I SA/Sz 897/16

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Anna Sokołowska po rozpoznaniu w dniu 14 grudnia 2016 r. na posiedzeniu niejawnym sprzeciwu R. S. od postanowienia referendarza sądowego z dnia 24 października 2016 r. o sygn. akt I SA/Sz 897/16 w przedmiocie odmowy przyznania prawa pomocy, w sprawie ze skargi R.S. na decyzję w sprawie ze skargi na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w S. z dnia [...] r. Nr [...] w przedmiocie podatku od towarów i usług za I, II, III i IV kwartał 2013 r. p o s t a n a w i a utrzymać w mocy zaskarżone postanowienie. R. S. (zwany dalej "Skarżącym"), w związku ze skargą na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w S. z dnia [...]r. Nr [...] w przedmiocie podatku od towarów i usług za I, II, III i IV kwartał 2013 r. złożył wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym, obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych. Postanowieniem z [...]r. referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Szczecinie po rozpoznaniu w dniu 24 października 2016 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku R. S. o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym odmówił skarżącemu przyznania prawa pomocy. W uzasadnieniu postanowienia referendarz wskazał że we wniosku skarżący podał, że obecnie nie prowadzi działalności gospodarczej, jest zatrudniony na podstawie umowy o pracę w niepełnym wymiarze czasu pracy. Dochód jaki uzyskuje nie pozwala skarżącemu na uiszczenie opłaty sądowej od skargi. Skarżący nie może wyzbyć się nieruchomości, których jest współwłaścicielem, gdyż obie stanowią przedmiot zabezpieczenia w postępowaniach egzekucyjnych. Nadto toczą się wobec skarżącego postępowania egzekucyjne. W oświadczeniu o stanie rodzinnym skarżący nie wymienił żadnych osób, z którymi prowadziłby wspólne gospodarstwo domowe. W oświadczeniu o stanie majątkowym podał, że posiada jedynie działkę gruntu przeznaczoną na poszerzenie drogi w miejscowości G., działkę budowlaną i działkę siedliskową, wszystkie zabezpieczone w postępowaniu egzekucyjnym; innego majątku, w postaci wartościowych przedmiotów, oszczędności, papierów wartościowych i innych praw majątkowych, wierzytelności nie wykazał. Skarżący wykazał, że z umowy o pracę uzyskuje dochód miesięczny netto w wysokości [...] zł. W rubryce formularza dotyczącej zobowiązań i wydatków podał, że pozostaje na utrzymaniu rodziców. Do wniosku załączono: kopie czterech tytułów wykonawczych, kopie sześciu zawiadomień komorniczych o zajęciu rachunków bankowych, kopie trzech zawiadomień o wszczęciu postępowań egzekucyjnych. Wykonując wezwanie referendarza sądowego do nadesłania dodatkowych dokumentów i oświadczeń obrazujących sytuację skarżącego, nadesłano następujące dokumenty: 1. informację pełnomocnika skarżącego, że nie było możliwe uzyskanie wyciągów z zajętych rachunków bankowych, na których od ponad dwóch lat nie były wykonywane żadne operacje bankowe; 2. zaświadczenie o zatrudnieniu i wynagrodzeniu z 7.10.2016 r. w formie dokumentu jpg (bez pieczęci pracodawcy, z nieczytelnym podpisem osoby wystawiającej), z którego wynika, że skarżący od dnia 1.03.2015 r. jest zatrudniony na podstawie umowy o pracę w T.P. H. U. E. S.L. – [...], na czas nieokreślony, na stanowisku pracownik administracyjno-gospodarczy, w okresie od 01.04.2016 r. do 30.09.2016 r. otrzymał wynagrodzenie brutto w kwocie [...] zł ([...] zł netto), średnio miesięcznie [...] zł netto; 3. wydruk kadrowo – płacowy T. P. H. U. E. S. L. – [...] z 29.09.2016 r.; 4. zaświadczenie Gminnego Ośrodka Pomocy Społecznej w K. z dnia 07.10.2016 r., informujące, że skarżący nie korzystał z pomocy społecznej ośrodka; 5. kopię zeznania o wysokości osiągniętego dochodu PIT-36L i PIT /B za 2014 r. w którym zadeklarował przychody z pozarolniczej działalności gospodarczej w kwocie [...] zł, koszty uzyskania [...] zł, dochód [...] zł; 6. kopię zeznania o wysokości osiągniętego dochodu PIT-37 za 2015 r., w którym zadeklarował przychód ze stosunku pracy w wysokości [...] zł, koszty uzyskania przychodów [...] zł, dochód [...] zł, z działalności wykonywanej osobiście [...] zł, koszty uzyskania [...] zł, dochód [...] zł; 7. oświadczenie skarżącego w zakresie stanu rodzinnego i miejsca zamieszkania, w którym wskazuje, że od września 2014 r., tj. od momentu zamknięcia działalności gospodarczej, przebywa w miejscowości L. u swoich rodziców, którzy prowadzą tam Zajazd K. pn. T.PHU E. S., w którym jest zatrudniony, poza tym pomaga rodzicom w ich działalności gospodarczej, gdyż są w podeszłym wieku, w zamian za nocleg i wyżywienie; skarżący jest żonaty, z żoną ma rozdzielność majątkową małżeńską, żona mieszka z dzieckiem w G., gdzie co jakiś czas przyjeżdża skarżący, koszty utrzymania domu ponosi żona; 8. oświadczenie skarżącego w zakresie źródeł finansowania wynagrodzenia profesjonalnego pełnomocnika, w których wskazuje, że koszty wynagrodzenia finansują rodzice prowadzący działalność gospodarczą; 9. oświadczenie w zakresie posiadanych nieruchomości, z którego wynika, że skarżący jest właścicielem [...] działek o łącznej pow. [...] ha, przeznaczone na poszerzenie drogi powiatowej, z wpisanymi hipotekami o wartości [...] zł na rzecz Prokuraturę Rejonową w P. oraz o wartości [...] zł na rzecz Naczelnika US w K., a także czterech działek o łącznej pow. [...] ha, z wpisanymi hipotekami o wartości [...] zł na rzecz Prokuratury Rejonowej w P. oraz o wartości [...] zł; 10. wydruk ze strony internetowej [...], zawierający informację o zajęciu rachunku bankowego przez Dyrektora Izby Celnej w S. Rozpoznając wniosek referendarz wskazał podstawy prawne rozpoznania wniosku i w ich kontekście wskazał, że ze złożonego wniosku o przyznanie prawa pomocy oraz przedstawionych dodatkowych oświadczeń i dokumentów wynika, że skarżący zakończył prowadzenie działalności gospodarczej w 2014 r., obecnie jest zatrudniony w przedsiębiorstwie ojca za niewielką kwotę [...] zł miesięcznie, pomaga rodzicom w prowadzeniu działalności gospodarczej. Rodzice zapewniają mu miejsce zamieszkania i wyżywienie, opłacają wynagrodzenie zatrudnionego adwokata. Skarżący nie ponosi wydatków związanych z opłatami. Wobec skarżącego są prowadzone postępowania egzekucyjne, zajęciu podlegają rachunki bankowe, posiadane nieruchomości obciążone są hipotekami o znacznych wartościach. W ocenie referendarza sądowego, wniosek skarżącego nie zasługuje na uwzględnienie, gdyż nie wykazał, że poniesienie kosztów sądowych w niniejszej sprawie jest obiektywnie niemożliwe ani samodzielnie, ani przy pomocy najbliższych członków rodziny i spowoduje uszczerbek w utrzymaniu skarżącego i jego rodziny. W pierwszej kolejności, odnosząc się do sytuacji finansowej samego skarżącego, stwierdził, że wykazał, iż faktycznie nie ma środków finansowych, aby uiścić wpis od skargi wynoszący aż [...]zł, jednakże jednocześnie nie wykazał w sposób przekonujący, że nie jest w stanie zdobyć takich środków albo partycypować w kosztach sądowych choćby częściowo, korzystając w tym zakresie z własnych możliwości zarobkowych, ze swojego majątku albo też z pożyczki lub darowizny od najbliższych. W ocenie referendarza sądowego, podane informacje w zakresie możliwości finansowych skarżącego nie są pełne. Skarżący ma [...] lat, nie wynika z akt sprawy, aby był niezdolny do pracy i nie miał już możliwości lepszego wykorzystania swoich możliwości zarobkowych w celu uzyskania większych środków pieniężnych niż kwota [...] zł otrzymywana w ramach zatrudnienia u ojca. Należy zauważyć, że skarżący wcześniej był przedsiębiorcą i prowadził działalność (stacja paliw), z której uzyskiwał niebagatelne przychody (za 2014 r. wykazał przychody w kwocie [...] zł). W ocenie referendarza sądowego, skoro obecnie skarżący pomaga rodzicom w prowadzonej działalności gospodarczej, z uwagi na ich podeszły wiek, to wydaje się oczywiste, że działalność ta może być uznana za przedsięwzięcie rodzinne. Wyniki tej działalności, choć nie są znane, to mają wpływ na ocenę jego sytuacji majątkowej i wykluczają przyjęcie, iż uniemożliwia mu ona poniesienie pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Ponadto nie można tracić z pola widzenia, że skarżący posiada nieruchomości w postaci trzech działek. Wprawdzie podał, że nieruchomości te są obciążone hipotekami, jednakże samo istnienie hipoteki na nieruchomości, wpisanej w księdze wieczystej nie pozbawia właściciela nieruchomości możliwości korzystania z niej i pobierania z niej pożytków, jak również – wbrew twierdzeniu strony - nie stanowi automatycznie przeszkody w rozporządzaniu nieruchomością. Skarżący, poza ogólnym oświadczeniem, że nie może zbyć nieruchomości oraz że są obciążone, nie wyjaśnił – pomimo wezwania w tym zakresie - w jaki sposób są wykorzystywane. Tym samym, nie wykazał należycie, iż faktycznie nie jest możliwe ich gospodarcze wykorzystanie. Ponadto, referendarz zauważył, że skoro skarżący pozostaje na utrzymaniu rodziców (którzy zaspokajają nie tylko wszystkie konieczne potrzeby życiowe, ale też opłacają pełnomocnika w sprawie), w zamian za co skarżący pomaga w prowadzeniu firmy, to logiczne wydaje się, że skarżący, będąc - jak twierdzi - samodzielnie niezdolny do uiszczenia kosztów sądowych, powinien zwrócić się do rodziny o dodatkową pomoc finansową w tym zakresie. Z oświadczeń skarżącego, ale i z informacji uzyskanych z internetu wynika, że rodzice posiadają nieruchomości ("Zajazd K."), nadto uzyskują dochody z działalności gospodarczej, a więc nie może tu być mowy o niedostatku, czy ubóstwie rodziny skarżącego. Uprawnienie do dokonania oceny możliwości poniesienia kosztów sądowych za skarżącego, w oparciu o te informacje dotyczące członków najbliższej rodziny – rodziców wynika z tego, że zgodnie z art. 87 ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. – Kodeks rodzinny i opiekuńczy (Dz. U. z 2015 r., poz. 2082 ze zm., dalej: "k.r.i.o.") na osobach najbliższych ciąży obowiązek alimentacyjny, dotyczy to zwłaszcza rodziców i dzieci, którzy powinni wspierać się wzajemnie. Nadmienić także należy, że skarżący, po otrzymaniu wezwania do uzupełnienia danych ujawnił, że pozostaje w związku małżeńskim, z małżonką ma rozdzielność majątkową, ma też dziecko. W domu, w którym mieszka żona i dziecko jedynie okresowo przebywa, samodzielnie ponosi ona koszty jego utrzymania. Jest oczywiste, że okoliczność pozostawania w związku małżeńskim ma również istotne znaczenie dla oceny zdolności finansowych wnioskodawcy. Reasumując, referendarz stwierdził, że skarżący nie wykazał, iż nie jest w stanie ani samodzielnie, ani z pomocą rodziców i żony, ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Biorąc pod uwagę powyższe okoliczności, referendarz sądowy uznał, iż wniosek skarżącego nie zasługuje na uwzględnienie i odmówił przyznania mu prawa pomocy w zakresie częściowym poprzez częściowe zwolnienie od kosztów sądowych. W ocenie referendarza sądowego skarżący nie wykazał bowiem dostatecznie, iż nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Na powyższe rozstrzygniecie Skarżący wniósł sprzeciw. Wskazał w nim, że nie jest w stanie zgromadzić środków na poniesienie wpisu. Spowodowane jest to przede wszystkim tym, że wobec niego jest prowadzonych kilka postępowań dotyczących zobowiązań podatkowych w których konieczne jest ponoszenie kosztów . Ponadto wobec skarżącego toczą się postępowania egzekucyjne . Zdaniem Skarżącego jego sytuacja jest bardzo zła i nie jest w stanie ponosić tak znacznych kosztów postępowania celem dochodzenia swoich praw. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie zważył, co następuje: Zgodnie z art. 260 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U z 2016 r., poz. 718 ze zm.) – zwanej dalej: "p.p.s.a.", rozpoznając sprzeciw od zarządzenia i postanowień referendarza sądowego, o których mowa w art. 258 § 2 pkt 6-8, sąd wydaje postanowienie, w którym zaskarżone zarządzenie lub postanowienie zmienia albo utrzymuje w mocy. Wniesienie sprzeciwu od postanowienia referendarza sądowego wstrzymuje jego wykonalność. Sąd orzeka jako sąd drugiej instancji, stosując odpowiednio przepisy o zażaleniu (art. 260 § 2 P.p.s.a.). Sąd rozpoznaje sprawę na posiedzeniu niejawnym (art. 260 § 3 P.p.s.a.). Sprzeciw od wydanego przez referendarza sądowego postanowienia z dnia 24 października 2016 r. został wniesiony z zachowaniem ustawowego, 7-dniowego terminu, określonego w art. 259 § 1 P.p.s.a., co uzasadnia jego rozpoznanie przez sąd. Przechodząc do meritum, na wstępie przypomnieć należy, że zasadniczym celem instytucji prawa pomocy jest zapewnienie prawa do sądu tym podmiotom, które ze względu na swoją trudną sytuację ekonomiczną nie są w stanie uiścić kosztów sądowych, bądź z racji niedostatecznej wiedzy lub charakteru sprawy nie są w stanie prowadzić swych spraw samodzielnie, bez pomocy profesjonalnego pełnomocnika. Tak rozumiane prawo pomocy stanowi wyjątek od zasady ponoszenia przez strony pełnych kosztów postępowania wyrażonej w art. 199 p.p.s.a. Skoro zaś przyznanie prawa pomocy ma charakter wyjątkowy, okoliczności przytoczone przez stronę ubiegającą się o to prawo powinny uzasadniać takie (wyjątkowe) traktowanie (por. postanowienie NSA z 19 listopada 2004 r., FZ 463/04, niepubl.). Obowiązek zagwarantowania skutecznego dostępu do sądu nie oznacza konieczności udzielania stronom bezwarunkowego prawa pomocy. Przyznanie tego prawa uzależnione jest od spełnienia ściśle określonych przesłanek. Z treści art. 243 § 1, art. 245 § 2 i art. 246 § 1 pkt 1 p.p.s.a. wynika, że przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym osobie fizycznej następuje, gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. Użycie przez ustawodawcę zwrotu "gdy strona wykaże" rozwiewa wątpliwości do kogo należy udowodnienie istnienia przesłanek wymienionych w tym przepisie. To strona ma przekonać sąd, że znajduje się w sytuacji, która uzasadnia przyznanie pomocy. Ponadto powinna należycie uzasadnić i wykazać okoliczności, na które się powołuje. Tymczasem na gruncie niniejszej sprawy skarżący nie przedstawił wszystkich okoliczności swojej sytuacji majątkowej. Wskazał, że posiada nieruchomości ale nie wskazał jakiej są one wartości i jaka kwota jest zabezpieczona na nich. W ocenie Sądu w skarżonym postanowieniu referendarz sądowy słusznie uznał, że skarżący nie wykazała, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. Udzielenie stronie prawa pomocy w postępowaniu przed sądem administracyjnym jest formą jej dofinansowania z budżetu państwa i przez to powinno się sprowadzać do wypadków, w których zdobycie środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym jest rzeczywiście, obiektywnie niemożliwe. Tymczasem, jak wynika z oświadczeń skarżącego dotyczących jej sytuacji rodzinnej i finansowej, jest on niewątpliwie osobą stosunkowo młodą, posiadającą znaczne możliwości zarobkowe jako osoba posiadająca doświadczenie w prowadzeniu działalności gospodarczej osiągającej tak przychody z jej prowadzenia w roku 2014. Co prawda obecnie osiąga On niewielkie dochody i pozostaje w istocie na utrzymaniu rodziców, jednak to jest wybór skarżącego. Skarżący posiada nieruchomości i jak słusznie wskazał referendarz, w świetle orzecznictwa Naczelnego Sądu Administracyjnego ugruntowany jest pogląd, że fakt posiadania nieruchomości w zasadzie wyklucza możliwość przyznania prawa pomocy (postanowienia NSA: z dnia 30 sierpnia 2005 r., sygn. akt I OZ 835/05, opubl. http://orzeczenia.nsa.gov.pl, z dnia 18 marca 2011 r., sygn. akt I OZ 162/11, Lex nr 786724). Sąd orzekający w tej sprawie w pełni podziela ten pogląd. W ocenie Sądu fakt, że wobec skarżącego toczą się liczne postępowania podatkowe nie może być przesądzający o udzieleniu mu z tego powodu prawa pomoc, bowiem obowiązek dostępu do sądu nie oznacza konieczności udzielania stronom bezwarunkowego prawa pomocy w sytuacji w której dysponują możliwościami uiszczenia kosztów. Nie można promować sytuacji w której podmioty będą prowadziły spory z organami państwa kosztem Skarbu Państwa. Osoba prowadząca działalność gospodarczą o tak znacznych rozmiarach jak skarżący winien zabezpieczyć środki na ewentualne prowadzenie spraw przed Sądami. Wymóg ponoszenia kosztów postępowania nie stanowi ograniczenia prawa do sądu i jest usprawiedliwiony koniecznością zapewnienia właściwego funkcjonowania wymiaru sprawiedliwości. Udzielenie stronie prawa pomocy w postępowaniu przed sądami administracyjnymi jest formą jej finansowania z budżetu państwa i przez to powinno sprowadzać się jedynie do przypadków, w których strona nie posiada rzeczywiście środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym i wykaże to w sposób przekonujący. W ocenie Sądu, skarżący, z jednej strony posiadając składniki majątkowe, a z drugiej posiada możliwości zarobkowe w związku z czym powinien wykorzystać to na uiszczenie kosztów postępowania sądowego, związanych ze swym udziałem w sprawie, traktując koszty priorytetowo, z uwagi na ich publicznoprawny charakter, a nie podejmować działania które w istocie zmierzają do obniżenia jego zdolności płatniczych . Mając na uwadze powyższe, zdaniem Sądu, referendarz sądowy prawidłowo uznał, że skarżący jest w stanie ponieść pełne koszty postępowania. W uzasadnieniu uwzględnił zarówno dochód skarżącego jak i jego możliwości pozyskania rodków na ten cel. Reasumując, Sąd podziela stanowisko zaprezentowane przez referendarza sądowego w zaskarżonym postanowieniu, iż skarżący nie wykazał w sposób wystarczająco przekonywujący, aby znajdował się w sytuacji uzasadniającej prawa pomocy. Zdaniem Sądu, należy przyjąć, że referendarz sądowy prawidłowo odmówił skarżącemu udzielenia prawa pomocy i w sposób właściwy stanowisko to uzasadnił . Z uwagi na wskazane powyżej okoliczności, Sąd, na podstawie art. 260 § 1 p.p.s.a., utrzymał w mocy postanowienie referendarza sądowego z 24 października 2016r. i orzekł jak w sentencji.