I SA/Sz 910/16

Referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Szczecinie - Iwona Golec po rozpoznaniu w dniu 15 listopada 2016 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku A.T. o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie ze skargi na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w S. z dnia [...] nr [...] w przedmiocie podatku od nieruchomości za 2015 rok p o s t a n a w i a: odmówić Skarżącej przyznania prawa pomocy. Skarżąca A.T. ([...]), w związku ze skargą na wyżej powołaną decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w S., złożyła wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym, obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych. W uzasadnieniu wniosku wskazała na przejściowe problemy finansowe. Oświadczyła, że gospodarstwo domowe prowadzi wspólnie z dwójką dzieci w wieku [...] lat. Skarżąca wskazała na trzy źródła utrzymania: działalność gospodarczą, z której dochód wynosi netto [...] zł miesięcznie, emeryturę w wysokości [...] zł oraz działalność rolniczą, z której uzyskuje miesięcznie [...] zł; łącznie posiada na utrzymanie siebie i dzieci kwotę [...] zł. Skarżąca podała w rubryce 8 formularza PPF: "stan majątkowy osób pozostających we wspólnym gospodarstwie domowym", że małżeństwie skarżącej z P.C. istnieje rozdzielność majątkowa. Odnośnie do majątku wskazała, że posiada dom jednorodzinny o powierzchni [...] o wartości [...] zł, działki rolne o powierzchni [...] ha zakupione od ANR, magazyn do działalności rolniczej o powierzchni [...] m², budynek handlowo-usługowy, biurowiec oraz samochód [...] rok prod. [...]. Skarżąca wskazała na stałe zobowiązania i wydatki na utrzymanie w wysokości [...] zł (kredyty [...] zł, opłaty za media [...] zł, utrzymanie dzieci w szkołach poza miejscem zamieszkania – student i licealistka [...] zł, raty dzierżawy do ANR [...] zł). Przedstawione wyżej oświadczenie Skarżącej, w zestawieniu z obowiązkiem uiszczenia kwoty [...] zł w czterech zawisłych aktualnie przed WSA w Szczecinie sprawach z jej skarg (sygn. akt I SA/Sz 907-910/16), okazało się niewystarczające do oceny jej możliwości płatniczych, dlatego wezwaniem referendarza sądowego została zobowiązana do nadesłania dodatkowych dokumentów oraz do złożenia dodatkowych oświadczeń dotyczących Skarżącej i jej męża. W odpowiedzi na wezwanie Skarżąca oświadczyła, że nie posiada dochodów z tytułu posiadanych udziałów w spółkach prawa handlowego, jest rolnikiem, jej gospodarstwo rolne obejmuje grunty o powierzchni ok. [...] ha. W załączeniu przedłożyła kopie następujących dokumentów: - aktu notarialnego – umowę majątkową małżeńską z 29 października 1997 r. - zaświadczenia Naczelnika Urzędu Skarbowego w K. z dnia 18 sierpnia 2016 r. potwierdzającego, że mąż Skarżącej P.C., ur. [...] r. do dnia wydania zaświadczenia nie złożył do organu podatkowego zeznania podatkowego za 2015 r., - zeznania podatkowego Skarżącej PIT-36L za 2016 rok z zadeklarowanym dochodem z działalności gospodarczej w wysokości [...] zł (przychód [...] zł, koszty [...] zł), - zeznania podatkowego Skarżącej PIT-37 za 2015 r. z zadeklarowanym dochodem z emerytury w wysokości [...] zł, - wyciągów z rachunku bankowego Skarżącej za okres od 20 sierpnia do 19 października 2016 r., - decyzji Kierownika Biura Powiatowego ARiMR z dnia 3 czerwca br. w sprawie przyznania Skarżącej płatności w ramach systemów wsparcia bezpośredniego na 2015 rok, z uwzględnieniem pomniejszeń w łącznej kwocie [...] zł oraz kwotę z tytułu zwrotu dyscypliny finansowej w wysokości [...] zł, - decyzji Kierownika Biura Powiatowego ARiMR z dnia 3 czerwca br. w sprawie przyznania Skarżącej płatności dla obszarów z ograniczeniami naturalnymi lub innymi szczególnymi ograniczeniami (ONW) na 2015 rok. Dodatkowo Skarżąca nadesłała w dniu 2 listopada br. dokumenty dotyczące stałych wydatków i zobowiązań, w tym harmonogram spłaty kredytów i pożyczek Skarżącej; opłat za media oraz płatności na rzecz Agencji Nieruchomości Rolnych; które dołączone zostały do akt sprawy o sygn. I SA/Sz 907/16. Ustalono, że wbrew wezwaniu referendarza sądowego Skarżąca nie przedłożyła wymaganych dokumentów i oświadczeń odnoszących się do sytuacji majątkowej i finansowej jej męża. Ww. wezwaniem była zobowiązana do przedłożenia: wykazu posiadanych rachunków bankowych męża i wyciągów z jego rachunków bankowych z okresu ostatnich trzech miesięcy; dodatkowego oświadczenia o stanie majątkowym jej męża wraz z decyzjami właściwych organów podatkowych ustalającymi P.C. zobowiązanie z tytułu podatków lokalnych (w szczególności podatek od nieruchomości) na 2016 rok; o tym, czy jej mąż jest producentem rolnymi i w jakiej wysokości otrzymuje ewentualne dopłaty z ARiMR. Rozpoznając wniosek zważyć należało, co następuje. Zgodnie z art. 245 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2016 r. poz. 718 ze zm.), dalej zwanej: "p.p.s.a.", prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym. Przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej w zakresie częściowym – o co się ubiega Skarżąca w niniejszym postępowaniu - następuje wówczas, gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny (art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a.). Podnieść należy, że co do zasady strona jest zobowiązana do ponoszenia kosztów związanych z jej udziałem w sprawie. Prawo pomocy, jako instytucja o charakterze wyjątkowym, powinno być zatem stosowane jedynie w wypadkach uzasadnionych szczególnymi okolicznościami, gdy wnioskodawca nie posiada żadnych lub wystarczających możliwości sfinansowania kosztów postępowania. Opłaty sądowe stanowią rodzaj danin publicznych. Zwolnienia od ponoszenia tego rodzaju danin są odstępstwem od konstytucyjnego obowiązku ich powszechnego i równego ponoszenia, wynikającego z art. 84 Konstytucji RP. Dlatego też muszą być stosowane w sytuacjach wyjątkowych, gdy istnieją uzasadnione powody do przerzucenia ciężaru dotyczącego danej osoby na współobywateli. Z ich bowiem środków pochodzą dochody budżetu państwa, z których pokrywa się koszty postępowania sądowego w razie zwolnienia skarżącego z obowiązku ich ponoszenia (por. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 10 stycznia 2005 r., sygn. akt FZ 478/04, niepubl.). Ciężar dowodu co do wykazania okoliczności uzasadniających przyznanie prawa pomocy spoczywa na stronie składającej wniosek o przyznanie prawa pomocy. Świadczy o tym użycie w przepisie art. 246 § 1 p.p.s.a. zwrotu "gdy wykaże". Ponadto, jak podkreśla się w orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego (por. postanowienie z dnia 30 listopada 2005 r., sygn. akt II FZ 781/05, niepubl.), stwierdzenie wystąpienia przesłanek uzasadniających przyznanie prawa pomocy wymaga zestawienia wysokości środków, jakimi strona dysponuje, z wysokością kosztów, do których zobowiązana jest na danym etapie postępowania. Ciężar wykazania tych przesłanek spoczywa na stronie skarżącej. Ocena przytoczonych przez nią okoliczności należy zaś do sądu (por. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 14 lutego 2005 r., sygn. akt FZ 760/04, niepubl.). Przy czym, jeżeli oświadczenia strony zawarte we wniosku o przyznanie prawa pomocy okażą się niewystarczające do oceny jej rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych oraz stanu rodzinnego lub budzi wątpliwości, sąd może wezwać stronę do złożenia, w zakreślonym terminie, dodatkowych oświadczeń lub przedłożenia dokumentów źródłowych dotyczących jej stanu majątkowego, dochodów lub stanu rodzinnego (art. 255 p.p.s.a.). Sąd (referendarz sądowy) nie jest natomiast zobowiązany do prowadzenia jakichkolwiek dochodzeń w sytuacji, gdy przedstawione przez stronę dane uniemożliwiają pełną ocenę jej stanu majątkowego albo gdy nie są one do końca jasne. W orzecznictwie sądowoadministracyjnym podkreśla się, iż niewykonanie wezwania do złożenia dodatkowych oświadczeń lub dokumentów uniemożliwia dokonanie rzetelnej analizy sytuacji finansowej strony (por. postanowienie NSA z dnia 1 marca 2006 r. sygn. akt II OZ 235/06 niepubl.). Bierność wnioskodawcy w tym zakresie należy potraktować jako niewykazanie przesłanek, o których mowa w art. 246 § 1 p.p.s.a. (por. postanowienie NSA z dnia 24 marca 2005 r. sygn. akt OZ 128/05 niepubl.). Mając powyższe na uwadze, a także to, że Skarżąca jest aktualnie zobowiązana do uiszczenia tytułem kosztów sądowych w sprawie wpisu od skargi w wysokości [...] zł, stwierdzić należało, że wniosek Skarżącej, nie zasługuje na uwzględnienie. Skarżąca nie wykazała bowiem, że nie jest w stanie pokryć pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Z wniosku o przyznanie prawa pomocy oraz dołączonych dokumentów wynika, że Skarżąca nie należy do osób ubogich. Posiada trzy źródła utrzymania (działalność gospodarcza: usługi medyczne, handel, dzierżawa; emerytura; działalność rolnicza), z której według oświadczenia uzyskuje miesięcznie [...] zł netto, a w skład jej majątku wchodzi dom o powierzchni [...] m²; gospodarstwo rolne o powierzchni ok. [...] ha; magazyny do działalności rolniczej o powierzchni [...] m²; budynek handlowo – usługowy; biurowiec. Skarżąca ponosi wydatki związane z utrzymaniem i spłatą kredytu w wysokości przekraczającej [...] zł (spłata kredytów, pożyczki, opłata energii elektrycznej, gazu, wody, wywozu śmieci, podatku od nieruchomości) oraz wysokie opłaty na rzecz Agencji Nieruchomości Rolnych. Z przedłożonego pliku faktur wystawionych przez ANR wynika, że większość z nich, odnosząca się do czynszu za dzierżawę gruntów (za I półrocze), wystawiona była 12 września br. (sprzedaż w dniu 30 września br.). Łączna należność z tego tytułu wynosiła [...] zł. Z przedłożonych dokumentów nie wynika jednak, czy i w jakiej ewentualnie części Skarżąca uregulowała wynikające z ww. faktur kwoty. Należy zwrócić uwagę, że skarżąca pozostaje z mężem P.C. w rozdzielności majątkowej małżeńskiej; małżonkowie mają dwójkę dzieci w wieku [...] lat – student i licealistka, które uczą się poza miejscem zamieszkania i pozostają na utrzymaniu rodziców. Skarżąca ponosi duże wydatki związane z utrzymaniem siebie i dzieci; utrzymaniem majątku, w tym spłatą kredytu i opłatą czynszu dzierżawnego, związanego z posiadanym majątkiem. Podkreślenia wymaga, że Skarżąca, pomimo wezwania, nie przedłożyła wymaganych danych dotyczących sytuacji finansowej i majątkowej jej męża, chociażby o wysokości środków na rachunkach bankowych, co sprawiło, że jej oświadczenia były niepełne, co z kolei uniemożliwiło przyjęcie, że spełniła ona przesłanki przyznania prawa pomocy, określone w art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a. W tym miejscu należy wskazać, że okoliczność pozostawania Skarżącej w związku małżeńskim ma istotne znaczenie dla oceny jej zdolności płatniczych w postępowaniu sądowym. Należy wyjaśnić, że stosownie do art. 27 ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. – Kodeks rodzinny i opiekuńczy (Dz. U. z 2015 r., poz. 2082, ze zm., dalej: "k.r.o.") oboje małżonkowie obowiązani są, każdy według swych sił oraz swych możliwości zarobkowych i majątkowych, przyczyniać się do zaspokajania potrzeb rodziny, którą przez swój związek założyli. Potrzeby rodziny mogą w konkretnych okolicznościach obejmować również zobowiązania względem Skarbu Państwa z tytułu kosztów sądowych w sprawach jednego z małżonków. Należy mieć również na względzie art. 23 k.r.o., który stanowi, iż małżonkowie są obowiązani do wzajemnej pomocy. Jak wynika z postanowienia Naczelnego Sądu Administracyjny z dnia 2 lipca 2009 r. (sygn. akt I FSK 216/09), obowiązek alimentacyjny nie jest uzależniony od ustroju majątkowego małżeńskiego, a ponadto obejmuje on również wydatki związane z prowadzeniem postępowań sądowych. Obowiązku tego nie wyłącza zatem nawet rozdzielność majątkowa małżeńska, która w świetle przepisów prawa rodzinnego odnosi się, jak sama nazwa wskazuje, do majątków małżonków, a nie do ich wzajemnych obowiązków. Obowiązek wzajemnej pomocy małżonków wygasa dopiero w momencie rozwiązania związku małżeńskiego przez rozwód (poza wyjątkiem przewidzianym w art. 60 k.r.i.o.) i orzeczenia separacji (art.614 § 1 k.r.i.o., por. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 20 grudnia 2009 r., II OZ 1142/09, opubl. w Lex pod nr 582903). Z tych względów, skoro Skarżąca pozostaje w związku małżeńskim, powinna przedłożyć dokumenty i oświadczenia konieczne do zbadania także sytuacji majątkowej jej męża. Nakaz zbadania jej sytuacji wynika także z art. 246 § 1 pkt 2 i art. 255 p.p.s.a. Tymczasem Skarżąca nie przedłożyła wymaganych dokumentów, z wyjątkiem umowy o rozdzielności majątkowej małżeńskiej i zaświadczenia Naczelnika Urzędu Skarbowego w K. z dnia 18 sierpnia 2016 r. potwierdzającego, że mąż Skarżącej do tego dnia nie złożył zeznania podatkowego w zakresie podatku dochodowego od osób fizycznych za 2015 r. Stwierdzić należy, że wobec braku pełnej informacji o sytuacji finansowej i majątkowej męża Skarżącej, nie sposób ustalić jaki wpływ na możliwości płatnicze Skarżącej i jej męża w sprawie ma konieczność poniesienia przez Skarżącą opisanych wyżej kosztów utrzymania oraz innych wysokich, dodatkowych opłat związanych z posiadaniem tak dużego majątku. Mając powyższe na uwadze, należało zatem stwierdzić, że brak jest podstaw do uwzględnienia wniosku o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym. Skarżąca nie wykazała w sposób niebudzący wątpliwości, że sytuacja rodzinna i majątkowa Skarżącej i jej rodziny uzasadnia stanowisko, że uiszczenie kosztów sądowych w przedmiotowej sprawie spowoduje zachwianie jej sytuacji materialnej i bytowej w taki sposób, że nie będzie ona w stanie zapewnić sobie minimum warunków socjalnych. Mając to na uwadze, na podstawie art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a., orzeczono, jak w sentencji.