I SA/Sz 982/16

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Ewa Wojtysiak, Sędziowie Sędzia WSA Jolanta Kwiecińska, Sędzia WSA Joanna Wojciechowska (spr.), Protokolant starszy sekretarz sądowy Joanna Zienkowicz, po rozpoznaniu w Wydziale I na rozprawie w dniu 16 listopada 2016 r. sprawy ze skargi J. S. na decyzję Prezesa Kasy Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego z dnia 22 lipca 2016 r. nr [...] w przedmiocie przyznania ulgi w spłacie należności z tytułu składek stwierdza nieważność zaskarżonej decyzji oraz poprzedzającej ją decyzji Prezesa Kasy Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego z dnia 13 czerwca 2016 r. nr [...] W dniu 13 maja 2015 r. (data wpływu do organu) wpłynęło do Oddziału Regionalnego KRUS w K. pismo o rozłożenie na raty należności dochodzonej tytułem wykonawczym nr [...], jako nadawca wskazany został J.S. (dalej: "zobowiązany"), zamieszkały w C. Wniosek ten nie zawierał własnoręcznego podpisu osoby składającej wniosek, opatrzony był jedynie podpisem maszynowym "J.S." i był wydrukiem pisma skierowanego przez zobowiązanego z prywatnej internetowej skrzynki pocztowej na adres internetowy [email protected] skierowany do pani M.S. W piśmie tym zobowiązany podkreślił swoją trudną sytuację finansową i rodzinną z uwagi na prowadzone postępowanie egzekucyjne. Decyzją z dnia [...] nr [...] (doręczoną w dniu 22 czerwca 2016 r. przez doręczyciela pocztowego InPost) Prezes Kasy Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego odmówił zobowiązanemu udzielenia ulgi w postaci układu ratalnego. W uzasadnieniu wyjaśnił, że zobowiązany podlegał ubezpieczeniu społecznemu rolników z tytułu prowadzenia działalności rolniczej w gospodarstwie rolnym o powierzchni powyżej 1 ha przeliczeniowego w okresach od 1 maja 2003 r. do 31 marca 2004 r. i od 27 sierpnia 2008 r. "do nadal". Organ wskazał na ustalenia co do posiadanego przez zobowiązanego gospodarstwa rolnego o powierzchni [...] ha fizycznych, czyli [...] ha przeliczeniowych, szacunkowej wartości użytków rolnych wynoszącej [...] zł. Stwierdził, że wartość gospodarstwa przewyższa wysokość należności wobec KRUS. Wyliczył, że szacunkowy dochód z gospodarstwa rolnego zobowiązanego wyliczony na podstawie Obwieszczenia Prezesa GUS z dnia 23 września 2015 r. wynosił [...] zł. Dalej organ wskazał, że gospodarstwo rolne nie jest jedynym źródłem utrzymania, gdyż żona zobowiązanego uzyskuje dochody z innego źródła zatrudnienia. Powołując się dalej na przepis art. 41a ust. 1 pkt 1 ustawy z dnia 20 grudnia 1990 r. o ubezpieczeniu społecznym rolników (Dz.U. z 2016 r. poz. 277), stwierdził, że w gospodarstwie rolnym nie zaistniały zdarzenia losowe, które stanowiłyby podstawę do zastosowania ulgi w spłacie należności składkowych w postaci układu ratalnego. Dodał, że nie stwierdzono bezskuteczności egzekucji, organ nie otrzymał protokołu o braku stwierdzenia nieściągalności. W dniu 5 lipca 2016 r. (wpływ do organu) zostało złożone do ww. organu przez zobowiązanego pismo nazwane: wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy przyznania ulgi w spłacie należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne rolników. Wniosek ten nie zawierał własnoręcznego podpisu, lecz podpis "J.S." i był wydrukiem pisma skierowanego przez zobowiązanego z prywatnej internetowej skrzynki pocztowej na adres internetowy [email protected]. W uzasadnieniu ww. pismazobowiązany wskazał na trudną sytuację rodzinną i finansową, o której kilkakrotnie informował panią E.P. Decyzją z dnia [...] nr [...] (doręczoną w dniu 9 sierpnia 2016 r. przez doręczyciela pocztowego- Poczta Polska) Prezes Kasy Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego utrzymał w mocy zaskarżoną decyzję. W uzasadnieniu rozstrzygnięcia przedstawił przebieg czynności związanych z informowaniem zobowiązanego o rosnącym zadłużeniu; podał, że wskazana w tytule wykonawczym z dnia 22 maja 2015 r. należność główna wynosiła [...] zł, odsetki- [...] zł, koszt upomnienia [...] zł, a ostatnia odnotowana wpłata w dniu 4 lutego 2014 r. – [...] zł. Organ stwierdził, że w sprawie nie ma jakichkolwiek podstaw do zastosowania ulgi w postaci układu ratalnego, w gospodarstwie nie zaistniały zdarzenia losowe. W sprawie jest wdrożone postępowanie egzekucyjne. W skierowanej do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Szczecinie skardze na opisaną wyżej decyzję, J.S. złożył wniosek o przyznanie ulg, o które prosił w pismach kierowanych do KRUS. W uzasadnieniu wyjaśnił, że jego argumenty przedstawiane w rozmowach z panią P. oraz w e-mailach kierowanych do KRUS OR w K., nie zostały uwzględnione. Zakwestionował powoływanie się przez organ na wyliczenia domniemanego dochodu z hektara ziemi, której ze względu na chorobę nie może sam uprawiać ani wydzierżawić czy choćby doprowadzić do kultury rolnej i pobierać dopłaty unijne. Wyjaśnił, że nie może nieruchomości sprzedać, zwłaszcza za cenę wyliczoną przez KRUS. Podał, że z powodu choroby nie podejmował działań związanych z przesyłanymi informacjami z KRUS, które odbierała żona. Dodał jeszcze, że zajęcie przesłane z Urzędu Skarbowego w L. dotyczy okresu od 1 stycznia 2014 r. do 31 maja 2015 r., kiedy zgodnie z decyzją o ustaniu ubezpieczenia społecznego rolników [...] w odniesieniu do żony skarżącego B.S. – stwierdzono ustanie obowiązku opłacania składek od dnia 1 stycznia 2015 r. W odpowiedzi na skargę organ, reprezentowany przez radcę prawnego, wniósł o jej oddalenie oraz zasądzenie na rzecz organu kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych. W uzasadnieniu organ przedstawił wysokość zadłużenia skarżącego, opisał jego sytuację majątkową, rodzinną oraz możliwości zarobkowe i płatnicze. W piśmie z dnia 3 listopada 2016 r. Sąd zobowiązał organ do wyjaśnienia, czy wzywał skarżącego w trybie uzupełnienia braków formalnych na podstawie przepisów Kodeksu postępowania administracyjnego do podpisania wniosku o ponowne rozpoznanie sprawy. Organ w piśmie z dnia 10 listopada 2016 r. podał, że przedłożył całą dokumentację w sprawie i uznał wniosek o ponowne rozpoznanie sprawy za złożony prawidłowo. Na rozprawie w dniu 16 listopada 2016 r. pracownik organu oświadczyła, że zarówno wniosek o rozłożenie na raty, jak i wniosek o ponowne rozpoznanie sprawy zostały według organu złożone prawidłowo na podstawie art. 63 K.p.a. i organ nie miał wątpliwości, że oba wnioski pochodzą od zobowiązanego. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie zważył, co następuje. Zgodnie z zasadami wyrażonymi w art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002r.- Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2016r. poz. 1066) i art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2016 r. poz. 718 ze zm., zwanej dalej "p.p.s.a."), Sąd bada zaskarżone orzeczenie pod kątem jego zgodności z obowiązującym prawem i nie jest przy tym związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Stosownie bowiem do art. 134 §1 p.p.s.a. Sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Niezwiązanie granicami skargi nie oznacza, że sąd może czynić przedmiotem swych rozważań i ocen wszystkie aspekty skargi bez względu na treść zaskarżonego aktu lub czynności. Oznacza ono, że sąd ten ma prawo, a nawet obowiązek dokonać oceny zgodności z prawem zaskarżonego aktu administracyjnego, nawet gdy dany zarzut nie został podniesiony w skardze. Nie jest przy tym skrępowany sposobem sformułowania skargi, użytymi argumentami, a także podniesionymi wnioskami, zarzutami i żądaniami. Sąd zawsze jest związany granicami sprawy, w której skarga została wniesiona i nie może swoimi ocenami prawnymi wkraczać w sprawę nową w stosunku do tej, która była albo powinna była być przedmiotem postępowania przed organem administracji i wydawanych w nim aktów (por. wyrok NSA z dnia 20 kwietnia 2012r. sygn. akt II OSK 208/11). Wskazując na powyższe należy stwierdzić, iż przedmiotem skargi w niniejszym postępowaniu jest decyzja Prezesa Kasy Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego (KRUS) z dnia [...] znak [...], utrzymująca w mocy własną decyzję z dnia [...] odmawiającą udzielenia skarżącemu ulgi w postaci układu ratalnego. Sąd administracyjny, uwzględniając skargę, uchyla zaskarżony akt w całości albo części, jeżeli stwierdzi naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, naruszenie prawa, dające podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego lub też inne naruszenie przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Jeżeli natomiast zachodzą przyczyny określone w art. 156 Kodeksu postępowania administracyjnego lub innych przepisach - stwierdza nieważność orzeczenia w całości lub części. Stwierdzenie wydania aktu z naruszeniem prawa wchodzi zaś w grę, o ile zachodzą przyczyny, określone w Kodeksie postępowania administracyjnego lub innych przepisach (art. 145 p.p.s.a.). Należy przypomnieć, że materialnoprawną podstawę rozłożenia na raty należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne rolników stanowi art. 41a ust.1 pkt 1 i ust. 2 ustawy z dnia 20 grudnia 1990r. o ubezpieczeniu społecznym rolników (Dz.U. z 2013 r., poz. 1403 ze zm., zwanej dalej: "u.u.s.r."). W sprawach nieuregulowanych w ustawie mają zastosowanie przepisy Kodeksu postępowania administracyjnego (art. 52 u.u.s.r w związku z art. 123 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych Dz.U. z 2016 r. poz. 963 ze zm.). W ocenie Sądu, przy wydaniu kwestionowanej decyzji i poprzedzającej ją decyzji doszło do rażącego naruszenia przepisów procesowych, co w myśl art. 145 § 1 pkt 2 p.p.s.a., skutkowało stwierdzeniem ich nieważności. Powołany przepis zobowiązuje sąd administracyjny do stwierdzenia nieważności aktu, jeżeli zachodzi którakolwiek z przyczyn określonych w art. 156 K.p.a. W niniejszej sprawie przyczyna taka opisana została w art. 156 § 1 pkt 2 K.p.a., gdyż zaskarżona decyzja Prezesa KRUS z dnia [...] wydana została w następstwie merytorycznego rozpoznania wniosku o ponowne rozpoznanie sprawy, które obarczone było istotnym brakiem formalnym, wyłączającym skuteczność prawną tego pisma. Znajdujące się w aktach administracyjnych pismo- wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy nie było skutecznie podpisane przez skarżącego. Tą samą wadę miała decyzja organu z dnia [...]. Organ rozpoznał pismo skarżącego (wniosek o raty), które nie było skutecznie podpisane przez skarżącego. Zgodnie z art. 63 § 1 K.p.a., podania (żądania, wyjaśnienia, odwołania, zażalenia) mogą być wnoszone pisemnie, telegraficznie, za pomocą telefaksu lub ustnie do protokołu, a także za pomocą innych środków komunikacji elektronicznej przez elektroniczną skrzynkę podawczą organu administracji publicznej utworzoną na podstawie ustawy z dnia 17 lutego 2005 r. o informatyzacji działalności podmiotów realizujących zadania publiczne. Podanie powinno zawierać co najmniej wskazanie osoby, od której pochodzi, jej adres i żądanie oraz czynić zadość innym wymaganiom ustalonym w przepisach szczególnych (§ 2). Podanie wniesione pisemnie albo ustnie do protokołu powinno być podpisane przez wnoszącego, a protokół ponadto przez pracownika, który go sporządził. Gdy podanie wnosi osoba, która nie może lub nie umie złożyć podpisu, podanie lub protokół podpisuje za nią inna osoba przez nią upoważniona, czyniąc o tym wzmiankę obok podpisu (§ 3). Stosownie do art. 63 § 3a K.p.a., podanie wniesione w formie dokumentu elektronicznego powinno: 1) być opatrzone kwalifikowanym podpisem elektronicznym albo podpisem potwierdzonym profilem zaufanym ePUAP, lub uwierzytelniane w sposób zapewniający możliwość potwierdzenia pochodzenia i integralności weryfikowanych danych w postaci elektronicznej; 2) zawierać dane w ustalonym formacie, zawartym we wzorze podania określonym w odrębnych przepisach, jeżeli te przepisy nakazują wnoszenie podań według określonego wzoru; 3) zawierać adres elektroniczny wnoszącego podanie. Jeżeli podanie, o którym mowa w § 3a, nie zawiera adresu elektronicznego, organ administracji publicznej przyjmuje, że właściwym jest adres elektroniczny, z którego nadano podanie wniesione w formie dokumentu elektronicznego, a gdy wniesiono je w innej formie i zawiera ono żądanie, o którym mowa w art. 391 § 1 pkt 2, doręczenie pism następuje na adres wskazany zgodnie z § 2, przy czym w pierwszym piśmie poucza się o warunku podania adresu elektronicznego w żądaniu doręczania pism środkami komunikacji elektronicznej (§ 3b). Organ administracji publicznej jest obowiązany potwierdzić wniesienie podania, jeżeli wnoszący tego zażąda. W przypadku wniesienia podania w formie dokumentu elektronicznego organ jest obowiązany potwierdzić wniesienie podania przez doręczenie urzędowego poświadczenia odbioru na wskazany przez wnoszącego adres elektroniczny (§ 4). Zgodnie z art. 63 § 5 K.p.a., urzędowe poświadczenie odbioru podania wniesionego w formie dokumentu elektronicznego zawiera: 1) informację o tym, że pisma w sprawie będą doręczane za pomocą środków komunikacji elektronicznej; 2) pouczenie o prawie do rezygnacji z doręczania pism za pomocą środków komunikacji elektronicznej, o którym mowa w art. 391 § 1d. Z przytoczonych powyżej przepisów wynika, że zarówno wniosek o raty, jak i wniosek o ponowne rozpoznanie sprawy nie zostały złożone prawidłowo w trybie 63 § 1 w zw. z § 3a K.p.a. Tryb ten przewiduje wnoszenie podań do organu drogą elektroniczną, lecz przy zachowaniu szczególnych warunków, wskazanych w tych przepisach. Oba pisma wniesione przez skarżącego nie zostały opatrzone kwalifikowanym podpisem elektronicznym ani podpisem potwierdzonym profilem zaufanym ePUAP. Oba pisma nie zostały też wniesione przez skarżącego elektroniczną skrzynkę podawczą organu administracji publicznej utworzoną na podstawie ustawy z dnia 17 lutego 2005 r. o informatyzacji działalności podmiotów realizujących zadania publiczne. Jak wynikało z akt, sam organ nie uznał obu tych pism za wniesione w drodze elektronicznej zgodnie z ww. przepisami, gdyż wydane przez siebie decyzje doręczał skarżącemu w sposób tradycyjny za pomocą doręczyciela pocztowego, a nie za pomocą elektronicznej platformy usług administracji publicznej ePUAP. Na stronie internetowej organu –www.krus.gov.pl/bip/epuap znajduję się informacja o możliwości skorzystania przez zainteresowanych z tej platformy elektronicznej, zawierająca stosowne wyjaśnienia. W ocenie Sądu, organ rażąco naruszył prawo, rozpoznając oba wnioski skarżącego, w sytuacji gdy dla postępowania administracyjnego nie były one skutecznie złożone. Okoliczność, że organ nie miał wątpliwości, iż ww. pisma pochodzą od skarżącego nie miała znaczenia dla sprawy. Podkreślić należy, że skutecznie złożone pisma są wtedy, gdy nie zawierają braków formalnych, do których zaliczyć należy brak podpisu zainteresowanego. Tym samym wniosek o raty nie wszczął postępowania administracyjnego w sprawie, tak jak wniosek o ponowne rozpoznanie sprawy nie wszczął postępowania odwoławczego w niniejszej sprawie (por. wyrok WSA w Łodzi z dnia 3 czerwca 2014 r. sygn. akt II SA/Łd 124/14, wyrok WSA w Warszawie z dnia 10 kwietnia 2013 r., sygn. akt I SA/Wa 134/13; wyrok WSA w Warszawie z dnia 17 września 2013 r., sygn. akt I SA/Wa 510/13; wyrok WSA w Gdańsku z dnia 25 lipca 2012 r., sygn. akt II SA/Gd 215/12; wyrok WSA we Wrocławiu z dnia 20 marca 2012 r., sygn. akt IV SA/Wr 829/11; wyrok NSA z dnia 26 października 2011 r., sygn. akt I OSK 1866/10 – dostępne w internetowej bazie orzeczeń NSA: orzeczenia.nsa.gov.pl.). Obowiązkiem organu w takiej sytuacji było wezwanie w trybie art. 64 § 2 K.p.a. skarżącego do uzupełnienia braków formalnych tych pism w terminie 7 dni od dnia doręczenia wezwania, przez ich podpisanie, które mogło nastąpić przez złożenie tych pism drogą elektroniczną przez platformę ePUAP lub nadesłanie odpisów obu pism podpisanych przez skarżącego za pośrednictwem operatora pocztowego, a także złożenie podpisu przez skarżącego na wydrukach tych pism w siedzibie organu. Na doniosłe znaczenie podpisu, który daje gwarancję autentyczności oświadczenia woli i zapewnia bezpieczeństwo obrotu prawnego zwracano uwagę wielokrotnie w doktrynie i orzecznictwie Sądu Najwyższego. Podpis własnoręczny nie może być zastąpiony nie tylko podpisem sporządzonym na maszynie, ale też żadnym innym podpisem mechanicznym, w tym kserograficzną odbitką własnego podpisu, nawet jeżeli stanowi najwierniejsze, wręcz idealne odwzorowanie podpisu (por. uchwała SN z dnia 20 grudnia 2006 r. sygn. akt I KZP 29/06; Lex nr 204974). Mając na względzie ustalenie powyższe, zgodnie z art. 145 § 1 pkt 2 p.p.s.a. w zw. z art. 156 § 1 pkt 2 K.p.a., Sąd orzekł o stwierdzeniu nieważności obu decyzji Prezesa KRUS. Stwierdzenie nieważności zaskarżonego aktu z powodu rażącego naruszenia prawa powoduje powrót sprawy do tego etapu administracyjnego postępowania, w ramach którego organ będzie zobligowany do wezwania wnoszącego pismo do usunięcia braku formalnego, co jeśli nastąpi, będzie stanowiło podstawę do rozpatrzenia wniosku o raty. Odnosząc się do skierowanego w skardze do Sądu wniosku o przyznanie wnioskowanych ulg, należy na wstępie wyjaśnić, że sąd administracyjny nie jest upoważniony do przyznania ulg w zakresie składek na ubezpieczenie społeczne rolników, gdyż należy to do kompetencji organu administracyjnego. Sąd na marginesie wyjaśnia, że art. 41a ust. 1 pkt 1 u.u.s.r. stanowi, iż organ rentowy, w przypadkach uzasadnionych ważnym interesem zainteresowanego na jego wniosek, uwzględniając możliwości płatnicze wnioskodawcy oraz stan finansów funduszów emerytalno – rentowego i składkowego może rozłożyć ich spłatę na raty. Oznacza to, że organ przy rozpatrywaniu sprawy i wydaniu rozstrzygnięcia działa w ramach uznania administracyjnego. W przypadku stwierdzenia przesłanki może zatem wniosek uwzględnić lub odmówić jego uwzględnienia, ma prawo wyboru rozstrzygnięcia. Zaznaczyć jednak trzeba, iż wybór taki nie może być dowolny i musi wynikać z wszechstronnego oraz dogłębnego rozważenia wszystkich okoliczności faktycznych sprawy (art. 7 K.p.a.), wszechstronnego zebrania oraz rozpatrzenia w sposób wyczerpujący materiału dowodowego (art. 77 § 1 K.p.a. i art. 80 K.p.a.), zaś decyzja winna spełniać wymogi określone w art. 107 § 3 K.p.a. Należy podnieść, że w przypadku decyzji uznaniowych uzasadnienie decyzji ma szczególne znaczenie dla oceny prawidłowości rozstrzygnięcia. Szczególnie negatywne rozstrzygnięcie dotyczące umorzenia należności powinno być przekonywująco i jasno uzasadnione zarówno co do faktów, jak i prawa, tak aby nie było wątpliwości, że wszystkie okoliczności sprawy zostały głęboko rozważone i ocenione, a ostateczne rozstrzygnięcie jest ich logiczną konsekwencją. Dodać jeszcze należy, że uzasadnienie decyzji stanowi wyłączną podstawę oceny jej zgodności decyzji z prawem i jeżeli nie dowodzi wystarczająco twierdzeń organu, to pomimo późniejszych wyjaśnień organu, chociażby w odpowiedzi na skargę decyzja taka jest wadliwa.