I SA/Sz 691/13

Referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Szczecinie - Aleksandra Jawoszek po rozpoznaniu w dniu 14 stycznia 2014 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku M. W. o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym w sprawie z jego skargi na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w Szczecinie z dnia 7 maja 2013 r. Nr [...] w przedmiocie podatku od towarów i usług za marzec i kwiecień 2010 r. p o s t a n a w i a: odmówić skarżącemu przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych Skarżący M. W., w odpowiedzi na wezwanie Sądu do uiszczenia opłaty sądowej w kwocie [...] zł od wniesionej skargi na wyżej powołaną decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w Szczecinie, złożył wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych. We wniosku skarżący podał, że jego sześcioosobowa rodzina znajduje się w bardzo złej, wręcz tragicznej sytuacji finansowej, z uwagi na prowadzone egzekucje, w toku których zajęto i zlicytowano samochód firmowy [...], zajęto rachunki bankowe, wierzytelności u kontrahentów. Wskazano także na utratę płynności finansowej i problemy ze spłatą rat kredytowych oraz innych bieżących zobowiązań w tym związanych z utrzymaniem gospodarstwa domowego, które doprowadziły do wypowiedzenia umów kredytowych i umów na dostawę mediów. Skarżący nie ma środków na rozwój prowadzonej działalności gospodarczej. Skarżący wykazał, że prowadzi gospodarstwo domowe wspólnie z żoną i czterema uczącymi się córkami, a w oświadczeniu majątkowym, że posiada dom o pow. [...] m kw., wspólnie z żoną nieruchomość rolną o pow. [...] ha, udział w lokalach użytkowych; nie wykazał posiadania wartościowych rzeczy ruchomych, zasobów pieniężnych (oszczędności, papierów wartościowych itp.). Oświadczył także, że posiadany majątek nieruchomy jest obciążony hipotekami na rzecz banków. W rubryce formularza dotyczącej dochodów wnioskodawca wpisał, że żona otrzymuje dochody z tytułu zatrudnienia w szkole w wysokości [...] zł, z prowadzonej działalności gospodarczej ponosi stratę, zaś skarżący prowadzi działalność gospodarczą, z której nie uzyskuje dochodów. Dochód z działalności gospodarczej skarżącego jest konsumowany przez banki oraz podatki lokalne. Pismem z dnia 8 listopada 2013 r. skarżący został wezwany do przedłożenia dodatkowych dokumentów, obrazujących jego sytuację majątkową i rodzinną w terminie czternastodniowym pod rygorem rozpoznania wniosku na podstawie informacji znajdujących się w aktach sprawy. Wezwanie to obejmowało: 1) wyciągi z prowadzonej przez skarżącego ewidencji dla potrzeb podatku dochodowego i VAT za okres od 1 czerwca 2013 r. do 8 listopada 2013 r., a także kopie deklaracji VAT-7 za maj, czerwiec, lipiec, sierpień, wrzesień 2013 r. lub zaświadczenie z urzędu skarbowego potwierdzające, iż skarżący nie rozliczał ww. podatków w okresie od 1 stycznia 2013 r. do listopada 2013 r. ; 2) wyciągi z prowadzonej przez żonę skarżącego ewidencji dla potrzeb podatku dochodowego i VAT za okres od 1 czerwca 2013 r. do 8 listopada 2013 r., a także kopie deklaracji VAT-7 za maj, czerwiec, lipiec, sierpień, wrzesień 2013 r., lub zaświadczenie z urzędu skarbowego potwierdzające, iż żona skarżącego nie rozliczała ww. podatków w okresie od 1 stycznia 2013 r. do listopada 2013 r.; 3) wyciągi ze wszystkich posiadanych rachunków bankowych skarżącego i jego żony (w tym zajętych) związanych z działalnością gospodarczą, osobistych, lokat, kart kredytowych z ich stanem za okres od 1 sierpnia 2013 r. do 8 listopada 2013 r.; 4) aktualne dokumenty potwierdzające prowadzenie w dalszym ciągu egzekucji, rodzaj i wysokość wszystkich dochodzonych zaległości na dzień 8 listopada 2013 r., a także związane z tym aktualne zajęcia majątku, wierzytelności i rachunków bankowych skarżącego i jego żony; 5) wykaz ponoszonych miesięcznie wydatków na konieczne utrzymanie rodziny wraz z dokumentami potwierdzającymi ich wysokość z ostatnich dwóch miesięcy; 6) zaświadczenie pracodawcy żony skarżącego o wysokości jej średniego wynagrodzenia netto z ostatnich sześciu miesięcy; 7) dodatkowe oświadczenie dotyczące posiadanych nieruchomości wskazującego: - w jaki sposób i przez kogo jest wykorzystywana działka rolna o pow. [...] ha, czy skarżący lub jego żona czerpią z tego tytułu korzyści majątkowe, w jakiej formie i wysokości, czy skarżący i jego żona są zarejestrowani jako producenci i czy otrzymują dopłaty do rolnictwa, w jakiej wysokości; - liczbę obecnie posiadanych lokali użytkowych oraz mieszkań, ich powierzchnię, miejsce położenia, sposób wykorzystywania, wysokość uzyskiwanych z tego tytułu dochodów wraz z dokumentami potwierdzającymi ww. okoliczności; 8) kopię decyzji w sprawie podatku od nieruchomości i rolnego za 2013 r.; 9) zaświadczenia ze szkół potwierdzających kontynuowanie nauki przez dzieci skarżącego oraz czy pobierają stypendium, a także zaświadczenia z urzędu pracy jeśli dorosłe córki są osobami bezrobotnymi. Skarżący w zakreślonym terminie ani dotychczas nie przedłożył żadnych dokumentów określonych ww. wezwaniem, nie ustosunkował się także w żaden sposób do zobowiązania. Rozpoznając wniosek zważyć należało, co następuje. Zgodnie z art. 246 § 1 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r. poz. 270, ze zm.), dalej zwanej "P.p.s.a." przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym jest możliwe wówczas, gdy składający wniosek wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Ciężar dowodu wystąpienia powyższych przesłanek przyznania prawa pomocy spoczywa na stronie, która ubiega się o przyznanie prawa pomocy. Świadczy o tym użycie w przepisie art. 246 P.p.s.a. zwrotu "gdy wykaże". Do Sądu/referendarza sądowego kierującego się wskazaniami logicznego rozumowania, doświadczenia życiowego i dostępnej wiedzy należy natomiast ocena, czy takie okoliczności zachodzą. Należy przy tym podkreślić, że cytowany przepis stanowi odstępstwo od zasady ustanowionej w art. 199 P.p.s.a., zgodnie z którą strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie. Przytoczone we wniosku okoliczności, jak również przedstawione dokumenty, powinny zatem uzasadniać wyjątkowe traktowanie, o jakim mowa w powołanym wyżej przepisie. Należy zauważyć, że postępowanie w przedmiocie udzielenia prawa pomocy, stanowiącego rodzaj dotacji z budżetu państwa, powinno charakteryzować się współdziałaniem strony i sądu (referendarza sądowego). Dane wykazane przez stronę w formularzu powinny być na tyle szczegółowe, wiarygodne i rzetelne, aby umożliwiały dokonanie oceny rzeczywistej sytuacji finansowej strony. W razie pojawienia się wątpliwości, co do przedstawionych informacji, bądź jeśli okażą się one niewystarczające dla oceny, strona wezwana na podstawie art. 255 P.p.s.a. o nadesłanie dodatkowych dokumentów i oświadczeń jest zobowiązana do ich dostarczenia, a w sytuacji gdy nie jest to możliwe lub utrudnione – do jakiegokolwiek ustosunkowania się do wezwania. Analiza złożonego w niniejszej sprawie oświadczenia o stanie majątkowym prowadzi do wniosku, że skarżący nie wykazał, że nie jest w stanie ponieść kosztów pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Ze złożonego wniosku wynikało, że skarżący prowadzi sześcioosobowe gospodarstwo domowe, wraz z żoną ma na utrzymaniu cztery uczące się córki. Odnośnie źródeł utrzymania oraz wysokości dochodów rodziny wykazano, jedynie wysokość dochodów żony z wynagrodzenia za pracę w kwocie [...] zł, nie podano natomiast wysokości dochodów i straty z działalności gospodarczych prowadzonych przez oboje małżonków. Nie podano także wydatków rodziny na konieczne utrzymanie, zaś w oświadczeniu o majątku nie wskazano dokładnie liczby posiadanych lokali użytkowych ani ich wielkości. We wniosku skarżący przede wszystkim zaakcentował okoliczności dotyczące obciążeń zobowiązaniami kredytowymi, obciążeń nieruchomości, prowadzenia egzekucji z rachunków bankowych, z wierzytelności, mające jego zdanie świadczyć o tragicznej sytuacji finansowej i zasadności wniosku o prawo pomocy. W związku z tym, że złożone oświadczenie okazało się niewystarczające do dokonania oceny możliwości płatniczych strony i jej zdolności do poniesienia kosztów sądowych, skarżący został wezwany pismem z dnia 8 listopada 2013 r. do przedłożenia dodatkowych dokumentów pozwalających zweryfikować podane w formularzu PPF dane jak i uzupełniających jej wniosek m.in. w zakresie wysokości dochodów i strat z działalności gospodarczych skarżącego i jego żony, braku oszczędności, liczby, wielkości i sposobu wykorzystania posiadanych nieruchomości, rodzaju i wysokości ponoszonych wydatków na konieczne utrzymanie rodziny. Jak wynika z akt sprawy, skarżący przesyłkę zawierającą ww. wezwanie z dnia 8 listopada 2013 r. otrzymał w dniu 28 listopada 2013 r., zaś termin na wykonanie zobowiązania upływał 12 grudnia 2013 r. Skarżący jak dotychczas nie wywiązał się z nałożonego zobowiązania, co stanęło na przeszkodzie wyjaśnieniu wątpliwości co do jego sytuacji majątkowej, rodzinnej i możliwości płatniczych oraz poczynienie kategorycznych ustaleń w tym zakresie. Należy podkreślić, że przepis art. 252 § 1 ustawy P.p.s.a. nie pozostawia wątpliwości co do tego, że informacje zawarte we wniosku o przyznanie prawa pomocy winny być przekonująco umotywowane. Dlatego też od stron oczekuje się aktywnej postawy procesowej przejawiającej się przede wszystkim w wyczerpującym podawaniu informacji na temat ich stanu majątkowego oraz w dostarczaniu wszelkich żądanych dokumentów, w oparciu o które ma zostać poddana analizie ich kondycja finansowa i sytuacja materialna. Referendarz sądowy nie ma obowiązku prowadzenia jakiegokolwiek dochodzenia w tym zakresie. Ponadto w judykaturze ugruntowane jest stanowisko, iż słowo "wykazać", użyte w treści przepisu art. 246 § 1 pkt 2 P.p.s.a. oznacza dowieść, udokumentować czy udowodnić, a nie jedynie oznajmić czy poinformować (por. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 20 stycznia 2012 r., sygn. akt II FZ 863/11, LEX nr 1104158). Wnioskodawca, chcąc zatem skorzystać z prawa pomocy, powinien liczyć się z koniecznością udzielania wszelkich wyjaśnień odnoszących się do jego sytuacji materialnej, a także udokumentowania podnoszonych we wniosku o przyznanie prawa pomocy okoliczności (por. postanowienie NSA z dnia 24 listopada 2011 r., sygn. akt I OZ 881/11, LEX nr 1069777). W tym kontekście należy uwypuklić bierną postawę procesową wnioskodawcy. Za objaw takowej należy uznać zignorowanie wezwania referendarza sądowego z dnia 8 listopada 2013 r. Tym samym należało uznać, że skarżący nie wykazał, iż znajduje się w trudnej sytuacji majątkowej uniemożliwiającej poniesienie pełnych kosztów sądowych. W ocenie referendarza sądowego, skarżący w formularzu PPF opisał swoją sytuację majątkową w sposób niepełny i ukierunkowany na przedstawienie jedynie takich okoliczności, które mają świadczyć o złej kondycji finansowej (zobowiązania, egzekucje, obciążenia hipoteczne nieruchomości). Należy podkreślić, że możliwość przyznania prawa pomocy dotyczy sytuacji, gdy wnioskodawca nie jest w stanie obiektywnie ponieść kosztów postępowania, a nie takich sytuacji, w których brak możliwości uiszczenia kosztów sądowych jest subiektywnym przekonaniem strony o braku możliwości uiszczenia takich kosztów (por. postanowienie NSA z dnia 29 października 2010 r., sygn. akt I FZ 323/10). Ponadto, zdaniem referendarza sądowego, sytuacja majątkowa skarżącego i jego żony zdecydowanie nie świadczy o tym, że należą oni do grona osób ubogich. Mają oni bowiem stałe źródła dochodów, znaczny majątek w postaci nieruchomości – dom, mieszkanie (okoliczność znana z innych postępowań w sprawie przyznania prawa pomocy, np. ze sprawy I SA/Sz 387/18 dotyczącej żony skarżącego), lokale użytkowe, działkę rolną, co pozwala uznać, że ich status majątkowy znacznie wykracza ponad przeciętny poziom. Wartość tego majątku przekracza należne koszty postępowania sądowego. Należy zauważyć, że w orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego został przyjęty pogląd, zgodnie z którym juz samo posiadanie nieruchomości wyłącza możliwość zwolnienia od kosztów sądowych. Wobec tego, uznając, że skarżący nie wykazał przesłanek prawa pomocy, na podstawie art. 246 § 1 pkt 2 P.p.s.a., orzeczono jak na wstępie.