I SA/Sz 656/11

Referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Szczecinie - Aleksandra Jawoszek po rozpoznaniu w dniu 6 września 2011 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku M.C. o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym w sprawie ze skargi M.C. i M.Z. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w S. z dnia [...] Nr [...] w przedmiocie orzeczenia o solidarnej odpowiedzialności za zaległości w podatku od towarów i usług za grudzień 2005 r. wraz z odsetkami p o s t a n a w i a: odmówić skarżącemu przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych Skarżący M.C., w związku ze skargą na wyżej powołaną decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w S. złożył na urzędowym formularzu PPF wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych. W uzasadnieniu wniosku skarżący podał, iż nie ma środków finansowych aby pokryć koszty sądowe, nie pozostaje z nikim w gospodarstwie domowym, nie posiada żadnego majątku, ani zgromadzonych zasobów pieniężnych, nie uzyskuje żadnych dochodów, a utrzymuje się z pomocy rodziny udzielanej w kwocie [...] zł, dokłada się do stałych dopłat związanych z domem. Pismem z dnia 10 sierpnia 2011 r. skarżący został wezwany do nadesłania dodatkowych dokumentów i oświadczeń z uwagi na to, że oświadczenie okazało się niewystarczające do oceny rzeczywistej sytuacji majątkowej, możliwości płatniczych oraz stanu rodzinnego. Powyższe zobowiązanie obejmowało: odpis rocznego zeznania podatkowego skarżącego i małżonki za 2010 r. jeśli były składane wraz z potwierdzeniem złożenia w urzędzie skarbowym, jeśli skarżący nie uzyskał dochodu podlegającego opodatkowaniu w tym okresie – zaświadczenia z urzędu skarbowego o tej treści, dokument potwierdzający fakt tymczasowego aresztowania i kiedy upływa termin zastosowanego środka zapobiegawczego, oświadczenie odnośnie sytuacji majątkowej istniejącej między małżonkami, czy nastąpiło przekazanie między nimi lub innym członkami najbliższej rodziny składników majątkowych (np. darowizna na rzecz dzieci), a także o wysokości dochodów małżonki i jej stanie majątkowym, wraz z dokumentami potwierdzającymi te okoliczności, wyciągi z posiadanych przez skarżącego i małżonkę rachunków bankowych, lokat, z ich stanem z okresu ostatnich trzech miesięcy, wykaz całości wydatków na utrzymanie mieszkania, w którego kosztach skarżący partycypuje, ze wskazaniem wysokości tego udziału skarżącego jak i udziałów pozostałych wspólnie zamieszkujących osób, dokumenty potwierdzające otrzymywanie przez skarżącego kwoty [...] zł od członków rodziny ze wskazaniem stopnia pokrewieństwa czy powinowactwa osób udzielających tej pomocy. Skarżący nadesłał: - dwa zaświadczenia z urzędu skarbowego z dnia 26 kwietnia 2011 r. o braku zeznania podatkowego za 2009 r. oraz nieprowadzeniu działalności gospodarczej, - kopie wniosku z dnia 24 sierpnia 2011 r. o wydanie zaświadczenia w zakresie podatku dochodowego za 2010 r., - zaświadczenie z Gminnego Ośrodka Pomocy Społecznej w N. z dnia 26 kwietnia 2011 r., zaświadczające, że skarżący nie korzystał i nie ubiegał się o przyznanie pomocy społecznej w 2010 r. i 2011 r., - kopię wniosku złożonego w Urzędzie Gminy w N. dotyczącego liczby osób zameldowanych ze skarżącym pod jednym adresem, wraz z adnotacją Urzędu, iż jest to 5 osób, - oświadczenie skarżącego z dnia 23 sierpnia 2011 r. wyjaśniające, iż pozostaje w związku małżeńskim, między małżonkami istnieje ustrój rozdzielności majątkowej, w związku z tym nie zna dochodów i stanu majątkowego małżonki. Oświadczył także, iż skarżący na podstawie umowy użyczenia zajmuje pokój w lokalu mieszkalnym położony w M. przy ul. [...] stanowiący własność rodziców, gdzie pozostaje zameldowanych łącznie 5 osób, skarżący ponosi koszty związane z częścią opłat za lokal w kwocie [...] zł, która jest przekazywana rodzicom, nie posiada dokumentów potwierdzających wysokość tych opłat, bowiem wszelkie rachunki wystawiane są na użyczających. Skarżący nie posiada kont, lokat bankowych ani kart kredytowych. Rozpoznając wniosek zważyć należało, co następuje: Zgodnie z art. 246 § 1 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.), dalej w skrócie p.p.s.a., przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej następuje w zakresie częściowym – gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Z konstrukcji tego przepisu wynika, że to na wnioskodawcy ciąży obowiązek wykazania, iż znajduje się w sytuacji materialnej uprawniającej do przyznania prawa pomocy. W tym stanie rzeczy należy przyjąć, że rozstrzygnięcie sądu w tej kwestii będzie zależało od tego, co zostanie udowodnione przez stronę. Instytucja przyznania prawa pomocy ma charakter wyjątkowy i jest stosowana tylko w przypadkach osób, które wykażą, że znajdują się w trudnej sytuacji materialnej. Do osób tych można zaliczyć osoby rzeczywiście ubogie, które ze względu na okoliczności życiowe pozbawione są środków do życia bądź środki te są bardzo ograniczone i zaspakajają tylko podstawowe potrzeby życiowe. Przystępując do rozpoznania wniosku w tak określonym zakresie, wskazać należy, że zasadą jest, iż strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie (art. 199 p.p.s.a.). Oznacza to, że każdy, kto wnosi do sądu pismo podlegające opłacie lub powodujące wydatki, obowiązany jest do ich uiszczenia (art. 211 p.p.s.a.). Celem instytucji prawa pomocy jest natomiast zapewnienie prawa do sądu i możliwości obrony swoich racji podmiotom, które znajdują się w sytuacji finansowej uniemożliwiającej poniesienie kosztów z tym związanych. Jest to forma dofinansowania strony postępowania sądowego z budżetu państwa i przez to zwolnienie z obowiązku ponoszenia kosztów postępowania powinno sprowadzać się do wypadków, w których zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie udziału w takim postępowaniu jest rzeczywiście, obiektywnie niemożliwe. Przyznanie lub odmowa przyznania prawa pomocy winna wynikać z wzajemnej oceny dwóch elementów: kosztów, jakie musi ponieść strona na poczet prowadzonego postępowania i jej aktualnej kondycji finansowej. Rozpoznając wniosek o przyznanie prawa pomocy należy również mieć na uwadze, że to na wnioskodawcy spoczywa obowiązek wyjaśnienia oraz udokumentowania sytuacji majątkowej, uzasadniającej przyznanie prawa pomocy, do Sądu (referendarza sądowego) natomiast należy ocena przytoczonych okoliczności. Należy podkreślić, że dokonywana przez referendarza sądowego ocena sytuacji finansowej strony obejmuje ustalenie, czy wnioskodawca jest w stanie ponieść koszty sądowe zarówno samodzielnie, przy pomocy osób prowadzących wspólne gospodarstwo domowe, jak i innych osób (tj. członków najbliżej rodziny zobowiązanych do alimentacji) czy instytucji. Dopiero pełne zbadanie sytuacji majątkowej i rodzinnej wnioskodawcy, a także osób bliskich pozwala rozstrzygnąć o przyznaniu prawa pomocy z budżetu państwa. Na wstępie należy wskazać, że jest to kolejna sprawa skarżącego rozpoznawana przed tutejszym Sądem, w której ubiega się o zwolnienie od kosztów sądowych. Wniosek złożony w tej sprawie nie zasługuje na uwzględnienie, skarżący nie wykazał bowiem, iż poniesienie przez niego kosztów sądowych jest niemożliwe i spowoduje uszczerbek dla koniecznego utrzymania jego i rodziny. W formularzu skarżący podał, że utrzymuje go rodzina, nie ma żadnego majątku, mieszka sam w pokoju użyczonym przez rodziców w ich domu, partycypuje w wydatkach w kwocie [...] zł. Z żoną pozostaje w rozdzielności majątkowej. Powyższe ogólnikowe oświadczenia były niewystarczające do oceny czy skarżącego jest stać na koszty sądowe, dlatego został wezwany pismem z dnia 10 sierpnia 2011 r. do nadesłania ww. dokumentów i oświadczeń, które miały uzupełnić i zaktualizować dotychczasowe dane. Skarżący nie wykonał należycie nałożonego zobowiązania, przedłożył bowiem kopie złożonych wcześniej dokumentów do spraw o sygn. akt I SA/SZ 287/11 i I SA/Sz 369/11. Dodatkowo nadesłał jedynie kopię wniosku z dnia 24 sierpnia 2011 r. o wydanie zaświadczenia w zakresie podatku dochodowego za 2010 r. Oceniając wniosek skarżącego, należy stwierdzić, że jak dotychczas nie zostało potwierdzone żadnym dokumentem otrzymywanie przez skarżącego pomocy finansowej w kwocie [...] zł od członków rodziny, nie jest nadal znany stopień pokrewieństwa czy powinowactwa tych osób ze skarżącym. Skarżący nie wyjaśnił także jakie są wydatki na całe mieszkanie, w którego kosztach partycypuje oraz w jakim zakresie wydatki te są ponoszone przez pozostałych wspólnie zamieszkujących członków rodziny. Nie wyjaśniono także kwestii dotyczących stanu majątkowego skarżącego. Nie jest wiadome czy skarżący jakikolwiek majątek wcześniej posiadał, choćby w ramach prowadzonej działalności gospodarczej i co się z nim stało, czy został przekazany innym osobom, sprzedany, zlicytowany. Wreszcie skarżący nie potwierdził, podawanej wcześniej istotnej informacji, iż jest tymczasowo aresztowany. Jak dotychczas nie podaje także żadnych informacji dotyczących faktu pozostawania bez pracy, przyczyn utrzymywania się takiego stanu, powodów dla których nie zarejestrował się jako osoba bezrobotna, nie wykazuje czy w ogóle poszukuje pracy, ani ewentualnej swojej niezdolności do pracy. Skarżący nie ujawnia nadal także sytuacji majątkowej i dochodów swojej żony, powołując się na rozdzielność majątkową i brak wiedzy na ten temat. Ponownie wymaga przypomnienia, iż okoliczność pozostawania w związku małżeńskim ma istotne znaczenie dla oceny zdolności finansowych wnioskodawcy. Stosownie bowiem do art. 27 ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. – Kodeks rodzinny i opiekuńczy (Dz. U. z 1964 r. Nr 9 poz. 59 ze zm., dalej: k.r.o.) oboje małżonkowie obowiązani są, każdy według swych sił oraz swych możliwości zarobkowych i majątkowych, przyczyniać się do zaspokajania potrzeb rodziny, którą przez swój związek założyli. Potrzeby rodziny mogą w konkretnych okolicznościach obejmować również zobowiązania względem Skarbu Państwa z tytułu kosztów sądowych w sprawach jednego z małżonków. Należy mieć również na względzie art. 23 k.r.o., który stanowi, iż małżonkowie są obowiązani do wzajemnej pomocy. Jak wynika z postanowienia Naczelnego Sądu Administracyjny z dnia 2 lipca 2009 r. (sygn. akt I FSK 216/09), obowiązek alimentacyjny nie jest uzależniony od ustroju majątkowego małżeńskiego, a ponadto obejmuje on również wydatki związane z prowadzeniem postępowań sądowych. Obowiązku tego nie wyłącza zatem nawet rozdzielność majątkowa małżeńska, która w świetle przepisów prawa rodzinnego odnosi się, jak sama nazwa wskazuje, do majątków małżonków, a nie do ich wzajemnych obowiązków. Obowiązek wzajemnej pomocy małżonków wygasa dopiero w momencie rozwiązania związku małżeńskiego przez rozwód (poza wyjątkiem przewidzianym w art. 60 k.r.i.o.) i orzeczenia separacji (art.61 4 § 1 k.r.i.o., por. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 20 grudnia 2009 r., II OZ 1142/09, opubl. w Lex pod nr 582903). Z tych względów, gdy o prawo pomocy ubiega się osoba fizyczna, pozostająca w związku małżeńskim, konieczne jest zbadanie także sytuacji majątkowej jej współmałżonka. Nakaz zbadania jego sytuacji wynika także z art. 246 § 1 pkt 2 i art. 255 p.p.s.a. Jak poprzednio zatem należy ocenić, że niepodanie danych dotyczących żony powoduje, iż wniosek nie może zostać załatwiony pozytywnie, z uwagi na brak pełnych danych dotyczących źródeł utrzymania rodziny. W świetle powyższych uwag, należy stwierdzić, że w rozpoznawanej sprawie skarżący nie wykazał w sposób należyty, iż znajduje się w sytuacji uzasadniającej przyznanie prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. W sytuacji, gdy wnioskujący o przyznanie prawa pomocy nie przedstawia jasno swojej pełnej sytuacji majątkowej i rodzinnej oraz sytuacji małżonki, to nie ma podstaw do zwolnienia skarżącego od kosztów sądowych. Mając to na uwadze, na podstawie art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a., orzeczono, jak w sentencji.