I SA/Sz 654/16

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie w składzie: Przewodniczący Sędzia WSA – Bolesław Stachura po rozpoznaniu w dniu 29 września 2017 r. na posiedzeniu niejawnym sprzeciwu F. Spółki z ograniczoną odpowiedzialnością z siedzibą w Sz. od postanowienia starszego referendarza sądowego Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Szczecinie z dnia 23 sierpnia 2017 r. odmawiającego zmiany prawomocnego postanowienia starszego referendarza sądowego z dnia 29 listopada 2016 r. sygn. akt I SA/Sz 654/16 wydanego w przedmiocie prawa pomocy w sprawie ze skargi F. Spółki z ograniczoną odpowiedzialnością z siedzibą w Sz. na postanowienie Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Sz. z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie umorzenia postępowania egzekucyjnego p o s t a n a w i a: utrzymać w mocy zaskarżone postanowienie. [...] (dalej zwana: "Spółką" bądź "Skarżącą"), po otrzymaniu wezwania do uiszczenia wpisu od skargi w kwocie [...] zł, złożyła wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym, obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata w osobie P. T. W uzasadnieniu wniosku Spółka wskazała, że prowadzi działalność handlowo – usługową, wysokość kapitału zakładowego wynosi [...] zł, wskazany rachunek bankowy w [...] został zajęty (brak informacji o wysokości środków pieniężnych na rachunku). Innych danych odnośnie majątku, środków trwałych, wysokości zysku czy straty, za ostatni rok obrotowy, Spółka nie podała. Uznając ww. oświadczenie za niewystarczające do oceny rzeczywistej sytuacji majątkowej oraz możliwości płatniczych Spółki, wezwaniem referendarza sądowego z dnia 6 września 2016 r. zobowiązano Spółkę do nadesłania dodatkowych dokumentów i oświadczeń mających obrazować jej aktualną sytuację materialno-finansową. Skarżąca zobowiązania tego nie wykonała Postanowieniem z dnia 29 listopada 2016 r. starszy referendarz sądowy odmówił Spółce przyznania prawa pomocy w zakresie całkowitym. W ocenie starszego referendarza sądowego, Skarżąca nie wykazała, że nie ma nie ma żadnych środków na poniesienie jakichkolwiek kosztów postępowania. Nie zgadzając się z powyższym rozstrzygnięciem, w ustawowym siedmiodniowym terminie, Skarżąca wniosła sprzeciw. Postanowieniem z dnia 3 stycznia 2017 r., Sąd utrzymał w mocy zaskarżone postanowienie. Zarządzeniem Przewodniczącego Wydziału z dnia 24 stycznia 2017 r., ponownie wezwano Skarżącą do uiszczenia wpisu sądowego od wniesionej skargi w kwocie [...] zł, w terminie siedmiu dni od dnia otrzymania wezwania, pod rygorem odrzucenia skargi. Odpis powyższego zarządzenia doręczono Skarżącej w dniu 8 lutego 2017 r. Pismem z dnia 10 lutego 2017 r., Skarżąca złożyła kolejny wniosek o zwolnienie od ponoszenia opłaty sądowej. Wezwaniem z dnia 28 lutego 2017 r. starszy referendarz sądowy zobowiązał Spółkę do wypełnienia i podpisania przez wspólników uprawnionych do reprezentacji urzędowego formularza druku PPPR, w terminie 7 dni od daty doręczenia wezwania, pod rygorem pozostawienia wniosku bez rozpoznania. Pismem z dnia 20 marca 2017 r. Spółka wniosła o przedłużenie o 14 dni terminu do uzupełnienia wniosku o przyznanie prawa pomocy. Zarządzeniem z dnia 24 marca 2017 r. starszy referendarz sądowy odmówił Skarżącej przedłużenia terminu do uzupełnienia braku formalnego wniosku o przyznanie prawa pomocy oraz pozostawił wniosek o przyznanie prawa pomocy bez rozpoznania. Pismem z dnia 11 kwietnia 2017 r., Skarżąca wniosła sprzeciw od powyższego zarządzenia oraz ponownie wniosła o zwolnienie Spółki od ponoszenia opłaty sądowej. Postanowieniem z dnia 26 kwietnia 2017 r., Sąd utrzymał w mocy zaskarżone zarządzenie. Postanowieniem z dnia 23 sierpnia 2017 r. starszy referendarz sądowy odmówił zmiany prawomocnego postanowienia starszego referendarza sądowego z dnia 29 listopada 2016 r. sygn. akt I SA/Sz 654/16 z powodu nie przedstawienia przez Spółkę, żadnych nowych okoliczności poza okolicznościami przedstawionymi już w pierwotnym wniosku, które wskazywałby na zmianę okoliczności faktycznych. Nie zgadzając się z powyższym rozstrzygnięciem, pismem z dnia 14 września 2017 r., Skarżąca złożyła sprzeciw, zaskarżając powyższe postanowienie w całości i wskazując, że zostało ono wydane przedwcześnie. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie zważył, co następuje: Rozstrzygnięcie wydane przez starszego referendarza sądowego nie narusza obowiązujących przepisów. Zgodnie z art. 260 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2017 r., poz. 1369 ze zm., dalej zwanej "p.p.s.a.") rozpoznając sprzeciw od zarządzenia i postanowień referendarza sądowego, o których mowa w art. 258 § 2 pkt 6-8 p.p.s.a, sąd wydaje postanowienie, w którym zaskarżony akt zmienia albo utrzymuje w mocy. Czyniąc to, w myśl art. 260 § 2 p.p.s.a., działa jako sąd drugiej instancji i stosuje odpowiednio przepisy o zażaleniu. Na wstępie wskazać należy, że zasadniczym celem instytucji prawa pomocy jest zapewnienie prawa do sądu tym podmiotom, które ze względu na swoją trudną sytuację ekonomiczną nie są w stanie uiścić kosztów sądowych, bądź z racji niedostatecznej wiedzy lub charakteru sprawy nie są w stanie prowadzić swych spraw samodzielnie, bez pomocy profesjonalnego pełnomocnika. Tak rozumiane prawo pomocy stanowi wyjątek od zasady ponoszenia przez strony pełnych kosztów postępowania wyrażonej w art. 199 p.p.s.a. Skoro zaś przyznanie prawa pomocy ma charakter wyjątkowy, okoliczności przytoczone przez stronę ubiegającą się o to prawo powinny uzasadniać takie (wyjątkowe) traktowanie (por. postanowienie NSA z 19 listopada 2004 r., FZ 463/04). Obowiązek zagwarantowania skutecznego dostępu do sądu nie oznacza konieczności udzielania stronom bezwarunkowego prawa pomocy. Przyznanie tego prawa uzależnione jest od spełnienia ściśle określonych przesłanek. Jak stanowi art. 246 § 2 p.p.s.a. osobie prawnej, a także innej jednostce organizacyjnej nieposiadającej osobowości prawnej, prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym - gdy wykaże, że nie ma żadnych środków na poniesienie jakichkolwiek kosztów postępowania. Z użytego określenia "gdy wykaże" wynika, że ciężar wykazania okoliczności faktycznych uzasadniających przyznanie prawa pomocy spoczywa na stronie, która ubiega się o to prawo. To strona ma przekonać sąd, iż znajduje się w określonej sytuacji, która uniemożliwia poniesienie kosztów postępowania. W związku z tym powinna należycie uzasadnić i uprawdopodobnić okoliczności, które podaje we wniosku o przyznanie prawa pomocy i jeżeli fakty, które podaje we wniosku, nie znajdują pokrycia w aktach sprawy lub pozostają w sprzeczności z zawartymi tam informacjami o stanie majątkowym, istnieją podstawy do odmowy przyznania prawa pomocy (zob. postanowienie NSA z dnia 7 marca 2012 r., I OZ 125/12, LEX nr 1120734; M. Niezgódka-Medek [w:] B. Dauter, B. Gruszczyński, A. Kabat, M. Niezgódka-Medek, Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz, Zakamycze 2005, komentarz do art. 246 P.p.s.a.). W niniejszej sprawie prawomocnym postanowieniem z dnia 29 listopada 2016 r., Skarżącej odmówiono przyznania prawa pomocy w zakresie całkowitym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata. W ocenie starszego referendarza sądowego skarżąca, ubiegając się o przyznanie jej prawa pomocy, nie wykazała w sposób wystarczający swej sytuacji majątkowej, co uniemożliwiło dokonanie oceny, czy spełnia ona ustawowe przesłanki do udzielenia jej prawa pomocy i w konsekwencji spowodowało nieuwzględnienie jej wniosku. Powyższe oznacza, że kolejny wniosek o prawo pomocy należało rozpoznawać w aspekcie unormowania zawartego w art. 165 p.p.s.a., tj. w aspekcie zmiany (de facto pogorszenia się) sytuacji majątkowej Spółki, w stosunku do jej stanu majątkowego z listopada 2016 r., kiedy to ostatni raz rozpoznano jej kondycję finansową. Jak wynika bowiem z treści powołanego artykułu, postanowienia niekończące postępowania w sprawie (w tym również postanowienia wydane w przedmiocie prawa pomocy) mogą być uchylane i zmieniane wskutek zmiany okoliczności sprawy, chociażby były zaskarżone, a nawet prawomocne. Złożenie przez stronę kolejnego wniosku o zwolnienie od kosztów sądowych nie obliguje jednak sądu (referendarza sądowego) do dokonywania ponownej oceny sytuacji materialnej wnioskującego w kontekście przesłanek z art. 246 p.p.s.a. Rolą sądu (referendarza sądowego) jest w takim przypadku zbadanie, czy strona powołała nowe (zmienione) okoliczności skutkujące pogorszeniem sytuacji materialnej wnioskodawcy, które mogłyby wpłynąć na zmianę dotychczasowego stanowiska sądu (por. postanowienie NSA z dnia 22 lipca 2014 r., sygn. akt II FZ 957/14). Odnosząc powyższe spostrzeżenia do rozpatrywanej sprawy, stwierdzić należy, że sprzeciw nie zasługuje na uwzględnienie, a stanowisko starszego referendarza sądowego w zakresie przyjętych podstaw odmowy przyznania prawa pomocy było prawidłowe i uzasadnione. Jak już wyżej wskazano, powodem odmowy przyznania prawa pomocy we wcześniejszym orzeczeniu było podanie przez Spółkę we wniosku zbyt ogólnikowych danych, jedynie o wysokości kapitału zakładowego, o zajętym rachunku bankowym oraz rodzaju prowadzonej działalności oraz nieuzupełnienie wniosku o wskazane w wezwaniu z dnia 6 września 2016 r. starszego referendarza sądowego, dodatkowe dokumenty i oświadczenia. Skarżąca, składając kolejny wniosek o przyznanie prawa pomocy nie uzupełniła tych danych, nie przedstawiła żadnych nowych okoliczności, poza okolicznościami przedstawionymi już w pierwotnym wniosku, które wskazywałby na zmianę okoliczności faktycznych. W aktualnie przedłożonym formularzu o prawo pomocy, zawarto dokładnie te same informacje co poprzednio, a więc tylko o rodzaju prowadzonej działalności, wysokości kapitału zakładowego i zajętym rachunku bankowym. Nadto, Skarżąca kolejny raz nie udzieliła odpowiedzi na wystosowane do niej w trybie art. 255 p.p.s.a., wezwanie z dnia 3 lipca 2017 r., które miało usunąć wątpliwości, jakie budziło już wcześniej złożone oświadczenie majątkowe. Sąd podziela zatem stanowisko starszego referendarza sądowego, że w dalszym ciągu nie jest możliwe poczynienie jakichkolwiek kategorycznych ustaleń w zakresie sytuacji majątkowej Spółki, pozwalających ocenić czy zachodzi przesłanka do udzielenia jej pomocy prawnej w najszerszym przewidzianym przez prawo zakresie. Nowych okoliczności uzasadniających zmianę postanowienia, Sąd nie dopatrzył się również w złożonym sprzeciwie. Brak natomiast powołania się na nowe okoliczności, które nie byłyby znane na wcześniejszym etapie postępowania, skutkuje brakiem możliwości zmiany dotychczasowego stanowiska starszego referendarza sądowego w kwestii przyznania prawa pomocy. Mając powyższe na uwadze, postanowiono jak w sentencji, działając na podstawie art. 260 p.p.s.a. w zw. z art. 246 § 2 pkt 2 p.p.s.a.