I SA/Sz 891/09

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Nadzieja Karczmarczyk-Gawęcka (spr.), , , po rozpoznaniu w dniu 29 lipca 2010 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku "Q" Spółki z o.o. z siedzibą w Z. o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym w sprawie z jej skargi na decyzję Dyrektora Izby Celnej w Sz. z dnia [...] r. Nr [...] w przedmiocie odmowy zwrotu cła p o s t a n a w i a odmówić skarżącej przyznania prawa pomocy w zakresie częściowego zwolnienia od kosztów sądowych "Q" Spółka z o.o. z siedzibą w Z., wraz ze skargą z dnia 9 listopada 2009 r. na opisaną na wstępie decyzję Dyrektora Izby Celnej w Sz. w przedmiocie odmowy zwrotu cła, złożyła wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowego zwolnienia od kosztów sądowych. W uzasadnieniu wniosku skarżąca podała, że obecnie prowadzi niewielką działalność gospodarczą w zakresie handlu artykułami tekstylnymi, oraz że nie ma jakichkolwiek środków finansowych na uiszczenie wpisu od skargi. Spółka wskazała przy tym, że w załączeniu przedkłada zeznanie podatkowe CIT-8 za rok 2007 z zadeklarowaną stratą w wysokości [...] zł, CIT-8 za rok 2008 z zadeklarowaną stratą w wysokości [...] zł, a także CIT-2 za okres od 1 stycznia 2009 r. do 30 września 2009 r. ze stratą w wysokości [...] zł. Skarżąca podała, że nie ma również żadnych nieruchomości, czy majątku ruchomego, który podlegałby spieniężeniu, co umożliwiłoby jej uiszczenie wpisu sądowego. Wskazała także, że w ostatnim okresie, w związku z ogólną recesją gospodarczą zmuszona została do znacznej redukcji zatrudnienia, z 21 zatrudnionych pracowników w miesiącu marcu 2008 r. do 4 pracowników na chwilę obecną, na dowód czego, w załączeniu, przedłożyła deklaracje rozliczeniowe ZUS. Ponadto skarżąca wyjaśniła, że pomimo osiągania strat z prowadzonej działalności gospodarczej, nie podjęła decyzji o likwidacji, albowiem obecnie prowadzi wiele procesów z organami celnymi oraz przed sądami administracyjnymi. W oświadczeniu o majątku i dochodach skarżąca podała, że wysokość kapitału zakładowego Spółki stanowi kwota [...] zł, a wartość środków trwałych i strata według bilansu za ostatni rok obrotowy (2008) to odpowiednio kwoty: [...] zł i [...] zł. Skarżąca oświadczyła również, że posiada rachunek bankowy w [...] Banku S.A., na którym na koniec miesiąca poprzedzającego złożenie wniosku wykazano saldo ujemne w kwocie [...] zł. W związku z tym, że oświadczenia Spółki zawarte we wniosku o przyznanie prawa pomocy okazało się niewystarczające do oceny jej rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych, na podstawie art. 255 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.), pismem z dnia 6 stycznia 2010 r., wezwano skarżącą do nadesłania dodatkowych dokumentów, w tym m.in. wyciągów z posiadanych przez Spółkę rachunków bankowych z ich stanem za okres od 6 października 2009 r. do 6 stycznia 2010 r. Odpowiadając na powyższe wezwanie, skarżąca w dniu 25 stycznia 2010 r. nadesłała: – odpisy bilansu oraz rachunku zysków i strat za 2008 r., potwierdzających wysokość kapitału zakładowego Spółki, wartość środków trwałych i straty, jakie skarżąca wykazała we wniosku o przyznanie prawa pomocy; – okresowe zestawienie stanów i obrotów kont rachunkowych dotyczących przychodów i wydatków związanych z działalnością za okres od 1 stycznia 2009 r. do 31 grudnia 2009 r., z którego wynika m.in., że zaksięgowano wartość sprzedaży usług w kwocie [...] zł, sprzedaż towarów w kwocie [...] zł, przychody finansowe w kwocie [...] zł, koszty finansowe w kwocie [...] zł, koszty operacyjne w kwocie [...] zł, a także koszty działalności podstawowej (w tym m.in.: wydatki na paliwo, materiały, energię elektryczną, remonty, naprawy, konserwację, usługi pocztowe i telekomunikacyjne, czynsze, najem, koszty bankowe, transport, podróże służbowe, podatki, wynagrodzenia) w łącznej kwocie [...] zł; – zestawienie zobowiązań Spółki wobec kontrahentów na dzień 31 grudnia 2009 r. w wysokości [...] zł, a także należności na dzień 31 grudnia 2009 r. w wysokości [...] zł; – tabelę amortyzacyjną środków trwałych za rok 2009, z której wynika, że Spółka amortyzuje majątek w postaci wyposażenia biura (meble, komputery, klimatyzatory); – wyciąg z rachunku bankowego wygenerowany w dniu 12 stycznia 2010 r., stanowiący, jak wskazano w tytule, historię operacji za okres od 1 grudnia 2007 r. do 12 stycznia 2010 r., z saldem końcowym w kwocie 0 zł, przy czym data ostatniej operacji na tym koncie to dzień 20 stycznia 2009 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie, rozpoznając sprawę na skutek wniesienia sprzeciwu od postanowienia referendarza sądowego, postanowieniem z dnia 18 marca 2010 r., odmówił skarżącej przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie, uznając, że skarżąca nie wykazała, że nie posiada dostatecznych środków pieniężnych na poniesienie pełnych kosztów postępowania. W następstwie rozpoznania zażalenia Spółki, postanowieniem z dnia 27 kwietnia 2010 r. o sygn. akt I GZ 101/10, Naczelny Sąd Administracyjny uchylił postanowienie z dnia 18 marca 2010 r. i sprawę w zakresie wniosku o przyznania prawa pomocy przekazał Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Szczecinie do ponownego rozpoznania. Uzasadniając swoje stanowisko w sprawie, Naczelny Sąd Administracyjny stwierdził, że Sąd pierwszej instancji nie dokonał wszechstronnej oceny możliwości finansowych skarżącej, a z jego rozważań nie wynika, czy strona dysponuje dostatecznymi środkami na poniesienie kosztów postępowania, czy też środki te ma uzyskać i od czego to ewentualnie będzie zależało. Sąd nie wyjaśnił również, dlaczego uznał, że Spółkę będzie stać na zapłatę kwoty należnej tytułem wpisu w tej sprawie, jak i w pozostałych sprawach wszczętych przez skarżącą. W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego, Sąd pierwszej instancji powinien ponownie rozważyć, czy istnieją podstawy do zwolnienia skarżącej od ponoszenia kosztów postępowania. Sąd powinien wziąć pod uwagę aktualną wysokość obciążeń i możliwości finansowych skarżącej, zapewniając prawidłową równowagę pomiędzy interesem państwa z jednej strony, a interesem skarżącej w dochodzeniu swych roszczeń przed sądem z drugiej strony. Stąd przy ponownym rozpoznaniu wniosku Sąd pierwszej instancji zobowiązany jest zbadać sytuację finansową wnioskodawcy z chwili złożenia wniosku i ustalić, czy obecnie skarżąca posiada wystarczające środki na pokrycie kosztów sądowych przy uwzględnieniu obciążeń związanych z innymi prowadzonymi przez nią postępowaniami. Wobec powyższych zaleceń, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie, pismem z dnia 24 czerwca 2010 r., wezwał Spółkę do przedłożenia - w terminie 14 dni, pod rygorem odmowy przyznania prawa pomocy - następujących dokumentów: – zaświadczenia z urzędu skarbowego o wysokości dochodu i obrotów uzyskanych przez Spółkę w okresie od stycznia do maja 2010 r. z tytułu rozliczonego podatku dochodowego od osób prawnych oraz podatku od towarów i usług (lub odpisu deklaracji CIT-2 za okres od stycznia do maja 2010 r. i deklaracji VAT); – wyciągów z zajętych rachunków bankowych Spółki z okresu ostatnich trzech miesięcy, tj. od dnia 22 marca do dnia 22 czerwca 2010 r.; – zaświadczeń z banków prowadzących rachunki bankowe strony skarżącej o niewystępowaniu obrotów na tych rachunkach w okresie od czerwca do sierpnia 2009 r. oraz czy podlegały w tym czasie zajęciom egzekucyjnym; – zestawienia wszystkich zobowiązań obciążających Spółkę na dzień 22 czerwca 2010 r. ze wskazaniem rodzaju zobowiązań oraz z wyjaśnieniem, które są możliwe do uregulowania i jaki jest termin ich spłaty; – zestawienia wszystkich należności (wierzytelności) Spółki na dzień 22 czerwca 2010 r. ze wskazaniem które są możliwe do odzyskania i jaki jest termin ich spłaty, rachunku przepływów pieniężnych za 2008 i 2009 rok; – wyjaśnień, co do sposobu dokonywania przez Spółkę płatności, skoro nie przeprowadza operacji na posiadanym rachunku bankowym; – dokumentów księgowych potwierdzających stan gotówki w kasie za okres od stycznia do czerwca 2010 r.; – wyciągu z prowadzonej księgi rachunkowej Spółki obejmującej zapisy dotyczące zdarzeń gospodarczych (tzw. dziennik) z okresu od dnia 1 stycznia 2010 r. do dnia 22 czerwca 2010 r. Powyższe wezwanie doręczono Spółce w dniu 29 czerwca 2010 r., jednakże skarżąca, w wyznaczonym terminie ani do dnia wydania niniejszego postanowienia, nie udzieliła na nie żadnej odpowiedzi. Ponownie rozpoznając sprawę, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie uznał, co następuje: Zgodnie z art. 246 § 2 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.), dalej zwanej: P.p.s.a, prawo pomocy w zakresie częściowym przysługuje osobie prawnej, gdy wykaże, że nie ma dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania. Na wstępie należy wyjaśnić, że w rozumieniu przywołanego powyżej przepisu przesłanka "braku dostatecznych środków na poniesienie kosztów postępowania" nie jest tożsama z ujemnym wynikiem rachunkowym działalności operacyjnej. Nieopłacalność prowadzonej działalności gospodarczej nie jest warunkiem wystarczającym dla przyznania prawa pomocy. Zdolność do poniesienia kosztów sądowych ocenia się przez pryzmat takich wartości, jak powszechny obowiązek ponoszenia świadczeń i ciężarów publicznych oraz, niezależne od formy prawnej prowadzenia działalności gospodarczej, prawa do sądu. Przez brak dostatecznych środków w rozumieniu powołanego przepisu należy zaś rozumieć brak realnych możliwości pozyskania środków na sfinansowanie kosztów sądowych, który ogranicza stronie, realizację prawa do sądu. Ciężar procesowy wykazania tak rozumianej przesłanki spoczywa na wnioskodawcy. Ma on zatem obowiązek wykazania, należytego udowodnienia i udokumentowania, że zachodzą okoliczności uzasadniające pozytywne rozpatrzenie złożonego przez niego wniosku. Strona ma w tym zakresie inicjatywę dowodową, a sąd na podstawie przedstawionych przez stronę dowodów dokonuje oceny, czy wystąpiły przesłanki przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. Stwierdzić również trzeba, że dla oceny istnienia przesłanki do przyznania prawa pomocy określonej w art. 246 § 2 pkt 2 P.p.s.a. ma znaczenie nie tylko sytuacja finansowa spółki na dzień wniesienia wniosku o przyznanie prawa pomocy, czy nawet skargi do sądu, ale także sytuacja spółki we wcześniejszym okresie i na moment rozpoznawania wniosku o przyznanie prawa pomocy, ponieważ dopiero analiza przebiegu zmian sytuacji finansowej pozwala ocenić, czy trudności spółki mają charakter trwały, czy też są jedynie przejściowe (por. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 5 czerwca 2008 r., sygn. akt I FZ 236/08, dostępne w bazie orzeczeń NSA: orzeczenia.nsa.gov.pl). Z kolei okoliczność, że wnioskodawca jest jednocześnie zobligowany do uiszczenia więcej aniżeli jednego wpisu sądowego od wniesionych przez siebie skarg, nie może sama przez się stanowić przesłanki przyznania mu prawa pomocy. Okoliczność ta może być bowiem uwzględniona tylko wówczas, gdy Sądowi znana jest realna kwota środków pieniężnych, jakimi dysponuje wnioskodawca, oraz kwota koniecznych wydatków strony. Odnosząc powyższe na grunt rozpatrywanej sprawy, w pierwszej kolejności wskazania wymaga, że dążąc do wypełnienia zaleceń Naczelnego Sądu Administracyjnego, w ocenie którego należało zbadać sytuację finansową Spółki z chwili złożenia wniosku i ustalić, czy obecnie skarżąca posiada wystarczające środki na pokrycie kosztów sądowych przy uwzględnieniu obciążeń związanych z innymi prowadzonymi przez nią postępowaniami, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie wezwał stronę do przedłożenia dodatkowych dokumentów, niezbędnych do oceny jej aktualnej sytuacji finansowej (w tym m.in.: zaświadczenia z urzędu skarbowego albo stosownych deklaracji o wysokości dochodu i obrotów uzyskanych przez Spółkę w okresie od stycznia do maja 2010 r. z tytułu rozliczonego podatku dochodowego od osób prawnych oraz podatku od towarów i usług, zestawienia wszystkich zobowiązań i wierzytelności Spółki, dokumentów księgowych potwierdzających stan gotówki w kasie oraz wyciągu z prowadzonej księgi rachunkowej Spółki obejmującej zapisy dotyczące zdarzeń gospodarczych za okres od stycznia do czerwca 2010 r.). Spółka, pomimo wyznaczenia jej czternastodniowego terminu i posiadania świadomości znaczenia tych dokumentów dla rozstrzygnięcia niniejszej sprawy, nie wykonała zobowiązania Sądu ani nie starała się o przedłużenie terminu do jego wykonania. W tej sytuacji jednoznaczne stwierdzenie, że skarżąca nie posiada środków pieniężnych nie jest możliwe. Zwłaszcza, że według bilansu za 2008 r. na dzień 31 grudnia 2008 r. środki pieniężne w kasie i na rachunkach bankowych Spółki wynosiły aż [...] zł. Ponadto, z informacji posiadanych przez Sąd z urzędu, wynika, że w dniu 25 maja 2010 r. na rachunek Sądu wpłynęła od skarżącej kwota [...] zł, uiszczona tytułem wpisu sądowego w czterech sprawach toczących się przed tutejszym Sądem (sprawy o sygn. akt I SA/Sz 933-936/09, w których w dniu 7 lipca 2010 r. oddalono skargi strony). Podstawy do uwzględnienia wniosku Spółki nie mogą również, w ocenie Sądu, stanowić okoliczności wynikające z wniosku strony, czy dokumentów przedłożonych przez nią w dniu 25 stycznia 2010 r. Jakkolwiek bowiem Spółka wskazuje na istnienie trudności (niedochodowość, redukcja zatrudnienia, nadwyżka zobowiązań nad należnościami, zajęcie rachunków bankowych), jednakże nie składa wniosku o ogłoszenie upadłości, czy likwidacji, kontynuuje działalność gospodarczą, co pozwala przyjąć, że nie istnieją przeszkody do uzyskania środków pieniężnych na poniesienie pełnych kosztów sądowych. Zwłaszcza, że z przedstawionego okresowego zestawienia stanów i obrotów kont rachunkowych dotyczących przychodów i wydatków związanych z działalnością za okres od 1 stycznia 2009 r. do 31 grudnia 2009 r. wynika, że pomimo ograniczenia działalności ponosi wydatki przekraczające wartość przychodów i zasobów finansowych (np. na koszty działalności podstawowej w łącznej kwocie [...] zł). Stwarza to zatem podstawy do uznania, że Spółka posiada inne, niewskazane we wniosku źródła finansowania swoich wydatków, i ma możliwości pozyskania środków na poniesienie kosztów sądowych, które w rozpoznawanej sprawie na obecnym etapie wynoszą [...] zł. Powyższe odnosi się również do pozostałych pięciu spraw, w których skarżąca złożyła wnioski o przyznanie prawa pomocy, a gdzie najwyższy wpis stanowi kwota [...]zł (sprawa o sygn. akt I SA/Sz 890/09). Za zmianą powyższej oceny nie przemawia także strata wynikająca z zeznań i deklaracji podatkowych za lata 2007-2008 i za okres od 1 stycznia 2009 r. do 30 września 2009 r. Strata wynikająca z zeznania podatkowego, jak i bilansu jest bowiem jedynie wynikiem bilansowym nadwyżek kosztów nad przychodami, nie oznacza natomiast braku środków finansowych, a co za tym idzie, sama ta okoliczność nie warunkuje potrzeby udzielenia pomocy w postaci zwolnienia od kosztów sądowych (vide: postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 24 czerwca 2008 r., sygn. akt I FZ 260/08, Lex nr 479125). Stan zerowy rachunku bankowego, czy też zajęcie tego rachunku przez organ egzekucyjny samo przez się również nie świadczy o braku środków pieniężnych, gdyż nie oznacza, że skarżąca nie uzyskuje środków pieniężnych poza tym rachunkiem. Stosownie bowiem do art. 22 ust. 1 pkt 2 ustawy z dnia 2 lipca 2004 r. o swobodzie działalności gospodarczej (Dz.U. z 2007 r. Nr 155, poz. 1095 ze zm.), dokonywanie lub przyjmowanie płatności związanych z wykonywaną działalnością gospodarczą może następować bez pośrednictwa rachunku bankowego przedsiębiorcy m.in. w przypadku, gdy jednorazowa wartość transakcji, bez względu na liczbę wynikających z niej płatności, nie przekracza równowartości 15.000 euro przeliczonych na złote według średniego kursu walut obcych ogłaszanego przez Narodowy Bank Polski ostatniego dnia miesiąca poprzedzającego miesiąc, w którym dokonano transakcji. W tym stanie sprawy, nie znajdując podstaw do uwzględnienia wniosku Spółki o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowego zwolnienia od kosztów sądowych, na podstawie art. 245 § 1 i § 3 w związku z art. 246 § 2 pkt 2 P.p.s.a., orzeczono jak na wstępie.