I SA/Sz 729/11

Referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Szczecinie - Aleksandra Jawoszek po rozpoznaniu w dniu 16 września 2011 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku B. K. o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym w sprawie z jego skargi na postanowienie Wojewody Z. z dnia [...] r. Nr [...] w przedmiocie stanowiska wierzyciela w sprawie zarzutów w postępowaniu egzekucyjnym p o s t a n a w i a: odmówić skarżącemu przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych B. K., w związku ze skargą na wyżej powołane postanowienie wierzyciela Wojewody Z. w sprawie egzekucji mandatu karnego i wezwaniem do uiszczenia wpisu od skargi w kwocie[...] zł złożył wnioskiem o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym obejmującym zlenienie od kosztów sądowych. Z uzasadnienia wniosku, oświadczeń i dokumentów wynika, że skarżący po ukończeniu w tym roku szkoły średniej nie ma stałego zatrudnienia, w przyszłym roku zamierza powtórzyć egzamin maturalny, utrzymuje się z drobnych sezonowych prac dorywczych zarabiając ok. [...] zł miesięcznie, z kwoty tej ponosi wydatki na wyżywienie, środki czystości itp. Skarżący nie wykazał posiadania żadnego majątku w postaci nieruchomości, wartościowych rzeczy ruchomych ani zgromadzonych zasobów pieniężnych (oszczędności, papierów wartościowych itp.), mieszka u rodziców, ale prowadzi samodzielne gospodarstwo domowe, dopłaca rodzicom do opłat mieszkaniowych po [...] zł miesięcznie. Z uwagi na fakt, że wniosek o prawo pomocy złożony na urzędowym formularzu był niepełny, nie przedstawiał całościowej sytuacji rodzinnej, majątkowej i finansowej wnioskodawcy, wezwano go , w oparciu o przepis art. 255 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o posterowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. Nr 153, poz. 1270, ze zm.) dalej w skrócie p.p.s.a., do uzupełnienia wniosku poprzez przedłożenie dodatkowych oświadczeń i dokumentów, tj. oświadczenia dotyczącego stanu majątkowego, dochodów i wydatków rodziców oraz zaświadczenia z urzędu pracy czy jest zarejestrowany jako osoba bezrobotna. Skarżący nadesłał odpis decyzji Starosty S. z dnia 1 września 2011 r. o uznaniu go za osobę bezrobotną bez prawa do zasiłku. Odnośnie oświadczenia o stanie majątkowym, dochodach i wydatkach rodziców wskazał, iż nie wyrazili oni zgody na udostępnienie informacji ani dokumentów w tym zakresie, a ponadto wskazał, iż jego zdaniem do oceny jego wniosku o prawo pomocy złożonego w jego sprawie nie są potrzebne dane o sytuacji rodziców. Wskazał też, iż rodzice wspomagają go od czasu do czasu posiłkami. Rozpoznając wniosek zważyć należało, co następuje: Wniosek skarżącego nie może zostać uwzględniony. Zasadą postępowania przed sądami administracyjnymi jest obowiązek ponoszenia przez stronę kosztów postępowania, chyba że przepis szczególny stanowi inaczej (art. 199 p.p.s.a.). Taki szczególny przepis to art. 239 pkt 4 p.p.s.a. zgodnie, z którym nie ma obowiązku uiszczenia kosztów sądowych strona, której przyznane zostało prawo pomocy w postępowaniu przed sądem administracyjnym, w zakresie określonym w prawomocnym postanowieniu o przyznaniu tego prawa. Natomiast przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej w zakresie częściowym poprzez zwolnienie od kosztów sądowych następuje, gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny (art. 246 §1 pkt 2 p.p.s.a.). Ciężar wykazania zasadności wniosku spoczywa, zatem na osobie ubiegającej się o prawo pomocy. Owe wykazanie polegać, więc będzie w rzeczywistości na przedstawieniu w sposób wiarygodny i przekonywujący, że nie dysponuje żadnymi środkami, które mógłby przeznaczyć na uiszczenie kosztów postępowania, chociażby w części. Należy podkreślić, że wnioskodawca musi wykazać nie tylko swoją sytuację majątkową, ale również sytuację majątkową innych członków rodziny – domowników, którzy pozostają z nim we wspólnym gospodarstwie domowym bądź są zobowiązani do alimentacji (art. 252 p.p.s.a.). Przepisy kodeksu rodzinnego i opiekuńczego, regulujące stosunki między rodzicami i dziećmi nakładają na rodziców i dzieci określone obowiązki alimentacyjne (art. 128 k.r.o.). Stosownie natomiast do art. 87 k.r.o. rodzice i dzieci obowiązani są wspierać się wzajemnie. Do obowiązków tych – zgodnie z utrwalonym orzecznictwem sądowym - zalicza się również pomoc w opłaceniu kosztów postępowania sądowego, toczonego przez osobę uprawnioną do alimentacji (por. postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 15 maja 1989 r., sygn. akt II CZ 80/89, opubl. w Lex pod nr 8963 i z dnia 5 maja 1967 r., sygn. akt I CZ 37/67, opubl. w Lex pod nr 6155, postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 6 października 2004 r., sygn. akt GZ 71/04, opubl. w ONSA i WSA z 2005 r., nr 1,poz. 8). Należy także wskazać, iż w zakresie, w jakim dochody i obciążenia finansowe osób pozostających we wspólnym gospodarstwie domowym bądź zobowiązanych do alimentacji (rodziców, dzieci) kształtują sytuację finansową wnioskodawcy o prawo pomocy, tj. koszty utrzymania i potencjalne dochody, wojewódzkie sądy administracyjne są uprawnione na podstawie art. 255 p.p.s.a do wzywania o dokumenty źródłowe obrazujące sytuację majątkową domowników wnioskodawcy (por. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 10 marca 2011 r. sygn. akt II FZ 67/11). W ocenie referendarza sądowego oświadczenie majątkowe wnioskodawcy zawarte w formularzu o prawo pomocy nie sprostało obowiązkowi wskazanemu w treści przepisu art. 252 §1 p.p.s.a., zgodnie z którym wniosek o prawo pomocy powinien zawierać oświadczenie strony obejmujące dokładne dane o stanie majątkowym i dochodach nie tylko wnioskodawcy, ale i rodziców, jako domowników. Wniosek skarżącego o prawo pomocy nie zawierał, bowiem pełnej informacji dotyczącej zdolności do uiszczenia kosztów przedmiotowego postępowania, chociażby w części, uwzględniając sytuację majątkową i finansową wszystkich domowników. Niewystarczające jest, bowiem samo twierdzenie, że uiszczenie [...] zł spowoduje znaczny uszczerbek w skromnym budżecie finansowym skarżącego. Na wnioskodawcy ciąży obowiązek wykazania, że także rodzice nie mają możliwości uiszczenia kosztów postępowania w niniejszej sprawie. Ostatecznie wnioskodawca na wezwanie w zakresie sytuacji jego rodziców nie udzielił żadnej odpowiedzi, oświadczając, iż nie wyrazili oni zgody na ujawnienie żadnych danych i argumentując, iż jest dorosły i prowadzi oddzielne gospodarstwo domowe, a sprawa dotyczy wyłącznie jego osoby. W świetle uwag dotyczących stosunków między rodzicami a dziećmi, nie jest to wystarczające dla pozytywnego rozpoznania wniosku, a skarżący zupełnie nie ma racji twierdząc, iż dla oceny jego zdolności do poniesienia kosztów sądowych nie ma znaczenia sytuacja jego rodziców. Powołane przez niego okoliczności nie wyłączają bowiem obowiązku alimentacyjnego. Wobec tego należało przyjąć, że wnioskodawca nie zrealizował warunku wykazania, iż nie jest w stanie uiścić kosztów niniejszego postępowania, chociażby w części. Złożone na urzędowym formularzu oświadczenie jest niepełne nie przedstawia wszystkich danych dotyczących sytuacji majątkowej, rodzinnej i dochodów. W konsekwencji brak było podstaw do przyznania wnioskodawcy prawa pomocy chociażby w części, co musiało skutkować odmową przyznania prawa pomocy. Trudno w tej chwili jednoznacznie stwierdzić, że skarżący ani samodzielnie, ani przy pomocy rodziców nie jest w stanie ponieść kosztów sądowych bez uszczerbku utrzymania koniecznego jego i jego rodziny. Należy mieć na względzie także, iż udzielenie stronie prawa pomocy dotyczy wyłącznie osób na tyle ubogich, iż ich rzeczywiste zdolności płatnicze uniemożliwiają wywiązanie się z obowiązku partycypowania w kosztach postępowania sądowo-administracyjnego. Udzielenie stronie prawa pomocy w postępowaniu przed sądem administracyjnym jest formą jej dofinansowania z budżetu państwa i przez to, sprowadzać się powinno do przypadków, w których zdobycie środków na sfinansowanie jej udziału w postępowaniu sądowym jest rzeczywiście obiektywnie niemożliwe. Dlatego też może być stosowane w takich sytuacjach, gdy istnieją uzasadnione powody do przerzucania ciężaru dotyczącego danej osoby na współobywateli. Z ich bowiem środków pochodzą dochody budżetu państwa, z których pokrywa się koszty postępowania sądowego w razie zwolnienia strony z obowiązku ich ponoszenia. W rozpoznawanej sprawie, do czasu przedstawienia przez wnioskodawcę wyczerpującej informacji o możliwościach finansowych całej rodziny nie można obciążać Skarbu Państwa jej kosztami sądowymi. Wobec powyższego, na podstawie art. 258 §1 i §2 pkt 7 w zw. z art. 246 §1 pkt 2 p.p.s.a., orzeczono jak w postanowieniu.