I SA/Sz 742/07

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie w składzie następującym: Sędzia NSA Krystyna Zaremba po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w dniu 4 marca 2008 r. wniosku T.K. o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym w sprawie z jego skargi na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej z dnia [...] nr [...] w przedmiocie podatku dochodowego od osób fizycznych za 1998 r. p o s t a n a w i a: odmówić T.K. przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych. Skarżący, T.K., w odpowiedzi na wezwanie Sądu do uiszczenia opłaty sądowej w kwocie 788 zł od wniesionej skargi na wyżej powołaną decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w S. złożył na urzędowym formularzu PPF wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych w całości. W uzasadnieniu wniosku skarżący podniósł, że w związku z przebytą w 2005 r. chorobą, operacją i siedmiomiesięcznym zwolnieniem lekarskim utracił intratnych kontrahentów i znalazł się w trudnej sytuacji materialnej. T.K. wskazał, że prowadzi gospodarstwo domowe z żoną i dwoma córkami studentkami studiów dziennych w K. Posiada udział w wielkości 50 % w nieruchomości gospodarczej położonej w S., innego majątku nieruchomego oraz wartościowych ruchomości nie posiada, nie wykazuje zgromadzonych zasobów pieniężnych (oszczędności, papierów wartościowych, itp.). Odnośnie stanu majątkowego osób pozostających we wspólnym gospodarstwie domowym, wnioskodawca podał jedynie, że z małżonką posiada rozdzielność majątkową, a dzieci pozostają na utrzymaniu rodziców. Ponadto wskazał, iż nieruchomość, której jej właścicielem jest obciążona dobrowolnymi hipotekami na rzecz banków, przewyższającymi jej wartość. Odnośnie dochodów wnioskodawcy i jego rodziny, skarżący podał, że jego małżonka otrzymuje wynagrodzenie z tytułu pracy w wysokości średnio miesięcznie 2500 zł netto, natomiast on z tytułu działalności gospodarczej ponosi straty. T.K. zwrócił uwagę również na fakt, że równolegle z niniejszym wnioskiem występuje do urzędu skarbowego z wnioskiem o umorzenie zaległości podatkowych wynikłych z kontroli UKS, których nie jest w stanie spłacić. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie, działając na podstawie art. 255 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. Nr 153, poz. 1270, ze zm.) wezwał skarżącego pismem z dnia 7 stycznia 2008 r. do przedłożenia następujących dokumentów potwierdzających przedstawioną sytuację oraz uzupełniających dane, tj.: zaświadczenia z uczelni wyższej potwierdzającego, że córki skarżącego studiują na studiach dziennych oraz czy pobierają stypendium, zaświadczenia lekarskiego o stanie zdrowia skarżącego oraz czy jest zdolny do pracy, wykazu ponoszonych miesięcznie wydatków na konieczne utrzymanie rodziny wraz z dokumentami potwierdzającymi ich wysokość z ostatnich dwóch miesięcy oraz wykazu innych obciążeń budżetu domowego, dokumentu potwierdzającego wysokość uzyskiwanych dochodów/straty z prowadzonej działalności gospodarczej, np. kserokopii ewidencji przychodów za okres od czerwca 2007 do grudnia 2007, zaświadczenia pracodawcy żony skarżącego o wysokości średniego miesięcznego wynagrodzenia netto z okresu ostatnich trzech miesięcy, wyciągów z posiadanych przez skarżącego i jego małżonkę rachunków bankowych z ich stanem za okres od 7 października 2007 r. do 7 stycznia 2008 r. w terminie 10 dni od doręczenia niniejszego wezwania pod rygorem odmowy przyznania prawa pomocy. Wykonując powyższe zobowiązanie Sądu skarżący przedłożył: - zaświadczenie Uniwersytetu Jagiellońskiego Wydziału Biologii i Nauk o Ziemi z dnia 17 stycznia 2008 r., z którego wynika, ze córka skarżącego A.K. jest studentką 4 roku studiów stacjonarnych na kierunku biologia, nie pobiera stypendium, - zaświadczenie Uniwersytetu Jagiellońskiego Collegium Medicum z dnia 23 stycznia 2008 r., z którego wynika, że córka skarżącego J.K. jest studentką 2 roku studiów stacjonarnych na kierunku fizjoterapia i nie pobiera stypendium, - odpis aktu notarialnego z 18.11.1996 r. stanowiący umowę o wyłączeniu wspólności ustawowej małżeńskiej pomiędzy skarżącym a jego małżonką Z.K., - wyciągi z rachunku T.K. prowadzonego w Banku Millenium za okres od 1.09.2007 r. do 30.11.2007 r., z którego wynika, iż na rachunku tym saldo za poszczególne miesiące powyższego okresu wynosiło 0 zł. - oświadczenie żony skarżącego Z.K. z dnia 24 stycznia 2008 r. informujące, że miesięczne obciążenie jej budżetu domowego w związku z zaciągniętymi wieloletnimi zobowiązaniami wobec banków wynosi około 1400 zł. Skarżący nie nadesłał natomiast dokumentu potwierdzającego wysokość uzyskiwanych dochodów/straty z prowadzonej działalności gospodarczej, (np. kserokopii ewidencji przychodów za okres od czerwca 2007 do grudnia 2007), oświadczył natomiast iż przedkłada odpisy deklaracji VAT za II i III kwartał 2007 r., załączając faktycznie jedynie odpis deklaracji za II kwartał 2007 r. zawierający rozliczenie dostawy towarów oraz świadczenia usług opodatkowanych stawką 22% z wykazaną podstawą opodatkowania w kwocie 3213 zł, podatkiem należnym w kwocie 707 zł (brak potwierdzenia złożenia tej deklaracji w urzędzie skarbowym). Wyjaśnił także, że deklaracji za IV kwartał na dzień otrzymania wezwania Sądu jeszcze nie składał, jej termin upływa w dniu następnym. Odnośnie żądanego zaświadczenia lekarskiego o stanie zdrowia skarżący wskazał, że nie ma przeciwwskazań do pracy, wskutek przebytych chorób pozostaje jedynie pod określonym reżimem badań kontrolnych wraz z zaleceniem prowadzenia "oszczędzającego" trybu życia. Wykonując zobowiązanie Sądu w zakresie przedłożenia zaświadczenia pracodawcy małżonki skarżącego o wysokości uzyskiwanego przez nią wynagrodzenia na stanowisku agenta ubezpieczeniowego, T.K. wyjaśnił jedynie, że wynagrodzenie to jest prowizyjne, w zależności od pozyskanych umów, a uzyskanie zaświadczenia wydawanego po zmianach organizacyjnych u właściciela firmy z W. wymaga 2 tygodniowego okresu czasu, dlatego przedkłada kopie ZUS RMUA Raport miesięczny dla osoby ubezpieczonej za ostatnie 3 miesiące. Ponadto strona oświadczyła, że wskutek rozdzielności majątkowej żona odmówiła udostępnienia wyciągów bankowych. Postanowieniem z dnia 11 lutego 2008 r. referendarz sądowy odmówił T.K. uwzględnienia jego wniosku o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych. W uzasadnieniu postanowienia podniesiono, iż nie jest możliwe na obecnym etapie dokonanie oceny sytuacji finansowej wnioskodawcy ponieważ skarżący w swoim oświadczeniu nie podał istotnych informacji dotyczących wysokości uzyskiwanych dochodów bądź strat z prowadzonej działalności gospodarczej. Nie podał również informacji na temat wysokości ponoszonych wydatków na utrzymanie rodziny, z wyjątkiem informacji o spłacanym kredycie w kwocie 1400 zł. Z uwagi zatem na brak dokładnych danych pozwalających ocenić sytuację majątkową skarżącego odmówiono skarżącemu przyznania prawa pomocy. W ustawowym terminie skarżący prawidłowo wniósł sprzeciw od postanowienia referendarza, zarzucając mu wadliwą ocenę przestawionych dokumentów potwierdzających trudną sytuację materialną skarżącego, fałszywą interpretację przepisów ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi oraz Kodeks rodzinny i opiekuńczy (w tym nadinterpretację art. 23 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego) a także kwestionowanie obowiązującego porządku prawnego. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zgodnie z art. 260 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. Nr 153, poz. 1270, ze zm.) w razie wniesienia sprzeciwu, który nie został odrzucony, postanowienie, przeciwko któremu został wniesiony, traci moc, a sprawa będąca przedmiotem sprzeciwu podlega rozpoznaniu przez sąd. Przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym jest zależne od wykazania przez stronę, będącą osobą fizyczną, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny (art. 246 § 1 pkt 2 w/w ustawy). Podnieść należy, iż co do zasady strona jest zobowiązana do ponoszenia kosztów związanych z jej udziałem w sprawie (art. 199 ustawy). Instytucja zwolnienia od kosztów sądowych dotyczy osób, które z uwagi na bardzo trudną sytuację materialną nie są w stanie ponieść kosztów postępowania sądowego, a odmowa udzielenia im pomocy doprowadziłaby do zamknięcia przed nimi możliwości dochodzenia praw przed sądem. Udzielenie prawa pomocy jest bowiem formą dofinansowania strony z Budżetu Państwa. Powinno mieć miejsce jedynie w wyjątkowych sytuacjach, w których zdobycie środków finansowych na udział w postępowaniu sądowym jest obiektywnie niemożliwe. Przepisy art. 245 § 3 i art. 246 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) stanowią odstępstwo od generalnej zasady ponoszenia kosztów postępowania sądowoadministracyjnego zawartej w art. 199 Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Zatem rzeczą wnioskodawcy, jako zainteresowanego, jest wykazanie, iż jego sytuacja materialna jest na tyle trudna, że uzasadnia wyjątkowe traktowanie, o którym mowa w przytoczonych przepisach. Tym samym to na nim spoczywa ciężar dowodu, że znajduje się w sytuacji uprawniającej go do skorzystania z prawa pomocy, zaś rozstrzygnięcie sądu w tej kwestii zależy od tego, co zostanie przez stronę udowodnione. Wniosek o przyznanie prawa pomocy, stosownie do art. 252 § 1 wskazanej ustawy, powinien zawierać oświadczenie strony obejmujące dokładne dane o stanie majątkowym i dochodach, a jeżeli wniosek składa osoba fizyczna, ponadto dokładne dane o stanie rodzinnym oraz oświadczenie strony o niezatrudnieniu. W sytuacji, gdy oświadczenie strony zawarte we wniosku, o którym mowa w art. 252 ustawy, okaże się niewystarczające do oceny jej rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych oraz stanu rodzinnego lub budzi wątpliwości, strona jest obowiązana złożyć na wezwanie, w zakreślonym terminie, dodatkowe oświadczenie lub przedłożyć dokumenty źródłowe dotyczące jej stanu majątkowego, dochodów lub stanu rodzinnego (art. 255 ustawy). Jeżeli zatem, w ocenie Sądu oświadczenie złożone przez skarżącego nie zawierało dostatecznych danych koniecznych do oceny rzeczywistych możliwości płatniczych to zasadnym było wezwanie go do nadesłania dodatkowych informacji, umożliwiających ocenę tychże możliwości finansowych. Należy zwrócić uwagę, iż to do Sądu należy uznanie, czy złożone oświadczenie o stanie majątkowym i dochodach ma charakter wyczerpujący i dostateczny. W kompetencji Sądu pozostaje również uznanie, jakie informacje niezbędne są dla stwierdzenia istnienia przesłanek dla przyznania prawa pomocy. Sąd miał zatem podstawy do żądania dodatkowych informacji, także tych dotyczących wysokości wydatków ponoszonych przez skarżącego w związku z utrzymaniem. Przepis art. 255 ustawy nakłada bowiem na stronę ubiegającą się o przyznanie prawa pomocy obowiązek złożenia dodatkowego oświadczenia lub przedłożenia dokumentów źródłowych na wezwanie Sądu. W konsekwencji strona, która nie realizuje obowiązków wynikających z wezwania Sądu, nie ma podstaw oczekiwać rozstrzygnięcia zgodnego z wnioskiem (postanowienie NSA z dnia 20 stycznia 2006 r., sygn. akt I OZ 1551/05). T.K. wystąpił do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Szczecinie o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym. Jako podstawę swojego wniosku skarżący wskazał brak środków finansowych i majątku. Pomimo wezwania Sądu w oparciu o art. 255 ustawy, skarżący nie dopełnił jednak obowiązku wymaganego prawem do nadesłania niezbędnych dokumentów źródłowych. Nie przedłożył bowiem na wezwanie Sądu istotnych dokumentów niezbędnych do oceny jego sytuacji majątkowej: dokumentu potwierdzającego wysokość uzyskiwanych dochodów/straty z prowadzonej działalności gospodarczej (np. kserokopii ewidencji przychodów za okres od czerwca 2007 r. do grudnia 2007 r., zaświadczenia pracodawcy żony skarżącego o wysokości średniego miesięcznego wynagrodzenia netto z okresu ostatnich trzech miesięcy, wyciągów posiadanych przez żonę skarżącego rachunków bankowych). W tych okolicznościach skarżący niedochowując należytej staranności w dopełnieniu obowiązku przedłożenia wymaganych dokumentów, uniemożliwił Sądowi pełną ocenę rzeczywistej sytuacji materialnej strony. W związku z powyższym nie jest możliwe w chwili obecnej dokonanie oceny czy wnioskodawca posiada ostateczne środki na poniesienie kosztów postępowania sądowego bez uszczerbku dla utrzymania siebie i rodziny. Oprócz informacji, iż cała czteroosobowa rodzina skarżącego utrzymuje się z dochodów jego żony w kwocie 2500 zł a na spłatę zaciągniętego kredytu wydatkuje 1400 zł Sąd nie posiada żadnych innych danych o wysokości wydatków ponoszonych na utrzymanie rodzin, w tym dwóch studiujących poza miejscem zamieszkania córek skarżącego. Nie ma zatem żadnych podstaw aby stwierdzić, czy rzeczywiście skarżący ponosi same straty z prowadzonej działalności gospodarczej a także danych dotyczących wynagrodzenia żony skarżącego wynikającego z łączącego ją stosunku pracy. Brak informacji o jej stanie majątkowym oraz wysokości uzyskiwanych przez nią dochodów i oszczędności (podanych choćby w przybliżeniu), nie pozwala stwierdzić, czy poniesienie kosztów sądowych również przy pomocy małżonki jest niemożliwe, spowoduje zachwianie sytuacji bytowej strony i ich wspólnych dzieci, zwłaszcza, co należy podkreślić, że małżonka - jak wynika ze złożonych oświadczeń - jest w chwili obecnej jedynym żywicielem czteroosobowej rodziny. Przedstawione przez skarżącego raporty ZUS RMUA nie zastępują zaświadczenia od pracodawcy, którego to żądał Sąd w swoim wezwaniu. Podobnie deklaracja VAT za II kwartał 2007 r. nie stanowi wykonania zobowiązania Sądu, potwierdzającego osiąganie przez skarżącego strat w działalności gospodarczej. Ponadto skarżący w odpowiedzi na wezwanie Sądu twierdził, iż wydanie zaświadczenia od pracodawcy żony trwa około 2 tygodni a więc mógł dosłać żądane dokumenty w późniejszym terminu, już po ich uzyskaniu. Nie można również się zgodzić z twierdzeniem skarżącego podniesionym w sprzeciwie, iż Sąd dokonał nadinterpretacji art. 23 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego zakładając, iż obowiązek wzajemnej pomocy małżonków oznacza również obowiązek ponoszenia kosztów sądowych współmałżonka. Jest już bowiem ugruntowane w orzecznictwie stanowisko, iż przy badaniu przesłanek z art. 246 § 1 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270), należy wziąć pod uwagę, że zgodnie z art. 23 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego małżonkowie są zobowiązani do wzajemnej pomocy i z tego obowiązku nie zwalnia pozostawanie w rozdzielności majątkowej. Obowiązek niesienia pomocy spoczywa także na innych członkach rodziny. Wynika on również z przepisów kodeksu rodzinnego i opiekuńczego. Rodzice i dzieci zobowiązani są wspierać się wzajemnie (art. 87 K.r.o.) (por. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 6 października 2004 r., sygn. akt GZ 71/2004). Z uwagi zatem na to, iż skarżący nie wykazał, iż nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania, na podstawie art. 246 § 1 pkt 1 w związku z art. 246 § 1 pkt 1 ustawy - prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, należało orzec jak w sentencji.