I SA/Sz 694/23

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Marzena Kowalewska Sędziowie Sędzia WSA Wiesława Achrymowicz Sędzia WSA Bolesław Stachura (spr.) po rozpoznaniu w Wydziale I w trybie uproszczonym w dniu 8 maja 2024 r. sprawy ze skargi Z. S. na postanowienie Dyrektora Izby Administracji Skarbowej z dnia [...] października 2023 r. nr 3201-IEE2.7113.112.2023.2 w przedmiocie kosztów egzekucyjnych oddala skargę. [...] Uzasadnienie Zaskarżonym postanowieniem Dyrektor Izby Administracji Skarbowej w Szczecinie (Dyrektor Izby, organ) utrzymał w mocy postanowienie Naczelnika Urzędu Skarbowego w G. (Naczelnik US, organ egzekucyjny, organ I instancji) z 7 września 2023 r. znak: [...] w sprawie wysokości kosztów egzekucyjnych, powstałych w postępowaniu egzekucyjnym prowadzonym z majątku Z. S. (zobowiązany, skarżący, strona). Jako podstawę prawną rozstrzygnięcia organ wskazał art. 138 § 1 pkt 1 w zw. z art. 144 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2023 r., poz. 775 – k.p.a.); art. 18, art. 33, art. 64, art. 64b i art. 64c ustawy z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (Dz. U. z 2022 r. poz. 479 – u.p.e.a.). Jak wynika z uzasadnienia zaskarżonego postanowienia, Naczelnik US prowadził postępowanie egzekucyjne wobec zobowiązanego na podstawie tytułu wykonawczego z 2 sierpnia 2023 roku, nr: [...]. Dochodzona zaległość obejmowała należność z tytułu nieuiszczonego podatku dochodowego w wysokości 19% pobieranego od dochodów z pozarolniczej działalności gospodarczej za 2022 r. W toku prowadzonego postępowania, zawiadomieniem z 3 sierpnia 2023 roku znak: 3205- SEE.7111.78903510.2023.1.MF3, organ egzekucyjny zajął wierzytelność z rachunku bankowego i wkładu oszczędnościowego w [...] S.A. Według organu odpis ww. zawiadomienia wraz z odpisem tytułu wykonawczego został doręczony zobowiązanemu 8 sierpnia 2023 r. Następnie 9 sierpnia 2023 roku bank przekazał środki w wysokości [...] zł. Tym samym Naczelnik US zakończył egzekucję w związku z całkowitą realizacją zajęcia. Zobowiązany wniósł przez pełnomocnika o doręczenie postanowienia w sprawie kosztów egzekucyjnych. Naczelnik US wydał wymienione postanowienie z 7 września 2023 r., w którym określił kwotę kosztów egzekucyjnych powstałych w postępowaniu egzekucyjnym prowadzonym do majątku zobowiązanego na podstawie tytułu wykonawczego z 2 sierpnia 2023 r. - w wysokości [...] zł. Organ wskazał, że w wyniku całkowitej realizacji zajęcia B. [...] przekazał na konto organu kwotę [...]zł, tytułem całkowitej realizacji zajęcia, wskutek czego wyegzekwowano całość zaległości. W toku postępowania egzekucyjnego powstały koszty egzekucyjne w wysokości [...] zł, które zgodnie art. 64c § 2 u.p.e.a. obciążają zobowiązanego. Naczelnik US ustalił kwotę kosztów egzekucyjnych w sposób następujący: opłata manipulacyjna naliczana przy wszczęciu postępowania egzekucyjnego [...] zł (określona na podstawie art. 64 § 1 i 2 u.p.e.a.); wydatek egzekucyjny - opłata pocztowa [...] zł (określona na podstawie art. 64b § 1 pkt 15 u.p.e.a.); opłata manipulacyjna II utworzona automatycznie przy rejestracji zdarzenia POT w kwocie [...]zł (określona na podstawie art. 64 § 1 i 2 u.p.e.a.); opłata egzekucyjna 10% - zajęcie rachunku bankowego w kwocie [...]zł (określona na podstawie art. 64 § 6 u.p.e.a.). Strona reprezentowana przez pełnomocnika złożyła pismem z dnia 14 września 2023 r. zażalenie na postanowienie organu I instancji. Dyrektor Izby utrzymał w mocy rozstrzygnięcie Naczelnika US. Organ stwierdził, że wyliczenie kosztów zostało przeprowadzone przez organ I instancji zgodnie z obowiązującymi przepisami u.p.e.a. Według organu na dzień wystawienia tytułu wykonawczego obowiązek uiszczenia zaległości z tytułu nieopłaconego podatku liniowego za 2022 r. istniał i był wymagalny, w związku z czym mógł być dochodzony w ramach egzekucji administracyjnej. Organy egzekucyjne zobligowane są do podejmowania działań zmierzających do przeprowadzenia skutecznej egzekucji oraz wyegzekwowania całości dochodzonych zaległości. Odnosząc się do zarzutów zażalenia organ wskazał, że postępowanie ulgowe, które toczyło się w momencie wystawienia tytułu wykonawczego 2 sierpnia 2023 r., nie miało wpływu na prowadzone jednocześnie postępowanie egzekucyjne. Kwestie postępowania w sprawie rozłożenia spłaty zaległości na raty, jak również podnoszone przez zobowiązanego błędne naliczenie odsetek są przedmiotem postępowania podatkowego, odrębnego od postępowania egzekucyjnego. Organ zwrócił również uwagę, że zobowiązany nie złożył wniosku o wstrzymanie postępowania egzekucyjnego. Organ wskazał, że skarżący wyżej omawiane kwestie podniósł w piśmie z 9 sierpnia 2023 r., zawierającym zarzuty zgłoszone w postępowaniu egzekucyjnym, a zarzuty te są obecnie rozpatrywane przez komórkę wierzycielską organu. Organ dostrzegł też błąd organu egzekucyjnego w zakresie doręczenia. Wskazał, że jak wynika z wyciągu pobranego z systemu zarządzania dokumentacją, postanowienie określające wysokość kosztów egzekucyjnych zostało przesłane za pomocą systemu ePUPAP bez zwrotnego potwierdzenia odbioru korespondencji. W systemie teleinformatycznym zawarto następujące informacje: "wysłano pismo na ePUAP (skrytka) na adres [...]". Komunikat ePUAP (skrytka): "Dokument został przyjęty." W systemie brak jest informacji o urzędowym poświadczeniu doręczenia. Według organu nie zmienia to jednak okoliczności, że zobowiązany zapoznał się z treścią skarżonego postanowienia, co wynika z treści zażalenia z 14 września 2023 r. Pomimo błędu dokonanego przez organ egzekucyjny wskazana okoliczność nie spowodowała uszczerbku w interesie zobowiązanego jako strony i nie ma przez to wpływu na rozpatrzenie sprawy przez Dyrektora Izby. Zobowiązany zaskarżył postanowienie Dyrektora Izby do Sądu, zarzucając rażące naruszenie przepisów prawa materialnego mających istotny wpływ na wynik sprawy, tj. art. 64c § 1, § 2 i § 3 pkt 2 u.p.e.a., wobec utrzymania w mocy postanowienia Naczelnika US w sytuacji, gdy organ ten obciążył zobowiązanego kosztami egzekucyjnymi, podczas gdy zobowiązany nie powinien zostać obciążony ww. kosztami z uwagi na to, że Naczelnik US spowodował niezgodne z prawem wszczęcie i prowadzenie egzekucji. W świetle tych okoliczności organ odwoławczy winien uchylić skarżone postanowienie, czego nie uczynił. Skarżący zarzucił również rażące naruszenie przepisów prawa procesowego, mających istotny wpływ na wynik sprawy, tj.: - art. 138 § 1 pkt 1 w zw. z art. 144 w zw. z art. 39 § 1 i art. 39 k.p.a. w zw. z art. 42 ust. 1 pkt 1 ustawy o doręczeniach elektronicznych, poprzez brak skutecznego doręczenia skarżonego postanowienia organu I instancji. W świetle tych okoliczności nie weszło ono do obiegu prawnego i nie wywołuje przewidzianych w nim skutków. Wobec tego organ odwoławczy winien stwierdzić niedopuszczalność złożonego zażalenia, czego w niniejszej sprawie nie uczynił i utrzymał w mocy zaskarżone postanowienie w sposób rażący naruszając art.6 k.p.a.; - art. 138 § 1 pkt 1 w zw. z art. 144 w zw. z art. 8 § 1 k.p.a. w zw. z art. 18 i art. 64c § 1, § 2 i § 3 pkt 2 u.p.e.a., wobec utrzymania w mocy skarżonego postanowienia w sytuacji, gdy organ pierwszej instancji przeprowadził postępowanie w sposób rażąco naruszający zasadę zaufania do organów z uwagi na wszczęcie i prowadzenie postępowania egzekucyjnego i w konsekwencji obciążenia zobowiązanego kosztami egzekucyjnym, w sytuacji gdy po 11 lipca 2023 r. nastąpiło zdarzenie prawne, które modyfikowało wysokość odsetek za zwłokę. W konsekwencji tego Naczelnik US nie posiadał podstaw do skonkretyzowania zaległości podatkowej wraz z odsetkami za zwłokę i tym samym wystawienia prawidłowego tytułu wykonawczego. Kierując się zatem zasadą zaufania do organu winien wstrzymać się z postępowaniem egzekucyjnym do czasu wydania merytorycznego rozstrzygnięcia w zakresie złożonego wniosku o rozłożenie zaległości podatkowej na raty. Powyższe nie zostało dokonane, co spowodowało niesłuszne obciążenie kosztami egzekucyjnymi zobowiązanego. W tych okolicznościach faktycznych Dyrektor Izby zobowiązany był do uchylenia postanowienia organu I instancji, czego w niniejszej sprawie nie uczynił; - art. 6, art. 8 § 1, art. 15 ustawy k.p.a. w zw. z art. 18 u.p.e.a. wobec przeprowadzenia postępowania przez Dyrektora Izby z naruszeniem zasady działania w zgodzie i w poszanowaniu obowiązujących przepisów prawa, działania w sposób niebudzący zaufania do organów, a także w sposób naruszający zasadę dwuinstancyjności. Organ odwoławczy nie dokonał ponownego rozpoznania sprawy, do czego był zobowiązany mając na uwadze ww. przepisy oraz lakonicznie i bezrefleksyjnie przyjął stanowisko organu pierwszej instancji. Organ II instancji pominął przy tym istotne okoliczności stanu faktycznego dotyczące braku możliwości prawidłowego wskazania w tytule wykonawczym wysokości odsetek za zwłokę. W konsekwencji tego niesłusznie utrzymał w mocy skarżone postanowienie organu pierwszej instancji podczas, gdy zobowiązany był do jego uchylenia; - art. 124 § 2 w zw. z art. 11 k.p.a. w zw. z art. 18 u.p.e.a. wobec sporządzenia postanowienia w sposób niezgodny z ww. przepisami, albowiem skarżącemu nie są znane motywy rozstrzygnięcia i nie są one przekonujące. W uzasadnieniu skargi jej zarzuty zostały uszczegółowione. Skarżący powołał się m.in. § 9 rozporządzenia Ministra Finansów z dnia 22 sierpnia 2005 r. w sprawie naliczania odsetek za zwłokę oraz opłaty prolongacyjnej, a także zakresu informacji, które muszą być zawarte w rachunkach i wskazał, że do 11 lipca 2023 r. (tj. po upływie 2 miesięcy od dnia złożenia 11 maja 2024 r. wniosku o rozłożenie zaległości na raty) Naczelnik US nie wydał merytorycznego rozstrzygnięcia w zakresie rozłożenia na raty zaległości podatkowej posiadanej przez zobowiązanego. Dopiero decyzją z 9 sierpnia 2023 r. (data doręczenia 23 sierpnia 2023 r.) Naczelnik US odmówił rozłożenia na raty zaległości podatkowych wraz z odsetkami za zwłokę. Organ zobowiązany był do wprowadzenia przerwy odsetkowej za okres od dnia kolejnego no dniu złożenia wniosku do dnia doręczenia decyzji odmawiającej rozłożenia na raty włącznie z tym dniem. Natomiast w przypadku wydania decyzji rozkładającej zaległość podatkową na raty - odsetki za zwłokę nie byłyby liczone od dnia kolejnego po dniu wpływu wniosku w tym zakresie do organu podatkowego, a więc również występuje modyfikacja wysokości odsetek za zwłokę. W ocenie skarżącego sporny tytuł wykonawczy winien zostać wystawiony przed 11 lipca 2023 r. Natomiast po tym dniu - do dnia doręczenia decyzji merytorycznej w sprawie rozłożenia na raty, tj. do 23 sierpnia 2023 r. - organ nie posiadał już podstaw zarówno prawnych, jak i faktycznych do jego wystawienia i prowadzenia egzekucji. Tym samym również brak jest podstaw do obciążenia skarżącego kosztami postępowania egzekucyjnego, gdyż organ spowodował niezgodne z prawem wszczęcie i prowadzenie egzekucji. Skarżący wniósł o: uchylenie w całości zaskarżonego postanowienia Dyrektora Izby oraz poprzedzającego go postanowienia Naczelnika US; zasądzenie od organu na rzecz skarżącego kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego według norm prawem przewidzianych. W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie z w a ż y ł, co następuje. Zgodnie z art. 1 § 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. – Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2022 r. poz. 2492 ze zm.) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę administracji publicznej. Kontrola, o której mowa w § 1 sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej (§ 2 art. 1 tej ustawy). Stosownie do treści art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2023 r. poz. 1634 ze zm. - p.p.s.a.), sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej i stosują środki określone w ustawie. Z wyżej powołanych przepisów wynika, że sąd bada legalność zaskarżonego aktu, czy jest on zgodny z prawem materialnym, określającym prawa i obowiązki stron oraz z prawem procesowym, regulującym postępowanie przed organami administracji publicznej. W myśl art. 134 § 1 p.p.s.a. sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną, z zastrzeżeniem art. 57a. Stosownie do art. 145 § 1 pkt 1 lit. a-c p.p.s.a. uwzględnienie skargi następuje w przypadku naruszenia prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, naruszenia prawa dającego podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego lub innego naruszenia przepisów postępowania, jeśli mogło mieć ono istotny wpływ na wynik sprawy. Sąd zauważa, że Strona w pierwszym rzędzie zarzuca brak skutecznego doręczenia postanowienia organu I instancji. Zdaniem Strony nie weszło ono do obiegu prawnego i nie wywołuje przewidzianych w nim skutków. Nie ma jednak sporu, że Strona zapoznała się z nim, czego efektem było zażalenie złożone przez pełnomocnika Strony na wydane postanowienie organu I instancji. Postanowienie organu I instancji zostało wydane dnia 7 września 2023 r., zaś zażalenie pełnomocnika Strony zostało sporządzone dnia 14 września 2023 r. Z treści zażalenia jasno wynika, iż pełnomocnik Strony zapoznał się z jego treścią, czego efektem były sformułowane pod jego adresem zarzuty. Nadto na stronie trzeciej zażalenia pełnomocnik wprost wskazał iż "Pismem z dnia 16 sierpnia 2023 r. pan Z. S., działając na podstawie art. 64c § 9 pkt 1 ustawy prawo o postępowaniu egzekucyjnym w administracji, wniósł o wydanie przez Naczelnika Urzędu Skarbowego w G. oraz doręczenie, ustanowionemu pełnomocnikowi, postanowienia w sprawie kosztów egzekucyjnych. Pismem z dnia 7 września 2023 r., znak 3205-SEE.718.424.2023.MF organ przekazał ww. postanowienie". Zatem pełnomocnik powołując datę wydania i sygnaturę postanowienia wprost przyznaje, iż postanowienie zostało mu, zgodnie z wnioskiem, przekazane. Brak tylko w aktach sprawy dowodu oficjalnego doręczenia. Zatem Sąd zobowiązany jest tu wskazać, że naruszenie przepisów o doręczeniach jest tego rodzaju uchybieniem, które nie zawsze musi mieć wpływ na wynik sprawy (tak np. wyrok NSA z dnia 23 kwietnia 2024 r. sygn. akt III FSK 274/22, z dnia 9 grudnia 2020 r. sygn. akt II FSK 2313/18). W przypadku naruszenia zasady oficjalności wskutek niezgodności działania organu z przepisami o doręczeniach, czynność, której ono dotyczyło może być uznana za pozbawioną znaczenia, jednak ocena w tym zakresie wymaga indywidualizacji. Doręczenie wadliwe i brak doręczenia to dwie odmienne sytuacje, które winny być traktowane i oceniane inaczej, w szczególności z punktu widzenia ewentualnych skutków procesowych. Dopiero jeśli wadliwe doręczenie skutkowałoby pozbawieniem strony możliwości obrony jej praw, można by mówić o uchybieniu przepisom postępowania w stopniu mającym istotny wpływ na wynik sprawy czego w rozpoznawanej sprawie nie stwierdzono (por. też wyrok NSA z 28 czerwca 2018 r. I FSK 1518/16). Dalej podkreślić należy, że w badanej sprawie organ określił Skarżącemu postanowieniem wydanym na jego wniosek – wysokość kosztów egzekucyjnych powstałych w postępowaniu egzekucyjnym, prowadzonym na podstawie tytułu wykonawczego o nr: [...]. Podstawa do wydania takiego postanowienia zawarta jest w art. 64c § 9 pkt 1 p.e.a. Jednocześnie wyjaśnić trzeba, że zobowiązany nie jest obciążany kosztami egzekucyjnymi, gdy zostały one spowodowane niezgodnym z prawem wszczęciem lub prowadzeniem postępowania egzekucyjnego (art. 64c § 3 pkt 2 p.e.a.) – por. R. Hauser, M. Wierzbowski, Postępowanie egzekucyjne w administracji. Komentarz, Wydawnictwo CH Beck, Wydanie 2, s. 527. Strona w skardze zarzuca m.in. właśnie naruszenie 64c § 3 pkt 2 p.e.a poprzez niezgodne z prawem wszczęcie i prowadzenie egzekucji, uzasadnione okolicznościami będącymi podstawą zgłoszonego zarzutu, związanymi z nieprawidłowością naliczenia odsetek w tytule wykonawczym. Jak tymczasem wyjaśnia Piotr Marek Przybysz w "Postępowanie egzekucyjne w administracji. Komentarz" (publ. w SIP LEX el.) zobowiązany nie może w fazie ustalania wysokości kosztów egzekucyjnych podnosić okoliczności wskazujących na wadliwe wszczęcie i prowadzenie egzekucji. Istnienie wad postępowania, powodujących przejście na wierzyciela lub organ egzekucyjny odpowiedzialności za koszty egzekucyjne, musi być stwierdzone wydanymi wcześniej postanowieniami, z których wynika jednoznacznie, że wszczęcie i prowadzenie egzekucji było niezgodne z prawem (por. wyrok WSA w Warszawie z 16.02.2007 r., III SA/Wa 3125/06, LEX nr 311963 oraz wyrok WSA w Warszawie z 29.05.2007 r., III SA/Wa 194/07, LEX nr 338435). Organ wydający postanowienie w sprawie kosztów egzekucyjnych nie bada tego, czy wszczęcie i prowadzenie egzekucji było zgodne z prawem. Rolą tego organu jest zbadanie, czy w toku postępowania egzekucyjnego zostało wydane postanowienie, z którego wynika, że wszczęcie lub prowadzenie egzekucji było niezgodne z prawem (wyrok NSA z 11.06.2010 r., II FSK 168/09, LEX nr 595888; wyrok NSA z 13.08.2014 r., II FSK 2025/12, LEX nr 1512624). Oznacza to, że na ocenę przez Sąd prawidłowości postanowienia w przedmiocie kosztów egzekucji zasadniczy wpływ ma ocena prawidłowości postępowania egzekucyjnego. Ocena taka miała w sprawie miejsce i była wywołana zgłoszonym przez Stronę zarzutem w postępowaniu egzekucyjnym – gdzie podnosiła ona (tak jak obecnie – uzasadniając niezgodne z prawem wszczęcie i prowadzenie egzekucji), iż po 11 lipca 2023 r. nastąpiło zdarzenie prawne, które modyfikowało wysokość odsetek za zwłokę i zawarta w tytule egzekucyjnym kwota odsetek do egzekucji powinna uwzględniać okresy nienaliczania odsetek. Sąd zauważa, iż zarzut ten zgłoszony w postępowaniu egzekucyjnym został oddalony, a postanowienie Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Szczecinie z dnia 30 października 2023 r. nr 3201-IEW.7113.11.2023.4 w tym przedmiocie jest ostateczne i prawomocne oraz znajduje się w aktach sprawy (k. 49-57 akt administracyjnych). Powyższy fakt jest Sądowi znany również z urzędu w związku z okolicznością, iż powyższe postanowienie utrzymujące w mocy postanowienie organu I instancji w przedmiocie oddalenia zarzutu było zaskarżone do tutejszego Sądu, sprawa zaś została zarejestrowana pod sygnaturą I SA/Sz 23/24. Co istotne, postanowieniem z dnia 15 kwietnia 2024 roku, sygn. akt I SA/Sz 23/24 tutejszy Sąd odrzucił skargę Strony na powyższe postanowienie Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Szczecinie z dnia 30 października 2023 r. nr 3201-IEW.7113.11.2023.4 w przedmiocie oddalenia zarzutu zgłoszonego w tym samym postępowaniu egzekucyjnym, prowadzonym na podstawie tego samego tytułu wykonawczego o nr: [...]. Powyższe postanowienie WSA nie zostało zaskarżone i jest prawomocne. Zatem nie ma podstaw aby kwestionować prawidłowość wszczęcia i prowadzenia postępowania egzekucyjnego w sprawie Skarżącego w związku z wskazywanymi już i ostatecznie ocenionymi w innym postępowaniu okolicznościami, dotyczącymi kwestii naliczania/nienaliczania odsetek i uwzględnienia tego w tytule wykonawczym. Zatem organy nie miały podstaw by uznać, że w związku z wskazywanymi okolicznościami koszty egzekucyjne, którymi obciążono Skarżącego, zostały spowodowane niezgodnym z prawem wszczęciem lub prowadzeniem postępowania egzekucyjnego (art. 64c § 3 pkt 2 p.e.a.) Sąd końcowo także wskazuje, iż nie podzielił także zarzutów skargi w zakresie tego, jakoby organ odwoławczy nie dokonał ponownego rozpoznania sprawy, oraz lakonicznie i bezrefleksyjnie przyjął stanowisko organu pierwszej instancji. Zdaniem Sądu organ odwoławczy rozpoznał ponownie sprawę w poszanowaniu obowiązujących przepisów prawa, w sposób nie naruszający zasady zaufania do organów, a także w zgodnie z zasadą dwuinstancyjności, czego odzwierciedleniem jest prawidłowe sporządzenie uzasadnienia zaskarżonego postanowienia, spełniające wymogi określone w art. 124 § 2 K.p.a. Mając na uwadze powyższe, Sąd uznał, że zaskarżone postanowienie nie narusza prawa w stopniu skutkującym koniecznością jego uchylenia i na podstawie art. 151 p.p.s.a. oddalił skargę. Powołane orzeczenia sądów administracyjnych dostępne są w internetowej bazie orzeczeń NSA - http://orzeczenia.nsa.gov.pl.