I SA/Sz 645/10

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Zofia Przegalińska, Sędziowie Sędzia WSA Marzena Kowalewska (spr.),, Sędzia NSA Kazimiera Sobocińska, Protokolant Joanna Zienkowicz, po rozpoznaniu w Wydziale I na rozprawie w dniu 29 września 2010 r. sprawy ze skargi L.Ł. na decyzję Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...]nr [...] w przedmiocie odmowy umorzenia należności z tytułu składek uchyla zaskarżoną decyzję Zaskarżoną decyzją z dnia [...] nr [...], wydaną na podstawie art. 83 ust. 4 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz. U. z 2007 r. Nr 11, poz. 74 ze zm.) w związku z art. 138 § 1 Kodeksu postępowania administracyjnego, Dyrektor Oddziału Zakładu Ubezpieczeń Społecznych w S., działający z upoważnienia Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych, utrzymał w mocy decyzję Zastępcy Dyrektora Oddziału Zakładu Ubezpieczeń Społecznych w S., wydaną z upoważnienia Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych, z dnia [...] nr [...] odmawiającą L.L. umorzenia należności z tytułu nieopłaconych składek w części finansowanej przez płatnika za okres od grudnia 2002 r. do lutego 2007 r. w łącznej kwocie [...], w tym: - na ubezpieczenie społeczne za listopad i grudzień 2002 r., za maj, lipiec, wrzesień i listopad 2003 r. oraz za styczeń i marzec 2004 r. w łącznej kwocie [...], - na ubezpieczenie zdrowotne za okres od grudnia 2002 r. do lutego 2007 r. w łącznej kwocie [...], - na Fundusz Pracy i FGŚP za maj 2003 r., lipiec 2003 r., wrzesień 2003 r., listopad 2003 r., styczeń 2004 r. oraz marzec 2004 r. w łącznej kwocie [...] wraz z odsetkami za zwłokę liczonymi na dzień 16 września 2009 r., a także umarzającą postępowanie w części dotyczącej odsetek od nieopłaconych składek w części finansowanej przez ubezpieczonych w łącznej kwocie [...] i umarzającą postępowanie w zakresie wniosku o umorzenie należności z tytułu nieopłaconych składek w części finansowanej przez ubezpieczonych w tym: - na ubezpieczenie społeczne za grudzień 2002 r., maj, lipiec, wrzesień i listopad 2003 r., styczeń i marzec 2004 r. w kwocie [...], - na ubezpieczenie zdrowotne za grudzień 2002 r., maj, lipiec, wrzesień i listopad 2003 r., styczeń i marzec 2004 r. w kwocie [...]. Jak wynika z treści zaskarżonej decyzji, organ rozpoznając wniosek L.L. z dnia 14 września 2009 r. o umorzenie zaległości, wydał decyzję odmowną gdyż stwierdził, że nie zachodzą okoliczności wymienione w art. 28 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych, tj. całkowita nieściągalność oraz że za umorzeniem należności nie przemawia ważny interes zobowiązanego. Wskazał, że dłużnik pobiera świadczenie emerytalne w kwocie [...] (brutto) miesięcznie, a po potrąceniach pozostaje mu kwota [...] (netto). Dłużnik jest właścicielem w udziale 1/2 nieruchomości, stanowiącej działkę nr [...] o powierzchni 0,03 ha, (nieruchomość rolna z zabudowaniami), dla której Sąd Rejonowy w C. prowadzi księgę wieczystą nr KW [...]. Nieruchomość ta obciążona jest hipoteką przymusową w wysokości [...] na rzecz Urzędu Skarbowego w C. Organ wskazał także, że L.L. jest właścicielem w udziale 4/6 nieruchomości oznaczonej działką o numerze [...], o powierzchni 0,063 ha (nieruchomość zabudowana budynkiem mieszkalnym jednorodzinnym), dla której jest prowadzona księga wieczysta nr KW [...]. Nieruchomość ta jest obciążona hipoteką na rzecz PBK S.A. w W. ([...]), Urzędu Skarbowego w C. ([...]) i J.N. ([...]). Ponadto, organ dodał, że strona nie korzysta z pomocy Miejsko-Gminnego Ośrodka Pomocy Społecznej w D. Jednocześnie organ wskazał, że dłużnik od 2 stycznia 2002 r. do 12 lutego 2007 r. prowadził działalność gospodarczą, w którym to okresie zgłaszał do ubezpieczenia pracowników. Na koncie dłużnika figuruje zaległość z tytułu nieopłaconch składek za okres od listopada 2002 do lutego 2007 r. w części finansowanej przez płatnika w kwocie [...], na ubezpieczenie zdrowotne w kwocie [...] na Fundusz Pracowniczy oraz Fundusz Gwarantowanych świadczeń Pracowniczych w kwocie [...]. Natomiast, cała zaległość wynosi [...], z odsetkami oraz kosztami upomnień i objęta jest administracyjnym postępowaniem egzekucyjnym. Następnie, tenże organ ten wskazał, że od 2002 r. do 2006 r. zobowiązany osiągał dochód z prowadzonej działalności gospodarczej w znacznej kwocie i że obecna jego sytuacja materialna oraz okoliczności na jakie się powołuje we wniosku (kradzieże i podpalenia w 2003 r.) nie stanowią przesłanek wymienionych w art. 28 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych. Decyzja ta została podpisana przez Zastępcę Dyrektora Oddziału ZUS w S. M.P. Nie zgadzając się z rozstrzygnięciem organu, L.L. złożył wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy – bez uzasadnienia. Po rozpoznaniu ww. wniosku, Dyrektor Oddziału Zakładu Ubezpieczeń Społecznych w S., działając z upoważnienia Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych, decyzją z dnia [...] Nr [...], utrzymał w mocy decyzję z dnia [...] nr [...]. Powyższa decyzja została podpisana przez Zastępcę Dyrektora Oddziału ZUS w S. Z.Z. (z upoważnienia Prezesa ZUS), natomiast obok tego podpisu widnieją pieczątki wraz z podpisami: inspektora M.W., Kierownika Samodzielnego Referatu Rozliczeń i Dochodów K.M. oraz Kierownika Inspektoratu K.S. Organ ten podobnie jak organ I instancji uznał, że w stosunku do dłużnika nie zachodzi przesłanka całkowitej nieściągalności. Wskazał na posiadany przez zobowiązanego majątek w postaci udziału w nieruchomościach, a także na wysokość uzyskiwanego dochodu ze świadczenia emerytalnego w kwocie [...] brutto miesięcznie ([...] netto, po potrąceniach [...]) stanowi zabezpieczenie niezbędnych potrzeb życiowych strony. Ponadto organ stwierdził, że zobowiązany nie korzysta z pomocy Miejsko-Gminnego ośrodka Pomocy Społecznej w D. W ocenie Zakładu faktów podpaleń i kradzieży w 2003 r. określanych jako zdarzenia losowe nie można uznać za bezpośrednią przyczynę nie opłacenia składek za okres od 11/2002 r. do 02/2007 r. Z ustaleń wynika, że mimo podpaleń i kradzieży dłużnik nie zaprzestał prowadzenia pozarolniczej działalności gospodarczej, ale osiągał z tego tytułu znaczne przychody przez kolejne lata 2004, 2005, 2006. Następnie organ wskazał, że umorzenie zaległości ma charakter uznaniowy, i że jest instytucją szczególną, przewidzianą w wyjątkowych sytuacjach. Obowiązkiem zaś organu jest wykorzystywanie wszelkich dostępnych środków przymusowego dochodzenia należności. W konkluzji uzasadnienia organ wyjaśnił, że cześć zadłużenia, która dotyczy składek pracowniczych (za grudzień 2002 r., maj 2003 r., lipiec 2003 r., wrzesień 2003 r., listopad 2003 r. styczeń 2004 r. oraz marzec 2004 r.) z mocy prawa nie podlega umorzeniu. Nie zgadzając się z powyższą decyzją, L.L. złożył na nią skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Szczecinie, wnosząc o "utrzymanie w mocy decyzji Sadu z dnia 4 grudnia 2009 r. sygn. akt I SA/Sz 744/09". W odpowiedzi na skargę, pełnomocnik Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych wniosła o oddalenie skargi, podtrzymując dotychczasowe stanowisko organu w sprawie. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie uznał, co następuje: Skarga jest zasadna. Na wstępie Sąd wyjaśnia, iż uprawnienia wojewódzkich sądów administracyjnych, określone przepisami m.in. art. 1 § 1 i § 2 ustawy z 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269) oraz art. 3 § 1 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.), dalej powoływanej jako p.p.s.a., sprowadzają się do kontroli działalności administracji publicznej pod względem jej zgodności z prawem, to jest kontroli zgodności zaskarżonego aktu z przepisami postępowania administracyjnego, a także prawidłowości zastosowania i wykładni norm prawa materialnego. Aby wyeliminować z obrotu prawnego akt wydany przez organ administracyjny konieczne jest stwierdzenie, że doszło w nim do naruszenia bądź przepisu prawa materialnego w stopniu mającym wpływ na wynik sprawy, bądź przepisu postępowania w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na rozstrzygnięcie, albo też przepisu prawa dającego podstawę do wznowienia postępowania (art. 145 § 1 pkt 1 lit. a-c p.p.s.a.). Uwzględnienie skargi następuje również w przypadku stwierdzenia, że zaskarżony akt jest dotknięty jedną z wad wymienionych w art. 156 k.p.a. (art. 145 § 1 pkt 2 p.p.s.a.). Zgodnie natomiast z unormowaniem art. 134 § 1 p.p.s.a. sąd dokonując oceny zaskarżonego aktu rozstrzyga w granicach danej sprawy, nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Oznacza to, iż sąd, dokonując oceny zgodności z prawem zaskarżonej decyzji ma prawo i obowiązek uwzględnić również okoliczności, wprawdzie nie wskazane w skardze jako zarzut, ale mające wpływ na tę ocenę. Wobec treści wniosku skarżącego, wszczynającego kontrolowane przez Sąd postępowanie administracyjne, zastosowanie w sprawie miały przepisy ustawy z 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz. U. z 2007 r., Nr 11, poz. 74 ze zm.), dalej powoływanej jako u.s.u.s. Stosownie natomiast do treści art. 123 u.s.u.s., w sprawach uregulowanych tą ustawą, a do takich należy umarzanie należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne, stosuje się przepisy ustawy z 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2000 r. Nr 98, poz. 1071 ze zm.), dalej powoływanej jako k.p.a., chyba że ustawa stanowi inaczej. Analogiczne unormowanie zawiera także art. 180 § 1 k.p.a. stanowiący, że w sprawach z zakresu ubezpieczeń społecznych stosuje się przepisy Kodeksu, chyba że przepisy dotyczące ubezpieczeń ustalają odmienne zasady postępowania w tych sprawach. Badając prawidłowość decyzji administracyjnych wydanych w niniejszej sprawie pod względem ich zgodności z wymienionymi powyżej aktami prawnymi, zwrócić należy uwagę na to, że będąca przedmiotem oceny Sądu zaskarżona decyzja z dnia [...] została wydana w wyniku rozpoznania kolejnego wniosku skarżącego o umorzenie zaległości złożonego po wydaniu odmownych decyzji przez organ I instancji (decyzja z dnia [...] nr [...]) i II instancji (decyzja z dnia [...] Nr [...]). Przedmiotowe decyzje zostały poddane sądowej kontroli i wyrokiem z dnia 29 września 2009 r. sygn. akt I SA/Sz 583/10 zostały uchylone na skutek naruszenia przez organ przepisu art. art. 24 § 1 pkt 5 k.p.a., gdyż w postępowaniu prowadzonym w trybie art. 127 § 3 K.p.a., tzw. postępowaniu w wyniku ponownego rozpoznania sprawy, udział brali ci sami pracownicy, którzy orzekali w I instancji a z mocy ustawy podlegali wyłączeniu. Analogiczna sytuacja ma miejsce w rozpoznawanej sprawie. Z akt administracyjnych wynika bowiem, że w rozstrzyganiu i wydaniu decyzji z dnia [...] nr [...] brały udział następujące osoby: starszy referent B.B., Kierownik Samodzielnego Referatu Rozliczeń i Dochodów K.M. oraz Kierownik Inspektoratu K.S. Wskazane osoby brały udział w czynnościach procesowych niezbędnych do załatwienia sprawy i wydania decyzji pierwszoinstancyjnej. I tak, B.B. skierowała do wnioskodawcy pismo z żądaniem uzupełnienia wniosku o wskazane dokumenty i informacje dotyczące sytuacji materialnej i majątkowej podatnika (k. 11 akt administracyjnych), wraz z K.M. podpisała dokument dotyczący stanu należności płatnika (k. 76-83 i 86-89 akt administracyjnych), podpisała pismo o wyznaczeniu nowego terminu do załatwienia sprawy (k. 90 akt administracyjnych), natomiast K.S. podpisała zawiadomienie o wyznaczeniu nowego terminu do załatwienia spraw (k. 88 akt administracyjnych). Podobnie jak w I tak i w II instancji udział w ponownym rozpoznaniu sprawy, tj. w czynnościach procesowych niezbędnych do załatwienia sprawy i wydania decyzji (włącznie z jej podpisaniem) z dnia [...] nr [...], miały te same osoby, co w I instancji. K.M. podpisała zawiadomienie o wyznaczeniu nowego terminu do załatwienia sprawy (k. 102, 104 i 106 akt administracyjnych), wraz z M.W. podpisała dokument dotyczący stanu należności płatnika (k. 109-113 akt administracyjnych) i wraz m.in. z K.S. biorącą udział w postępowaniu w I instancji podpisała decyzję z dnia [...]. Bez wpływu na powyższą ocenę pozostaje okoliczność, że decyzje są wydane z upoważnienia Prezesa ZUS i podpisane przez dwie różne osoby, tj. Zastępcę Dyrektora Oddziału ZUS w Szczecinie oraz Dyrektora tego Oddziału. Sąd ponownie wskazuje, że przepis art. 127 § 3 K.p.a. nakazuje do decyzji wydanych w pierwszej instancji, od których nie służy odwołanie lecz prawo zwrócenia się do organu z wnioskiem o ponowne rozpatrzenie sprawy, odpowiednie stosowanie przepisów dotyczących odwołań. Oznacza to, że znajduje tu zastosowanie przepis art. 24 § 1 pkt 5 K.p.a. który przewiduje, że pracownik organu administracji publicznej podlega wyłączeniu od udziału w postępowaniu w sprawie w której brał udział w niższej instancji w wydaniu zaskarżonej decyzji. Zwrot "brał udział w sprawie" oznacza podejmowanie przez pracownika organu administracji publicznej czynności procesowych, przewidzianych w przepisach prawa, niezbędnych do załatwienia sprawy w formie decyzji, a także, jeżeli pracownik został upoważniony do wydania decyzji w imieniu organu lub pełni funkcję organu - załatwienie sprawy w drodze decyzji. Zgodnie natomiast z art. 145 § 1 pkt 3 k.p.a. przesłanką wznowienia postępowania jest wydanie decyzji ostatecznej przez pracownika lub organ administracji publicznej, który podlega wyłączeniu stosownie do art. 24, 25 i 27 k.p.a. Jak już wskazano wcześniej sytuacja taka miała miejsce w przedmiotowej sprawie. Wobec tego wystąpiła przesłanka do wznowienia postępowania administracyjnego, co w konsekwencji skutkowało uchyleniem przez Sąd zaskarżonej decyzji. W związku ze stwierdzonymi uchybieniami Sąd nie dokonywał kontroli legalności rozstrzygnięcia w zakresie przesłanek odmowy umorzenia należności z tytułu składek, która będzie możliwa w wyniku wydania przez organ decyzji w trybie administracyjnym i ewentualnym jej zaskarżeniu przez zainteresowanego. Na marginesie należy wskazać, że w decyzji z dnia [...] nr [...] Sąd dostrzegł nieścisłości, gdyż w jej sentencji organ wskazał, że odmawia umorzenia zaległości z tytułu nieopłaconych składek w części finansowanej przez płatnika za okres od grudnia 2002 r. do lutego 2007 r., zaś dalej dokonując wyliczenia tych należności (podając miesiąc i łączną ich wysokość) uwzględnił składkę na ubezpieczenie społeczne za listopad 2002 r., co czyni nieprecyzyjnym treść decyzji. Przy ponownym postępowaniu organ uwzględni powyższe stanowisko Sądu i przed wydaniem decyzji zapewni aby w postępowaniu tym nie brali udziału pracownicy, którzy brali udział po raz pierwszy w trakcie postępowania i przy wydaniu decyzji. Biorąc pod uwagę wskazane powyżej uchybienia na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a p.p.s.a Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie orzekł o uchyleniu zaskarżonej decyzji.