wysokość ponoszonych wydatków związanych z utrzymaniem siebie i rodziny z okresu ostatnich trzech miesięcy (w szczególności wydatki na opłaty związane z utrzymaniem mieszkania, spłatą kredytu, utrzymaniem samochodów, itp.); dodatkowe oświadczenie Skarżącego o sposobie korzystania z dwóch mieszkań żony Skarżącego, czy stanowią źródło przychodu dla żony Skarżącego i jaka jest wysokość ewentualnego dochodu z tego tytułu, wraz z dokumentami potwierdzającymi powyższe za okres ostatnich sześciu miesięcy. W odpowiedzi na wezwanie Skarżący przesłał zeznanie PIT-36 za 2015 r. o wysokości dochodu osiągniętego w 2015 r. z zadeklarowanym przychodem ze stosunku pracy w wysokości [...] zł i dochodem [...] zł oraz kopię aktu notarialnego z dnia [...] r. - umowę o ustanowieniu rozdzielności majątkowej małżeńskiej po zawarciu małżeństwa przez skarżącego i [...]. Innych wymaganych dokumentów do dnia dzisiejszego nie nadesłał. Rozpoznając wniosek zważyć należało, co następuje. Zgodnie z art. 245 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2016 r. poz. 718 ze zm.), dalej zwanej: "p.p.s.a.", prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym. Przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej w zakresie częściowym – o co się ubiega Skarżący w niniejszym postępowaniu - następuje wówczas, gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny (art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a.). Podnieść należy, że co do zasady strona jest zobowiązana do ponoszenia kosztów związanych z jej udziałem w sprawie. Prawo pomocy, jako instytucja o charakterze wyjątkowym, powinno być zatem stosowane jedynie w wypadkach uzasadnionych szczególnymi okolicznościami, gdy wnioskodawca nie posiada żadnych lub wystarczających możliwości sfinansowania kosztów postępowania. Opłaty sądowe stanowią rodzaj danin publicznych. Zwolnienia od ponoszenia tego rodzaju danin są odstępstwem od konstytucyjnego obowiązku ich powszechnego i równego ponoszenia, wynikającego z art. 84 Konstytucji RP. Dlatego też muszą być stosowane w sytuacjach wyjątkowych, gdy istnieją uzasadnione powody do przerzucenia ciężaru dotyczącego danej osoby na współobywateli. Z ich bowiem środków pochodzą dochody budżetu państwa, z których pokrywa się koszty postępowania sądowego w razie zwolnienia skarżącego z obowiązku ich ponoszenia (por. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 10 stycznia 2005 r., sygn. akt FZ 478/04, niepubl.). Ciężar dowodu co do wykazania okoliczności uzasadniających przyznanie prawa pomocy spoczywa na stronie składającej wniosek o przyznanie prawa pomocy. Świadczy o tym użycie w przepisie art. 246 § 1 p.p.s.a. zwrotu "gdy wykaże". Ponadto, jak podkreśla się w orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego (por. postanowienie z dnia 30 listopada 2005 r., sygn. akt II FZ 781/05, niepubl.), stwierdzenie wystąpienia przesłanek uzasadniających przyznanie prawa pomocy wymaga zestawienia wysokości środków, jakimi strona dysponuje, z wysokością kosztów, do których zobowiązana jest na danym etapie postępowania. Ciężar wykazania tych przesłanek spoczywa na stronie skarżącej. Ocena przytoczonych przez nią okoliczności należy zaś do sądu (por. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 14 lutego 2005 r., sygn. akt FZ 760/04, niepubl.). Przy czym, jeżeli oświadczenia strony zawarte we wniosku o przyznanie prawa pomocy okażą się niewystarczające do oceny jej rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych oraz stanu rodzinnego lub budzi wątpliwości, sąd może wezwać stronę do złożenia, w zakreślonym terminie, dodatkowych oświadczeń lub przedłożenia dokumentów źródłowych dotyczących jej stanu majątkowego, dochodów lub stanu rodzinnego (art. 255 p.p.s.a.). Sąd (referendarz sądowy) nie jest natomiast zobowiązany do prowadzenia jakichkolwiek dochodzeń w sytuacji, gdy przedstawione przez stronę dane uniemożliwiają pełną ocenę jej stanu majątkowego albo gdy nie są one do końca jasne. W orzecznictwie sądowoadministracyjnym podkreśla się, iż niewykonanie wezwania do złożenia dodatkowych oświadczeń lub dokumentów uniemożliwia dokonanie rzetelnej analizy sytuacji finansowej strony (por. postanowienie NSA z dnia 1 marca 2006 r. sygn. akt II OZ 235/06 niepubl.). Bierność wnioskodawcy w tym zakresie należy potraktować jako niewykazanie przesłanek, o których mowa w art. 246 § 1 p.p.s.a. (por. postanowienie NSA z dnia 24 marca 2005 r. sygn. akt OZ 128/05 niepubl.). Mając powyższe na uwadze, a także to, że Skarżący jest aktualnie zobowiązany do uiszczenia tytułem kosztów sądowych w sprawie wpisu od skargi w wysokości [...] zł, stwierdzić należy, że wniosek Skarżącego, nie zasługuje na uwzględnienie. Skarżący nie wykazał bowiem, że nie jest w stanie pokryć pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Z wniosku o przyznanie prawa pomocy oraz dołączonych dokumentów wynika, że Skarżący utrzymuje się z wynagrodzenia za pracę, mieszka wraz z żoną, z którą pozostaje w rozdzielności majątkowej małżeńskiej, która również uzyskuje dochody. Z uzasadnienia wniosku wynika, że łączne dochody małżonków stanowią kwotę przekraczającą [...] zł, przy czym Skarżący oświadczył, że całość jego dochodów została zajęta przez komornika. Na Skarżącym ciążą liczne zobowiązania na kwotę przekraczającą [...] zł, posiada nieruchomość o powierzchni [...] kw., z kolei żona Skarżącego dwa mieszkania o powierzchni: [...] kw. oraz [...] m kw. Według oświadczenia Skarżącego miesięczne wydatki na utrzymanie całej trzyosobowej rodziny, mieszkań i koszty utrzymania samochodów wynoszą łącznie kwotę ok. [...] zł. Przedstawione we wniosku dane i dołączone dokumenty okazały się niewystarczające do oceny rzeczywistej sytuacji majątkowej skarżącego i jego rodziny oraz ich możliwości płatniczych w sprawie. Natomiast Skarżący, wezwany do przedstawienia wyżej wskazanych dokumentów i oświadczeń, nie wywiązał się w sposób należyty z nałożonego na niego zobowiązania, co sprawia, że jego oświadczenia są niepełne, bądź nie poddają się weryfikacji, a to – z kolei – uniemożliwia przyjęcie, że spełnia on przesłanki przyznania prawa pomocy, określone w art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a. Przede wszystkim Skarżący nie przestawił dokumentów i informacji dotyczących sytuacji finansowej i majątkowej swej żony. W tym miejscu należy wskazać, że okoliczność pozostawania w związku małżeńskim ma istotne znaczenie dla oceny zdolności finansowych Skarżącego w postępowaniu sądowym. Stosownie bowiem do art. 27 ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. – Kodeks rodzinny i opiekuńczy (Dz. U. z 2015 r., poz. 2082, ze zm., dalej: "k.r.o.") oboje małżonkowie obowiązani są, każdy według swych sił oraz swych możliwości zarobkowych i majątkowych, przyczyniać się do zaspokajania potrzeb rodziny, którą przez swój związek założyli. Potrzeby rodziny mogą w konkretnych okolicznościach obejmować również zobowiązania względem Skarbu Państwa z tytułu kosztów sądowych w sprawach jednego z małżonków. Należy mieć również na względzie art. 23 k.r.o., który stanowi, iż małżonkowie są obowiązani do wzajemnej pomocy. Jak wynika z postanowienia Naczelnego Sądu Administracyjny z dnia 2 lipca 2009 r. (sygn. akt I FSK 216/09), obowiązek alimentacyjny nie jest uzależniony od ustroju majątkowego małżeńskiego, a ponadto obejmuje on również wydatki związane z prowadzeniem postępowań sądowych. Obowiązku tego nie wyłącza zatem nawet rozdzielność majątkowa małżeńska, która w świetle przepisów prawa rodzinnego odnosi się, jak sama nazwa wskazuje, do majątków małżonków, a nie do ich wzajemnych obowiązków. Obowiązek wzajemnej pomocy małżonków wygasa dopiero w momencie rozwiązania związku małżeńskiego przez rozwód (poza wyjątkiem przewidzianym w art. 60 k.r.i.o.) i orzeczenia separacji (art.61 4 § 1 k.r.i.o., por. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 20 grudnia 2009 r., II OZ 1142/09, opubl. w Lex pod nr 582903). Z tych względów, skoro Skarżący pozostaje w związku małżeńskim, powinien przedłożyć dokumenty źródłowe konieczne do zbadania także sytuacji majątkowej jego żony. Nakaz zbadania jej sytuacji wynika także z art. 246 § 1 pkt 2 i art. 255 p.p.s.a. Tymczasem Skarżący, nie przedłożył ani wyciągów z rachunków bankowych żony, ani dokumentów o aktualnych źródłach jej dochodów i ich wysokości za ostatnie sześć miesięcy w tym z tytułu posiadania dwóch mieszkań; ani także rocznego zeznania podatkowego za 2015 rok. Braki te uniemożliwiają dokonanie ustaleń w zakresie możliwości płatniczych rodziny. Stwierdzić jeszcze należy, że okoliczność zadłużenia Skarżącego nie jest wystarczająca do oceny złożonego wniosku w sprawie. Wobec braku informacji o sytuacji finansowej żony Skarżącego nie sposób ustalić jaki wpływ na możliwości płatnicze małżonków w sprawie ma okoliczność zadłużenia Skarżącego z ww. tytułów. Mając powyższe na uwadze, należało zatem stwierdzić, że brak jest podstaw do uwzględnienia wniosku o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym, ponieważ Skarżący nie wykazał w sposób nie budzący wątpliwości, że znajduje się w trudnej sytuacji materialnej uprawniającej do skorzystania z takiego prawa. Skoro Skarżący nie wykonał nałożonego w niniejszym postępowaniu zobowiązania do nadesłania wszystkich istotnych dokumentów obrazujących pełną sytuację finansową i majątkową całej rodziny, to nie jest możliwe pozytywne załatwienie wniosku o zwolnienie od kosztów sądowych. Dopiero bowiem po wyjaśnieniu wątpliwości co do stanu majątkowego, wszystkich źródeł i wysokości dochodów żony skarżącego, będzie można ustalić, czy Skarżący ma realne możliwości, aby przy pomocy małżonki ponieść koszty sądowe. Mając to na uwadze, na podstawie art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a., orzeczono, jak w sentencji.