I SA/Sz 998/10

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie w składzie następującym: Sędzia WSA – Anna Sokołowska po rozpoznaniu w dniu 20 kwietnia 2011 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku A.P. o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata w sprawie ze skargi na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w S. z dnia [...] nr [...] w przedmiocie odmowy umorzenia II raty łącznego zobowiązania pieniężnego za 2010 r. p o s t a n a w i a: odmówić skarżącemu przyznania prawa pomocy. Pismem z dnia 22 listopada 2010 r. skarżący A.P. wniósł do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Szczecinie skargę na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w S. z dnia z dnia [...] nr [...] w przedmiocie odmowy umorzenia II raty łącznego zobowiązania pieniężnego za 2010 r. W odpowiedzi na wezwanie do uiszczenia wpisu sądowego w kwocie 500 zł, skarżący złożył wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym obejmującym koszty sądowe oraz ustanowienie adwokata. W uzasadnieniu wniosku skarżący oświadczył, że nie jest w stanie ponieść kosztów sądowych. A.P. wskazał, że jego sytuacja jest bardzo trudna, podnosząc, że susze i deszcze, jakie miały miejsce w 2010 r. spowodowały trudną sytuację w dochodach, "powstały tylko straty". W oświadczeniu o stanie rodzinnym podał, iż samodzielnie prowadzi gospodarstwo domowe, jest rolnikiem, prowadzącym gospodarstwo rolne o powierzchni 20 ha, które nie przynosi dochodów. Oświadczył, że otrzymuje dotację z "A" w wysokości [...]., którą przeznacza na opłatę podatku od nieruchomości ([...]), energii elektrycznej ([...]), gaz ([...]), opał na zimę ([...]), wodę ([...]), telefon ([...]), spłatę kredytu ([...]), koszty związane w uprawą (opłaty za nawóz, opał do ciągnika, zasiewy). Skarżący oświadczył, że niewiele pozostaje mu "na życie". Odnośnie stanu majątkowego A.P. oświadczył, że posiada dom o powierzchni 120 m², mieszkanie o powierzchni 50 m², nieruchomość rolną o powierzchni 20 ha. Posiadania innych nieruchomości, oszczędności, przedmiotów wartościowych skarżący nie wykazał. Stosownie do art. 255 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270, ze zm. - dalej p.p.s.a.) wezwaniem z dnia 31 stycznia 2011 r. zobowiązano skarżącego do przedłożenia: - zaświadczenia Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa o wysokości dopłat przyznanych i wypłaconych skarżącemu na 2010 r., - dowodów potwierdzających wysokość ponoszonych miesięcznie wydatków związanych z koniecznym utrzymaniem w okresie ostatnich trzech miesięcy (w szczególności wydatki na opał, na energię elektryczną, wodę, wywóz śmieci, leczenie, itp.), - oświadczenia czy część posiadanych przez skarżącego nieruchomości jest źródłem przychodu np. na podstawie umowy najmu, i ewentualnie jaka jest wysokość przychodu z tego tytułu, gdyż jak wynika z uzasadnienia wniosku, skarżący, prowadzący samodzielnie gospodarstwo domowe, nie posiadający innych osób na utrzymaniu wykazał posiadanie domu o powierzchni 120 m² i mieszkania o powierzchni 50m². W odpowiedzi na powyższe skarżący przedłożył upomnienia związane z nieuregulowaniem składki KRUS w kwocie [...] (za II półrocze 2010 r.) oraz łącznego zobowiązania pieniężnego za maj 2010 r. (kwota należności głównej [...]); kopię zawartej w dniu 7 kwietnia 2009 r. umowy o kredyt obrotowy na wznowienie produkcji rolnej, w której wystąpiły szkody spowodowane przez suszę, grad, itp. na kwotę [...]; dowód uiszczenia w dniu 11 lutego 2011 r. (gotówką) kwoty [...] za usługi związane najprawdopodobniej z naprawą pojazdów. Nadto skarżący przedstawił szereg faktur na zakup oleju napędowego za okres od września 2010 r. do lutego 2011 r. w kwotach średnio ok. [...] miesięcznie, dowody opłat za energię ([...] miesięcznie), wodę ([...] miesięcznie). Z przedłożonego fragmentu decyzji (część sentencji) wynika, że skarżący otrzymał płatność na 2010 r. w wysokości [...]. Postanowieniem dnia 8 marca 2011 r. referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Szczecinie odmówił wnioskodawcy przyznania prawa pomocy z uwagi na to, iż skarżący nie wykazał w sposób niebudzący wątpliwości, że znajduje się w sytuacji materialnej uprawniającej go do przyznania prawa pomocy. W ustawowym terminie skarżący wniósł sprzeciw od ww. postanowienia, wskazując, na swoją trudna sytuację materialną spowodowaną powodziami i suszami, które ograniczyły możliwość użytkowania gruntów rolnych. W rezultacie, jak wskazał skarżący, koszty uprawy i prowadzenia gospodarki rolnej przewyższają uzyskiwany z niej dochód, co już wcześniej wykazał w swoich pismach. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie zważył, co następuje: Zgodnie z art. 260 p.p.s.a. w razie wniesienia sprzeciwu, który nie został odrzucony, postanowienie, przeciwko któremu został wniesiony, traci moc, a sprawa będąca przedmiotem sprzeciwu podlega rozpoznaniu przez sąd. Stosownie do treści z art. 245 § 1 p.p.s.a., prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym. Prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (art. 245 § 2 p.p.s.a.). Prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (art. 245 § 3 p.p.s.a.). Częściowe zwolnienie od opłat lub wydatków może polegać na zwolnieniu od poniesienia ułamkowej ich części albo określonej ich kwoty pieniężnej (art. 245 § 4 p.p.s.a.). Przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej następuje w zakresie całkowitym – gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania (art. 246 § 1 pkt 1 p.p.s.a.), w zakresie częściowym – gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny (art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a). Ciężar dowodu wystąpienia powyższych przesłanek przyznania prawa pomocy spoczywa na stronie, która ubiega się o przyznanie prawa pomocy. Świadczy o tym użycie w przepisie art. 246 p.p.s.a. zwrotu "gdy wykaże". Do Sądu kierującego się wskazaniami logicznego rozumowania, doświadczenia życiowego i dostępnej wiedzy należy natomiast ocena, czy takie okoliczności zachodzą. Należy przy tym podkreślić, że cytowany przepis stanowi odstępstwo od zasady ustanowionej w art. 199 p.p.s.a., zgodnie z którą strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie. Przytoczone we wniosku okoliczności, jak również przedstawione dokumenty, powinny zatem uzasadniać wyjątkowe traktowanie, o jakim mowa w powołanym wyżej przepisie. W orzecznictwie sądów administracyjnych ugruntowany jest już pogląd, iż strona ubiegająca się o przyznanie prawa pomocy na podstawie art. 246 p.p.s.a. obowiązana jest wykazać swoją trudną sytuację materialną. Nie wystarczy jedynie ogólnikowe powołanie się na istniejące trudności, czy prawidłowe wypełnienie formularza. Sąd ma prawo, uznając złożone oświadczenie za niewystarczające, żądać od strony dodatkowych wyjaśnień bądź złożenia dokumentów (art. 255 p.p.s.a.). Zauważyć bowiem należy, iż oceniając zasadność wniosku sąd musi rozważyć z jednej strony interes państwa w pobieraniu opłat za rozstrzyganie sprawy, a z drugiej - interes strony w dochodzeniu swych praw przed sądem i zachować odpowiednią proporcję między nimi. Z tych też względów musi dołożyć wszelkiej staranności, aby uzyskać dowody weryfikujące treść oświadczeń strony dotyczących jej stanu majątkowego. Podnieść należy, że uzyskanie dodatkowego oświadczenia strony lub dokumentów źródłowych dotyczących jej stanu majątkowego w trybie art. 255 p.p.s.a. służy uzupełnieniu stanu wiedzy Sądu o sytuacji strony. Sąd zwraca się do strony, jeśli w toku badania akt sprawy dojdzie do wniosku, że dane w nich zawarte są niewystarczające do oceny, czy zachodzą przesłanki do przyznania prawa pomocy. Niezastosowanie się strony do wezwania sądu odnosi ten skutek, że w sytuacji braku pełnego wyjaśnienia okoliczności sprawy sąd musi odmówić przyznania prawa pomocy (por. postanowienie NSA z 9 grudnia 2008 r., sygn. akt II GZ 306/08, publ. w internetowej bazie orzeczeń NSA - www.orzeczenia.nsa.gov.pl). Oceniając wniosek skarżącego o przyznanie prawa pomocy złożony w niniejszej sprawie stwierdzić należy, iż nie zasługuje on na uwzględnienie, bowiem skarżący nie wykazał w sposób dostatecznie przekonujący, iż znajduje się w wyżej opisanej sytuacji. Skarżący jest osobą samotną, nie ma na utrzymaniu innych osób. Z przedłożonych przez skarżącego dokumentów wynika, iż ponosi on bieżące wydatki związane z prowadzonym samodzielnie gospodarstwem, jak choćby w postaci zakupu oleju napędowego (średnio [...] co tydzień), zakup części samochodowych oraz innych usług. Ponadto otrzymuje dopłaty do gospodarstw rolnego od Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa (na rok 2009 w wysokości [...]– decyzja w aktach administracyjnych, oraz na 2010 r. w kwocie [...] (decyzja k. 27). Oprócz gospodarstwa rolnego o pow. 20 ha, posiada dom o powierzchni 120 m² oraz mieszkanie o powierzchni 50m². Wbrew wezwaniu skarżący nie złożył oświadczenia, czy w związku z posiadanymi składnikami majątku, część z nich jest źródłem przychodu na podstawie najmu, czy dzierżawy i jak jest wysokość przychodu z tego tytułu. Ponadto fakt obciążenia gospodarstwa rolnego kredytem obrotowym wynikającym z zawartej umowy z dnia 7 kwietnia 2009 r. (k. 26) na kwotę [...], świadczy o zdolności kredytowej skarżącego i uznaniu do przez instytucję udzielającą kredytu za osobę posiadającą możliwości finansowe do jego spłaty. Przy czym jest to kredyt preferencyjny, gdyż jak wynika z § 1 umowy kredytującej skarżący przy spłacie odsetek korzysta z dopłat ARiMR. Należy wskazać, iż przyznanie prawa pomocy jest możliwe tylko i wyłącznie w sytuacji wyczerpującego przedstawienia informacji dotyczącej sytuacji materialnej strony, zawierającej przede wszystkim dokładne dane dotyczące wysokości otrzymywanych dochodów i to niezależnie od ich źródła, które w zestawieniu z ponoszonymi wydatkami na konieczne utrzymanie umożliwiają dokonanie oceny czy stać ją na poniesienie kosztów postępowania bez uszczerbku dla płynności finansowej. Sąd nie jest zobowiązany do prowadzenia jakichkolwiek dochodzeń w sytuacji, gdy przedstawione przez stronę dane uniemożliwiają pełną ocenę jej stanu majątkowego, albo gdy nie są one do końca jasne. To sprawą zainteresowanego jest wykazanie zasadności złożonego wniosku w świetle ustawowych przesłanek przyznania prawa pomocy, ponieważ to na nim spoczywa w tym zakresie ciężar dowodu. Jak stwierdził Naczelny Sąd Administracyjny w postanowieniu z 20 stycznia 2006 r., sygn. akt I OZ 1551/05 (publ. w internetowej bazie orzeczeń NSA - www.orzeczenia.nsa.gov.pl), "to do Sądu należy uznanie, czy złożone oświadczenie o stanie majątkowym i dochodach ma charakter wyczerpujący i dostateczny. W kompetencji Sądu pozostaje również uznanie, jakie informacje niezbędne są dla stwierdzenia istnienia przesłanek dla przyznania prawa pomocy. Sąd miał zatem podstawy do żądania dodatkowych informacji, także tych dotyczących wysokości wydatków ponoszonych przez skarżącego w związku z utrzymaniem. Przepis art. 255 p.p.s.a. nakłada bowiem na stronę ubiegającą się o przyznanie prawa pomocy obowiązek złożenia dodatkowego oświadczenia lub przedłożenia dokumentów źródłowych na wezwanie Sądu. W konsekwencji strona, która nie realizuje obowiązków wynikających z wezwania Sądu, nie ma podstaw oczekiwać rozstrzygnięcia zgodnego z wnioskiem." Reasumując, zdaniem Sądu przedstawione przez wnioskodawcę informacje dotyczące jego sytuacji materialnej nie pozwalają na dokonanie oceny jego rzeczywistych możliwości finansowych. Z tych względów, na podstawie art. 246 § 1 pkt 1 p.p.s.a. należało orzec jak w sentencji.