I SA/Sz 980/17

Starszy referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Szczecinie - Iwona Golec po rozpoznaniu w dniu 11 stycznia 2018 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku [...] o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie ze skargi na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej Administracji Skarbowej w przedmiocie podatku od towarów i usług za okresy od stycznia do grudnia 2014 r. p o s t a n a w i a: odmówić skarżącemu przyznania prawa pomocy. Skarżący [...], reprezentowany przez radcę prawnego, w związku ze skargą na wyżej powołaną decyzję, złożył wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym, obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych, sprowadzających się na obecnym etapie postępowania do wpisu od skargi w wysokości [...] zł. W uzasadnieniu wniosku podał, że pozostaje Prezesem Zarządu "[...]" spółki z.o.o., której przedmiotem działalności jest transport drogowy towarów oraz sprzedaż detaliczna paliw do pojazdów silnikowych; nadal prowadzi działalność gospodarczą pod firmą "[...]". Skarżący gospodarstwo domowe prowadzi samodzielnie. Z dniem 23 czerwca 2017 r. utracił koncesję na obrót paliwami ciekłymi. Oświadczył, że prowadzona działalność jedynie generuje straty (strata za 2016 r. wyniosła [...] zł), a spółka nie przynosi zysków. Oświadczył, że źródłem utrzymania jest pomoc rodziny i znajomych. Na urzędowym formularzu, w rubryce dochody wskazał na działalność gospodarczą, informując jednocześnie, że działalność ta przynosi straty (strata za 2016 r. [...] zł). Skarżący oświadczył, że nie posiada żadnych oszczędności zgromadzonych na rachunkach bankowych lub w gotówce, ani papierów wartościowych. Z uwagi na odmowę przyznania mu prawa pomocy w sprawie I SA/Sz 485/17, zaciągnął pożyczki od najbliższych członków rodziny i przyjaciół, aby uiścić wpis sadowy od skargi w wysokości [...] zł. Aktualnie nie ma możliwości zaciągnięcia kolejnych pożyczek, aby uiścić wpis w wysokości [...] zł. Jest zmuszony do korzystania z pomocy rodziny, nie posiada zdolności kredytowej. Skarżący wskazał dalej na posiadany majątek (nieruchomości: w [...]), obciążony wskazanymi hipotekami oraz dwie naczepy zajęte przez organ podatkowy (brak możliwości ich zbycia). Wskazał nadto na postępowanie windykacyjne prowadzone przez bank oraz zasądzoną na rzecz innego podmiotu kwotę [...] zł. Oświadczył, że aktualnie nie jest w stanie regulować alimentów na rzecz dzieci. Podał, że stan jego zaległości z tytułu podatku od towarów i usług za 2013 i 2014 rok wynoszą [...] zł. Z kolei sporne wierzytelności od kontrahentów opiewają na kwotę [...] zł. W załączeniu wniosku przedłożył: - kopię zawiadomienia URE z dnia 19 lica 2017 r. o pozostawieniu wniosku skarżącego o zmianę koncesji bez rozpoznania, -zajęcie na wniosek wierzyciela skarżącego wierzytelności przysługujących skarżącemu wobec [....] Spółki komandytowej z tytułu dzierżawy nieruchomości KW nr [....] położonej przy ul. [...] (należność główna [...] zł odsetki na dzień 14 września 2017 r. [...] zł), - kopię wyroku Sądu Okręgowego w [...] z dnia 26 października 2017 r. zasądzającego od skarżącego na rzecz [...] spółki z o.o. w [...] kwotę [....] zł z odsetkami, - swoje zeznanie podatkowe PIT-36L za 2016 r. z zadeklarowanym przychodem [...] zł (koszty [....] zł, strata [...] zł), - kopię wyroku Sądu Okręgowego w [...] z dnia 18 marca 2013 r. rozwiązującego związek małżeński skarżącego oraz zasądzającego od skarżącego na rzecz dzieci ([...] r.) i byłej żony ([...]) alimenty w łącznej wysokości [...] zł, - wydruki z księgi wieczystej nieruchomości gruntowej o powierzchni [...] ha zabudowanej budynkami o powierzchni [...] m², położonej w [....] oraz lokalu mieszkalnego w [...] o powierzchni [...] m², wraz z wpisami hipotek umownych i przymusowych w ww. księgach, - kopie dowodów rejestracyjnych naczepy i ciągnika samochodowego, - zaświadczenie Naczelnika Urzędu Skarbowego w [...] z dnia 9 stycznia 2017 r. stwierdzające zadłużenie skarżącego według stanu na dzień 9 stycznia 2017 r. [...] zł, - wyciągi bankowe z rachunków bankowych skarżącego związanego z działalnością gospodarczą za okres od 1 do 30 kwietnia 2017 r. z saldem środków [...] - wyciąg bankowy z rachunku bankowego skarżącego związanego z działalnością gospodarczą za okres od 1 do 31 maja 2017 r. z saldem środków [...] zł, - swoje zeznanie podatkowe PIT-36L za 2015 r. z zadeklarowanym przychodem [...] zł (koszty [...] zł, dochód [...] zł), - rachunek zysków i strat prowadzonej działalności za okres luty – kwiecień 2017 r., - wyciąg z ewidencji środków trwałych skarżącego na dzień 31 maja 2017 r., - decyzje w sprawie podatku od nieruchomości na lata 2016 i 2017. Uznając, że dane wynikające ze złożonego wniosku i przedłożonych dokumentów są niewystarczające do oceny wniosku o prawo pomocy, referendarz sądowy pismem z dnia 6 grudnia 2017 r. zobowiązał pełnomocnika skarżącego do złożenia dodatkowych dokumentów i oświadczeń dotyczących sytuacji finansowej i majątkowej skarżącego. Zobowiązanie to obejmowało: wyciągi z wszystkich osobistych rachunków bankowych skarżącego za okres od 1 do 31 maja 2017 r. oraz rachunków bankowych związanych z działalnością gospodarczą za okres od 1 października do 30 listopada br.; bilans oraz rachunek zysków i strat prowadzonej przez skarżącego działalności gospodarczej pod firmą "[...]" na dzień 31 października br. lub dokumentów potwierdzających zakończenie jej prowadzenia; dokument sporządzony przez "[...]" spółkę z o.o. w [...] o wysokości wypłaconych [...] świadczeń, w tym w związku z pełnieniem funkcji prezesa zarządu spółki, za okres od 12 września do 6 grudnia br.; dokumenty potwierdzające źródło i wysokość posiadanych przez skarżącego środków na utrzymanie (w tym ewentualne pożyczki, darowizny od osób fizycznych, prawnych) oraz wysokość ponoszonych przez skarżącego wydatków związanych z utrzymaniem siebie i dzieci, z okresu ostatnich trzech miesięcy; dokumenty potwierdzające aktualny stan wierzytelności skarżącego; zaświadczenie właściwej ds. pomocy społecznej jednostki organizacyjnej gminy o tym czy skarżący i jego rodzina ubiegali się/korzystali z pomocy społecznej w okresie ostatnich sześciu miesięcy. W odpowiedzi na wezwanie pełnomocnik Skarżącego przedłożył: - wyciąg z osobistego rachunku bankowego skarżącego za okres od 1 do 31 maja 2017 r. z saldem środków 0 zł (brak operacji), - wyciąg z rachunków bankowych skarżącego związanego z prowadzoną działalnością gospodarczą obejmujące okres od 6 sierpnia do 21 grudnia 2017 r. (salda 0 zł), - bilans i jednostronny rachunek zysków i strat działalności gospodarczej skarżącego według stanu na koniec października 2017 r., - "oświadczenie" z dnia 20 grudnia 2017 r. o tym, że [...] spółka z o.o. w [...] nie wypłaciła skarżącemu w okresie od 12 września do 6 grudnia 2017 r. żadnych świadczeń w związku z pełnieniem funkcji Prezesa Zarządu Spółki (brak danych osoby reprezentującej spółkę przy składaniu ww. oświadczenia, podpis nieczytelny), - oświadczenie [...] z dnia 28 września 2017 r. o udzielonej skarżącemu pożyczce kwoty [...] zł wraz z potwierdzeniem likwidacji lokaty, - oświadczenie [...] (była żona skarżącego) z dnia 28 września 2017 r. o udzieleniu skarżącemu pożyczki w kwocie [...] zł, ze środków pochodzących z kredytu, wraz z kopią umowy kredytu gotówkowego kwoty [...] zł, - zaświadczenie Prezydenta Miasta [...] z dnia 15 grudnia 2017 r. o niekorzystaniu przez skarżącego z pomocy społecznej MOPS w [...]. Skarżący do dnia wydania postanowienia, wbrew wezwaniu referendarza sądowego, nie przedłożył dokumentów potwierdzających źródło i wysokość posiadanych przez skarżącego środków na utrzymanie (w tym ewentualne pożyczki, darowizny od osób fizycznych, prawnych) ani dokumentów potwierdzających wysokość ponoszonych wydatków związanych z utrzymaniem. Rozpoznając wniosek zważyć należało, co następuje. Wniosek nie zasługiwał na uwzględnienie. Zgodnie z art. 245 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2017 r. poz. 1369 ze zm.), dalej zwanej: "p.p.s.a.", prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym. Przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej w zakresie częściowym – o co się ubiega Skarżący w niniejszym postępowaniu - następuje wówczas, gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny (art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a.). Na wstępie podkreślenia wymaga, że instytucja prawa pomocy w postępowaniu sądowoadministracyjnym stanowi wyjątek od zasady przewidzianej w art. 199 p.p.s.a., zgodnie z którą strony samodzielnie ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie. Instytucja ta ma gwarantować możliwość realizacji, wyrażonego w art. 45 ust. 1 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej, konstytucyjnego prawa do sądu. Przy czym gwarantowane ww. przepisem oraz przepisem art. 6 Konwencji o ochronie praw człowieka i podstawowych wolności prawo do sądu nie jest bezwarunkowe, a państwa korzystają z pewnego marginesu uznania w tej mierze. I tak, z uwagi na fakt, że w przypadku przyznania prawa pomocy koszty postępowania sądowego pokrywane są z budżetu państwa, korzystanie z niej powinno mieć miejsce jedynie w przypadkach uzasadnionych szczególnymi okolicznościami, gdy wnioskodawca rzeczywiście nie posiada żadnych lub wystarczających możliwości sfinansowania kosztów postępowania. Stosując prawo pomocy, nie można bowiem chronić, czy też wzbogacać majątku osób prywatnych, gdyż celem instytucji prawa pomocy jest zapewnienie dostępu do sądu osobom, którym brak jest środków finansowych na zaspokojenie swoich podstawowych potrzeb życiowych, i poniesienie w takiej sytuacji kosztów sądowych w celu dochodzenia swoich praw nastąpiłoby kosztem jego koniecznego utrzymania, zagroziłoby jego podstawowemu bytowi. Prawo pomocy winno być zatem przyznane stronom, które znalazły się w trudnej sytuacji materialnej, a które jednocześnie podjęły maksimum wysiłku w celu jej przezwyciężenia. Innymi słowy - strona, która nie ma wystarczających środków finansowych na zainicjowanie sprawy sądowej, oprócz należytego wykazania swojego stanu majątkowego, winna wykazać, że dochowała należytej staranności w celu przezwyciężenia niskiej kondycji finansowej. Koszty sądowe należy zaś traktować na równi z wydatkami bieżącymi w gospodarstwie domowym (budżecie rodziny), a więc na równi z innymi podstawowymi wydatkami. Mając powyższe na uwadze, a także to, że Skarżący jest aktualnie zobowiązany do uiszczenia tytułem kosztów sądowych w sprawie wpisu od skargi w wysokości [...] zł, stwierdzić należy, że wniosek Skarżącego nie zasługuje na uwzględnienie. Skarżący nie wykazał bowiem, że nie jest w stanie pokryć pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku koniecznego utrzymania. Z wniosku o przyznanie prawa pomocy, dołączonych dokumentów oraz danych powszechnie dostępnych (dane z KRS dotyczących [...] sp.z o.o. w [...] oraz [...] spółki komandytowej w [...]) wynika, że Skarżący (ur. 19[..] r.) utrzymuje się z działalności gospodarczej, gospodarstwo domowe prowadzi samodzielnie. Jest rozwodnikiem zobowiązanym na mocy wyroku z 18 marca 2013 r. do alimentacji byłej żony ([...]) i trójki dzieci (zasądzone alimenty na kwotę [...] zł), aczkolwiek wskazana w KRS okoliczność posiadania przez syna skarżącego [...] (ur. 4 listopada 1995 r.) [...] udziałów w spółce [...]sp. z o.o. w [...] o wartości [...] zł (w której to spółce skarżący pełni funkcję Prezesa zarządu) oraz aktualne zdolności płatnicze byłej żony skarżącego – [...] (kredyt gotówkowy na kwotę [...] zł k.110 celem wsparcia w zakresie wsparcia skarżącego w sprawie I SA/Sz 485/17), budzi wątpliwości co do rzeczywistej ilości osób, do których alimentacji skarżący jest aktualnie zobowiązany. Skarżący jest przedsiębiorcą prowadzącym działalność gospodarczą pod firmą: [...] w zakresie handlu hurtowego i detalicznego paliwami płynnymi, na dużą skalę. Świadczą o tym przychody z działalności, które wyniosły w dwóch ostatnich latach (2015, 2016) kwoty odpowiednio: [...]. Wskazać nadto należy, że wysokość bieżących obrotów, wynikających ze znajdujących się w aktach sprawy bilansów i rachunku zysków i strat za październik 2017 r., potwierdza, że Skarżący nadal prowadzi działalność gospodarczą na dużą skalę (przychody netto na koniec października 2017 r. wyniosły [...]zł, koszty [....] zł, strata (-)[...] zł). O skali prowadzonej przez stronę działalności gospodarczej świadczy też wartość posiadanych środków trwałych wynosząca na koniec października 2017 r. kwotę przekraczającą [...] mln zł (k.96). Oceny tej nie zmienia okoliczność zajęcia części nieruchomości i rzeczy ruchomych, czy wierzytelności z tytułu czynszu za dzierżawę nieruchomości, gdyż czynności te nie uniemożliwiają korzystania w jakikolwiek sposób z ww. rzeczy w ramach prowadzonej działalności gospodarczej (chociażby na podstawie umowy dzierżawy, czy najmu). W tym miejscu należy podkreślić, że zdolność finansową w przypadku przedsiębiorcy prowadzącego działalność gospodarczą obrazują uzyskiwane przychody, nie zaś dochód podatkowy wyliczony na użytek podatku dochodowego. Przy czym nawet sytuacja wykazania przez podatnika straty w prowadzonej działalności, nie jest okolicznością przesądzającą. Zgodnie z ugruntowanym orzecznictwem Naczelnego Sądu Administracyjnego strata podatkowa jest bowiem nadwyżką kosztów nad przychodami w danym roku podatkowym i nie skutkuje utratą płynności finansowej, ani też nie oznacza braku środków finansowych (por. np. postanowienie z dnia 15 grudnia 2014 r., II FZ 1741/14, postanowienie z dnia 1 sierpnia 2013 r., I FZ 327/13, dostępne w bazie orzeczeń NSA www.nsa.gov.pl). Skarżący oświadczył w uzasadnieniu wniosku, że działalność gospodarcza przynosi straty, nie podał jakimi środkami dysponuje, tj. jaki jest jego tzw. "budżet domowy". Takich danych nie podał też w sprawie o sygn. akt I SA/Sz 485/17, w której ubiegał się o prawo pomocy. Z przedłożonych wyciągów bankowych wynika, że aktualnie skarżący nie płatności za ich pośrednictwem. Wbrew wezwaniu nie przedłożył w niniejszej sprawie dokumentów potwierdzających wysokość ponoszonych wydatków na utrzymanie, w tym nie potwierdził złożonego oświadczenia co do korzystania z pomocy w zakresie utrzymania (w wezwaniu zobowiązano do przedłożenia dokumentów potwierdzających ewentualne pożyczki i darowizny od osób fizycznych czy prawnych). W odpowiedzi na wezwanie przedłożył jedynie potwierdzenie zaciągniętych pożyczek i kredytu przez osoby bliskie na pokrycie kosztów sądowych w sprawie I SA/Sz 485/17, co wskazał w uzasadnieniu wniosku (k.33). W odpowiedzi na wezwanie wykazał jednocześnie, że nie korzysta z pomocy społeczne MOPS w [...]. Nieprzedłożenie dokumentów potwierdzających wysokość ponoszonych wydatków na utrzymanie uniemożliwia ustalenie jakimi środkami skarżący rzeczywiście dysponuje. Należy podkreślić, że wielkość przychodów Skarżącego za lata 2015 i 2016 (60 mln,14 mln) i bieżących przychodów (2,6 mln za 2017 r.) w zestawieniu z brakiem potwierdzenia skali miesięcznych wydatków na utrzymanie, nieudokumentowaniem regularnej pomocy finansowej od najbliższych oraz potwierdzeniem, że skarżący nie korzysta z pomocy społecznej MOPS, powoduje iż prawdziwość oświadczenia o braku środków na uiszczenie chociażby częściowego wpisu od skargi wynoszącego [....] zł budzi poważne wątpliwości. Skarżący z pewnością posiada środki na utrzymanie, jednak jej wysokości konsekwentnie nie przedstawia. Kierując się zasadami doświadczenia życiowego i logicznego rozumowania trudno założyć, skarżący, będący osobą fizyczną, nie ponosi w ogóle (bezpośrednio lub za pośrednictwem innej osoby, co w sytuacji ubiegania się o udzielenie mu wsparcia z budżetu państwa w postępowaniu sądowoadministracyjnym także powinien wskazać) tego rodzaju kosztów. Oznacza to z kolei, że w rozpoznawanej sprawie skarżący zaprezentował swoją sytuacje materialną w sposób wybiórczy, co nie może skutkować uwzględnieniem złożonego wniosku w sprawie (por. postanowienie NSA z 14.12.2017 r. sygn. akt I FZ 338/17, dostępne www.orzeczenia.nsa.gov.pl). Odnosząc się do przedłożonego zaświadczenia o zadłużeniu Skarżącego, w tym z tytułu podatku VAT na kwotę przekraczającą [...] mln zł, należy stwierdzić, że nie jest to okoliczność per se uzasadniająca przyznanie prawa pomocy. Na aktualną ocenę wniosku nie ma wpływu utrata przez skarżącego koncesji na obrót paliwami ciekłymi. Mając powyższe na uwadze, należało zatem stwierdzić, że brak jest podstaw do uwzględnienia wniosku o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym, ponieważ Skarżący nie wykazał w sposób nie budzący wątpliwości, że znajduje się w trudnej sytuacji materialnej uprawniającej do skorzystania z takiego prawa. Skoro Skarżący nie wykonał nałożonego w niniejszym postępowaniu zobowiązania do nadesłania wszystkich istotnych dokumentów obrazujących możliwości płatnicze skarżącego w sprawie, to nie jest możliwe pozytywne załatwienie wniosku o zwolnienie od kosztów sądowych. Nadto wskazać należy, na co zwrócił uwagę WSA w Szczecinie w postanowieniu z dnia 19 września 2017 r. I SA/Sz 485/17 (sprawa ze skargi [....]), że nie sposób bowiem pominąć okoliczności, że skarżący osiągając w latach 2015 i 2016 przychody w tak znacznej wysokości (ok. [...]mln i [...] mln zł) i wiedząc o wszczętym postępowaniu kontrolnym (wszczęcie postępowania w dniu 11 stycznia 2016 r.) z całą pewnością był w stanie zgromadzić odpowiednie środki na prowadzenie ewentualnych postępowań sądowych, jakie mogą wyniknąć w związku z wynikami tego postępowania, do czego był zobligowany. Skarżący odstąpił zaś od zabezpieczenia takich środków na pokrycie kosztów sądowych, wygospodarowując środki jedynie na pomoc profesjonalnego pełnomocnika (w postępowaniu podatkowym i sądowym), a resztę przeznaczając na inne cele. Tymczasem zastosowanie prawa pomocy nie może prowadzić do ochrony czy też wzbogacania majątku osób prywatnych, które występując na drogę postępowania sądowego winny mieć świadomość obowiązku ponoszenia kosztów tego postępowania i - w miarę możliwości - zgromadzić i zabezpieczyć środki na jego prowadzenie. Zapobiegliwości i przezorności w tym zakresie należy szczególnie wymagać od osób toczących spory sądowe w związku z prowadzoną działalnością gospodarczą (por. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 15 października 2014 r., sygn. akt II FZ 1509/14; por. też postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 1 sierpnia 2014 r., sygn. akt II FZ 1189/14). W okolicznościach niniejszej sprawy nie można przyjąć również, że odmowa przyznania prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych narusza prawo do sądu określone w art. 45 ust. 1 Konstytucji. Do naruszenia tych przepisów mogłoby dojść wówczas, gdyby Sąd odmówił stronie przyznania prawa pomocy, mimo ustalenia, że strona nie ma środków finansowych niezbędnych dla wypełnienia wymogów formalnych warunkujących dostęp do sądu. Mając to na uwadze, na podstawie art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a., należało orzec, jak w sentencji.