I SA/Sz 892/09

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie w składzie następującym: Sędzia WSA Joanna Wojciechowska po rozpoznaniu w dniu 16 sierpnia 2010 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku "A" Spółki z o.o. z siedzibą w Z. o przyznanie prawa pomocy w części obejmującej zwolnienie od kosztów sądowych w postaci wpisu w sprawie z Jej skargi na decyzję Dyrektora Izby Celnej w S. z dnia [...] r., Nr [...] w przedmiocie odmowy zwrotu cła p o s t a n a w i a: odmówić skarżącej przyznania prawa pomocy w zakresie częściowego zwolnienia od kosztów sądowych "A" Spółka z o.o. z siedzibą w Z. złożyła wniosek o przyznanie prawa pomocy w części obejmującej zwolnienie od kosztów sądowych w postaci wpisu w sprawie z Jej skargi na decyzję Dyrektora Izby Celnej w S. z dnia [...]r., Nr [...] w przedmiocie odmowy zwrotu cła z uwagi na niemożność uiszczenia wpisu sądowego w wysokości [...] zł z powodu złej sytuacji majątkowej. W uzasadnieniu wniosku skarżąca wskazała, że prowadzi działalność gospodarczą, z której nie uzyskuje żadnych dochodów, nie ma nieruchomości, ani majątku ruchomego, który podlegałby spieniężeniu w celu uiszczenia wpisu sądowego. Sąd wydał w dniu 18 marca 2010r. postanowienie, w którym odmówił przyznania prawa pomocy w zakresie częściowego zwolnienia od kosztów sądowych. Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznając zażalenie Spółki na powyższe postanowienie w dniu 6 maja 2010r. wydał postanowienie, w którym uchylił postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Szczecinie i przekazał mu sprawę do ponownego rozpoznania. Zobowiązał WSA w Szczecinie do zbadania sytuacji finansowej wnioskodawcy z chwili złożenia wniosku i ustalenia czy obecnie Skarżąca posiada wystarczające środki na pokrycie kosztów sądowych przy uwzględnieniu obciążeń związanych z innymi prowadzonymi przez nią postępowaniami. Sąd na mocy art. 255 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi zobowiązał Spółkę do przedłożenia szeregu dokumentów, wymienionych w zarządzeniu Sędziego z dnia 22 czerwca 2010r. w terminie 14 dni pod rygorem odmowy przyznania prawa pomocy. Powyższe wezwanie Spółka odebrała w dniu 30 czerwca 2010r., lecz nie złożyła żadnego z żądanych dokumentów. Sygn. akt I SA/Sz 892/09 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie uznał, co następuje: Zgodnie z art. 246 § 2 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.), dalej zwanej: P.p.s.a, prawo pomocy w zakresie częściowym przysługuje osobie prawnej, gdy wykaże, że nie ma dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania. Na wstępie należy wyjaśnić, że w rozumieniu przywołanego powyżej przepisu przesłanka "braku dostatecznych środków na poniesienie kosztów postępowania" nie jest tożsama z ujemnym wynikiem rachunkowym działalności operacyjnej. Nieopłacalność prowadzonej działalności gospodarczej nie jest warunkiem wystarczającym dla przyznania prawa pomocy. Zdolność do poniesienia kosztów sądowych ocenia się przez pryzmat takich wartości, jak powszechny obowiązek ponoszenia świadczeń i ciężarów publicznych oraz, niezależne od formy prawnej prowadzenia działalności gospodarczej, prawa do sądu. Przez brak dostatecznych środków w rozumieniu powołanego przepisu należy zaś rozumieć brak realnych możliwości pozyskania środków na sfinansowanie kosztów sądowych, który ogranicza stronie, realizację prawa do sądu. Ciężar procesowy wykazania tak rozumianej przesłanki spoczywa na wnioskodawcy. Ma on zatem obowiązek wykazania, należytego udowodnienia i udokumentowania, że zachodzą okoliczności uzasadniające pozytywne rozpatrzenie złożonego przez niego wniosku. Strona ma w tym zakresie inicjatywę dowodową, a sąd na podstawie przedstawionych przez stronę dowodów dokonuje oceny, czy wystąpiły przesłanki przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. Stwierdzić również trzeba, że dla oceny istnienia przesłanki do przyznania prawa pomocy określonej w art. 246 § 2 pkt 2 P.p.s.a. ma znaczenie nie tylko sytuacja finansowa spółki na dzień wniesienia wniosku o przyznanie prawa pomocy, czy nawet skargi do sądu, ale także sytuacja spółki we wcześniejszym okresie i na moment rozpoznawania wniosku o przyznanie prawa pomocy, ponieważ dopiero analiza przebiegu zmian sytuacji finansowej pozwala ocenić, czy trudności spółki Sygn. akt I SA/Sz 892/09 mają charakter trwały, czy też są jedynie przejściowe (por. postanowienie Sygn. akt I SA/Sz 892/09 Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 5 czerwca 2008 r., sygn. akt I FZ 236/08, dostępne w bazie orzeczeń NSA: orzeczenia.nsa.gov.pl). Z kolei okoliczność, że wnioskodawca jest jednocześnie zobligowany do uiszczenia więcej aniżeli jednego wpisu sądowego od wniesionych przez siebie skarg, nie może sama przez się stanowić przesłanki przyznania mu prawa pomocy. Okoliczność ta może być bowiem uwzględniona tylko wówczas, gdy Sądowi znana jest realna kwota środków pieniężnych, jakimi dysponuje wnioskodawca, oraz kwota koniecznych wydatków strony. Odnosząc powyższe na grunt rozpatrywanej sprawy, w pierwszej kolejności wskazania wymaga, że dążąc do wypełnienia zaleceń Naczelnego Sądu Administracyjnego, w ocenie którego należało zbadać sytuację finansową Spółki z chwili złożenia wniosku i ustalić, czy obecnie skarżąca posiada wystarczające środki na pokrycie kosztów sądowych przy uwzględnieniu obciążeń związanych z innymi prowadzonymi przez nią postępowaniami, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie wezwał stronę do przedłożenia dodatkowych dokumentów, niezbędnych do oceny jej aktualnej sytuacji finansowej (w tym m.in.: zaświadczenia z urzędu skarbowego albo stosownych deklaracji o wysokości dochodu i obrotów uzyskanych przez Spółkę w okresie od stycznia do maja 2010 r. z tytułu rozliczonego podatku dochodowego od osób prawnych oraz podatku od towarów i usług, zestawienia wszystkich zobowiązań i wierzytelności Spółki, dokumentów księgowych potwierdzających stan gotówki w kasie oraz wyciągu z prowadzonej księgi rachunkowej Spółki obejmującej zapisy dotyczące zdarzeń gospodarczych za okres od stycznia do czerwca 2010 r.). Spółka, pomimo wyznaczenia jej czternastodniowego terminu i posiadania świadomości znaczenia tych dokumentów dla rozstrzygnięcia niniejszej sprawy, nie wykonała zobowiązania Sądu ani nie starała się o przedłużenie terminu do jego wykonania. W tej sytuacji jednoznaczne stwierdzenie, że skarżąca nie posiada środków pieniężnych nie jest możliwe. Zwłaszcza, że według bilansu za 2008 r. na dzień 31 grudnia 2008 r. środki pieniężne w kasie i na rachunkach bankowych Spółki wynosiły aż [...] zł. Ponadto, z informacji posiadanych przez Sąd z urzędu, wynika, że w dniu 25 maja 2010 r. na Sygn. akt I SA/Sz 892/09 rachunek Sądu wpłynęła od skarżącej kwota [...] zł, uiszczona tytułem wpisu sądowego w czterech sprawach toczących się przed tutejszym Sądem (sprawy o sygn. akt I SA/Sz 933-936/09, w których w dniu 7 lipca 2010 r. oddalono skargi strony). Podstawy do uwzględnienia wniosku Spółki nie mogą również, w ocenie Sądu, stanowić okoliczności wynikające z wniosku strony, czy dokumentów przedłożonych przez nią w dniu 25 stycznia 2010 r. Jakkolwiek bowiem Spółka wskazuje na istnienie trudności (niedochodowość, redukcja zatrudnienia, nadwyżka zobowiązań nad należnościami, zajęcie rachunków bankowych), jednakże nie składa wniosku o ogłoszenie upadłości, czy likwidacji, kontynuuje działalność gospodarczą, co pozwala przyjąć, że nie istnieją przeszkody do uzyskania środków pieniężnych na poniesienie pełnych kosztów sądowych. Zwłaszcza, że z przedstawionego okresowego zestawienia stanów i obrotów kont rachunkowych dotyczących przychodów i wydatków związanych z działalnością za okres od 1 stycznia 2009 r. do 31 grudnia 2009 r. wynika, że pomimo ograniczenia działalności ponosi wydatki przekraczające wartość przychodów i zasobów finansowych (np. na koszty działalności podstawowej w łącznej kwocie [...] zł). Stwarza to zatem podstawy do uznania, że Spółka posiada inne, niewskazane we wniosku źródła finansowania swoich wydatków, i ma możliwości pozyskania środków na poniesienie kosztów sądowych, które w rozpoznawanej sprawie na obecnym etapie wynoszą [...] zł. Powyższe odnosi się również do pozostałych pięciu spraw, w których skarżąca złożyła wnioski o przyznanie prawa pomocy, a gdzie najwyższy wpis stanowi kwota [...] zł (sprawa o sygn. akt I SA/Sz 890/09). Za zmianą powyższej oceny nie przemawia także strata wynikająca z zeznań i deklaracji podatkowych za lata 2007-2008 i za okres od 1 stycznia 2009 r. do 30 września 2009 r. Strata wynikająca z zeznania podatkowego, jak i bilansu jest bowiem jedynie wynikiem bilansowym nadwyżek kosztów nad przychodami, nie oznacza natomiast braku środków finansowych, a co za tym idzie, sama ta okoliczność nie warunkuje potrzeby udzielenia pomocy w postaci zwolnienia od kosztów sądowych (vide: postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 24 czerwca 2008 r., sygn. akt I FZ 260/08, Lex nr 479125). Stan zerowy rachunku bankowego, czy też zajęcie tego rachunku przez organ egzekucyjny samo przez się Sygn. akt I SA/Sz 892/09 również nie świadczy o braku środków pieniężnych, gdyż nie oznacza, że skarżąca nie uzyskuje środków pieniężnych poza tym rachunkiem. Stosownie bowiem do art. 22 ust. 1 pkt 2 ustawy z dnia 2 lipca 2004 r. o swobodzie działalności gospodarczej (Dz.U. z 2007 r. Nr 155, poz. 1095 ze zm.), dokonywanie lub przyjmowanie płatności związanych z wykonywaną działalnością gospodarczą może następować bez pośrednictwa rachunku bankowego przedsiębiorcy m.in. w przypadku, gdy jednorazowa wartość transakcji, bez względu na liczbę wynikających z niej płatności, nie przekracza równowartości 15.000 euro przeliczonych na złote według średniego kursu walut obcych ogłaszanego przez Narodowy Bank Polski ostatniego dnia miesiąca poprzedzającego miesiąc, w którym dokonano transakcji. W tym stanie sprawy, nie znajdując podstaw do uwzględnienia wniosku Spółki o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowego zwolnienia od kosztów sądowych, na podstawie art. 245 § 1 i § 3 w związku z art. 246 § 2 pkt 2 P.p.s.a., orzeczono jak na wstępie.