I SAB/Sz 7/15

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie w składzie: Przewodniczący: Sędzia WSA Marzena Kowalewska po rozpoznaniu w dniu 8 grudnia 2015 r. na posiedzeniu niejawnym sprawy ze skargi T.S. na bezczynność Zakładu Ubezpieczeń Społecznych w przedmiocie nierozpoznania wniosku o wyrównanie niewypłaconych elementów emerytury od dnia 30 stycznia 1994 r. do 31 grudnia 2005 r. postanawia: odrzucić skargę. Skarżąca T.S. w piśmie z dnia 20 stycznia 2013 r. wniosła do Sądu skargę na bezczynność Zakładu Ubezpieczeń Społecznych. W odpowiedzi na skargę, organ wniósł o jej odrzucenie. Postanowieniem z dnia 16 grudnia 2014 r. sygn. akt I SAB/Sz 14/14 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie odrzucił skargę T.S. na bezczynność Zakładu Ubezpieczeń Społecznych w przedmiocie nierozpoznania wniosku o wyrównanie emerytury uznając, że sprawa nie należy do właściwości sądu administracyjnego. Naczelny Sąd Administracyjny postanowieniem z dnia 9 kwietnia 2015 r. sygn. akt I OSK 782/15 uchylił zaskarżone postanowienie. NSA wskazał w uzasadnieniu ww. postanowienia, że "Biorąc pod uwagę treść skargi oraz dotyczących jej wyjaśnień udzielonych w toku postępowania sądowego, poszanowanie konstytucyjnego prawa do sądu i zasad postępowania sądowoadminstracyjnego nakazywało wezwać skarżącą na podstawie art. 49 §1 w związku z art. 58 §1 pkt 3 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r. poz. 270 ze zm.), zwanej dalej "p.p.s.a." do sprecyzowania, czy przedmiotem zaskarżenia w skardze z dnia 20 stycznia 2013 r. jest: 1) wyłącznie bezczynność organu polegająca na nierozpatrzeniu wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy zakończonej decyzją ZUS w W. z dnia [...] o odmowie umorzenia zadłużenia z tytułu nieopłaconych składek na ubezpieczenie własne płatnika, 2) wyłącznie bezczynność organu polegająca na rozpatrzeniu wniosku o wyrównanie niewypłaconych elementów emerytury od dnia 30.01.1994 r. do 31.12.2005 r., 3) jednocześnie bezczynność organu polegająca na nierozpatrzeniu wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy zakończonej decyzją ZUS w W. z dnia [...] o odmowie umorzenia zadłużenia z tytułu nieopłaconych składek na ubezpieczenie własne oraz bezczynność organu polegająca na rozpatrzeniu wniosku o wyrównanie niewypłaconych elementów emerytury od dnia 30.01.1994 r. do 31.12.2005 r. W tym ostatnim przypadku - jak wspomniano - stosownie do art. 57 nastąpić powinno rozdzielenie spraw i osobne ich rozpatrzenie." Mając na uwadze powyższe, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie w piśmie z dnia 14 maja 2015 r. zobowiązał skarżącą na podstawie art. 49 §1 w związku z art. 58 §1 pkt 3 p.p.s.a. do sprecyzowania, czy przedmiotem zaskarżenia w skardze jest: wyłącznie bezczynność organu polegająca na nierozpatrzeniu wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy zakończonej decyzją ZUS w W. z dnia [...] o odmowie umorzenia zadłużenia z tytułu nieopłaconych składek na ubezpieczenie własne płatnika, wyłącznie bezczynność organu polegająca na rozpatrzeniu wniosku o wyrównanie niewypłaconych elementów emerytury od dnia 30.01.1994 r. do 31.12.2005 r., jednocześnie bezczynność organu polegająca na nierozpatrzeniu wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy zakończonej decyzją ZUS w W. z dnia [...] o odmowie umorzenia zadłużenia z tytułu nieopłaconych składek na ubezpieczenie własne oraz bezczynność organu polegająca na rozpatrzeniu wniosku o wyrównanie niewypłaconych elementów emerytury od dnia 30.01.1994 r. do 31.12.2005 r. W odpowiedzi na powyższe, skarżąca wyjaśniła, że jej skarga dotyczy jednocześnie bezczynności organu polegającej na nierozpatrzeniu wniosku o ponowne rozpoznanie sprawy zakończonej decyzją ZUS w W. z dnia [...] o odmowie zadłużenia z tytułu nieopłaconych składek na ubezpieczenie oraz bezczynności organu polegającej na niewyrównaniu niewypłaconych elementów emerytury za okres od dnia 30.01.1994 r. do 31.12.2005 r. W związku z tym, zarządzeniem z dnia 18 czerwca 20015 r. rozdzielono skargi T.S. zawartych w piśmie z dnia 20 stycznia 2013 r. w ten sposób, że: skargę na bezczynność organu polegająca na nierozpatrzeniu wniosku o wyrównanie niewypłaconych elementów emerytury od dnia 30 stycznia 1994 r. do 31 grudnia 2005 r. pozostawić w aktach pod sygnaturą I SAB/Sz 7/15; skargę na bezczynność organu polegającą na nierozpatrzeniu wniosku o ponowne rozpoznanie sprawy zakończonej decyzją ZUS w W. z dnia [...] o odmowie umorzenia zadłużenia z tytułu nieopłaconych składek na ubezpieczenie społeczne wpisać do rep. pod nowym numerem o sygn. akt I SAB/Sz 8/15. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie zważył, co następuje: Stosownie do treści art. 1 § 1 ustawy z dnia 27 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2014 r. poz. 1647) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości między innymi poprzez kontrolę działalności administracji publicznej, która sprawowana jest pod względem zgodności z prawem. Zakres kognicji sądów administracyjnych został doprecyzowany w art. 3 § 2 p.p.s.a., zgodnie z którym, kontrola działalności administracji publicznej obejmuje orzekanie w sprawach skarg na: decyzje administracyjne; postanowienia wydane w postępowaniu administracyjnym, na które służy zażalenie albo kończące postępowanie, a także na postanowienia rozstrzygające sprawę co do istoty; postanowienia wydane w postępowaniu egzekucyjnym i zabezpieczającym, na które służy zażalenie; inne niż określone w pkt 1-3 akty lub czynności z zakresu administracji publicznej dotyczące uprawnień lub obowiązków wynikających z przepisów prawa; 4a) pisemne interpretacje przepisów prawa podatkowego wydawane w indywidualnych sprawach; akty prawa miejscowego organów jednostek samorządu terytorialnego i terenowych organów administracji rządowej; akty organów jednostek samorządu terytorialnego i ich związków, inne niż określone w pkt 5, podejmowane w sprawach z zakresu administracji publicznej; akty nadzoru nad działalnością organów jednostek samorządu terytorialnego; bezczynność lub przewlekłe prowadzenie postępowania w przypadkach określonych w pkt 1-4a. Ponadto sądy administracyjne orzekają w sprawach, w których przepisy ustaw szczególnych przewidują sądową kontrolę i stosują środki określone w tych przepisach (art. 3 § 3 p.p.s.a.). Stosownie do powyższego sądy administracyjne w zakresie swojej właściwości orzekają m.in. w sprawach skarg na bezczynność organów administracji (art. 3 § 2 pkt 8 p.p.s.a.). Podkreślenia wymaga, że skarga na bezczynność organu jest dopuszczalna tylko w takich granicach, w jakich służy skarga do sądu administracyjnego na decyzje, postanowienia oraz na akty i czynności z zakresu administracji publicznej dotyczące przyznania, stwierdzenia albo uznania uprawnienia lub obowiązku wynikających z przepisów prawa. Warunkiem dopuszczalności skargi na bezczynność jest więc istnienie podstawy prawnej do określonego zachowania się organu. Przy czym nie zawsze działania lub zaniechania organów administracji publicznej objęte będą kognicją sądów administracyjnych. Wobec powyższego w pierwszej kolejności należy stwierdzić, czy skarga wniesiona przez skarżącą należy do kategorii spraw wymienionych w art. 3 § 2 p.p.s.a. Przedmiotowa skarga dotyczy bezczynności Zakładu Ubezpieczeń Społecznych w przedmiocie nierozpoznania wniosku w zakresie niewyrównania niewypłaconych elementów emerytury od dnia 30 stycznia 1994 r. do 31 grudnia 2005 r. W pierwszej kolejności należy wyjaśnić, że stosownie do treści art. 1 Kodeksu postępowania cywilnego, dalej: "k.p.c.", sprawy z zakresu ubezpieczeń społecznych są sprawami cywilnymi, do których rozpoznawania zgodnie z art. 2 k.p.c. powołane są sądy powszechne, o ile sprawy te nie należą do właściwości sądów szczególnych, czy Sądu Najwyższego. Przez sprawy z zakresu ubezpieczeń społecznych rozumie się sprawy, w których wniesiono odwołanie od decyzji organów rentowych dotyczących: ubezpieczeń społecznych, emerytur i rent, innych świadczeń w sprawach należących do właściwości Zakładu Ubezpieczeń Społecznych, świadczeń odszkodowawczych przysługujących w razie wypadku lub choroby pozostających w związku ze służbą wojskową albo służbą w Policji, Straży Granicznej, Państwowej Straży Pożarnej, Biurze Ochrony Rządu, Służbie Więziennej, Agencji Bezpieczeństwa Wewnętrznego, Agencji Wywiadu, Służbie Kontrwywiadu Wojskowego, Służbie Wywiadu Wojskowego oraz Centralnym Biurze Antykorupcyjnym (art. 476 § 2 k.p.c). Przez sprawy z zakresu ubezpieczeń społecznych rozumie się także sprawy wszczęte na skutek niewydania przez organ rentowy decyzji we właściwym terminie, a także sprawy, w których wniesiono odwołanie od orzeczenia wojewódzkiego zespołu do spraw orzekania o stopniu niepełnosprawności, sprawy o roszczenia ze stosunków prawnych między członkami otwartych funduszy emerytalnych a tymi funduszami lub ich organami oraz sprawy ze stosunków między emerytami lub osobami uposażonymi w rozumieniu przepisów o emeryturach kapitałowych a Zakładem Ubezpieczeń Społecznych (art. 476 § 3 k.p.c). Sprawy z zakresu ubezpieczeń społecznych od których przysługuje odwołanie do sądu powszechnego określa zaś art. 83 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz.U.2013.1442 ze zm., zwanej dalej: "ustawa"). Zgodnie z art. 83 ust. 1 ustawy, Zakład wydaje decyzje w zakresie indywidualnych spraw dotyczących w szczególności: zgłaszania do ubezpieczeń społecznych; przebiegu ubezpieczeń; ustalania wymiaru składek i ich poboru, a także umarzania należności z tytułu składek; ustalania wymiaru składek na Fundusz Emerytur Pomostowych i ich poboru, a także umarzania należności z tytułu tych składek; ustalania uprawnień do świadczeń z ubezpieczeń społecznych (a więc i świadczeń emerytalnych); oraz wymiaru świadczeń z ubezpieczeń społecznych. Od decyzji Zakładu przysługuje odwołanie do właściwego sądu w terminie i według zasad określonych w przepisach Kodeksu postępowania cywilnego (art. 83 ust. 2 ustawy). Odwołanie do sądu przysługuje również w razie niewydania decyzji w terminie 2 miesięcy, licząc od dnia zgłoszenia wniosku o świadczenie lub inne roszczenia (art. 83 ust. 3 ustawy). Od decyzji przyznającej świadczenie w drodze wyjątku oraz od decyzji odmawiającej przyznania takiego świadczenia, a także od decyzji w sprawach o umorzenie należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne, odwołanie, o którym mowa w ust. 2, nie przysługuje. Stronie przysługuje prawo do wniesienia wniosku do Prezesa Zakładu o ponowne rozpatrzenie sprawy, na zasadach dotyczących decyzji wydanej w pierwszej instancji przez ministra. Do wniosku stosuje się odpowiednio przepisy dotyczące odwołań od decyzji, określone w Kodeksie postępowania administracyjnego. Odwołanie wnosi się na piśmie do jednostki organizacyjnej Zakładu, która wydała decyzję, lub do protokołu sporządzonego przez tę jednostkę. Jeżeli Zakład uzna odwołanie za słuszne, zmienia lub uchyla decyzję niezwłocznie, nie później niż w terminie 30 dni od dnia wniesienia odwołania. W tym wypadku odwołaniu nie nadaje się dalszego biegu. Jeżeli odwołanie nie zostało w całości lub w części uwzględnione, Zakład przekazuje niezwłocznie, nie później niż w terminie 30 dni od dnia wniesienia odwołania, sprawę do sądu wraz z uzasadnieniem. Z przywołanych regulacji wynika, że podejmowane przez Zakładu Ubezpieczeń Społecznych akty i czynności lub bezczynność w przedmiocie nierozpoznania wniosków w zakresie niewyrównania niewypłaconych elementów emerytury nie są objęte kognicją sądów administracyjnych, nie są to działania organu w indywidualnej sprawie wynikającej ze stosunku administracyjnoprawnego, o których mowa w art. 3 § 2 pkt 1 -4a p.p.s.a., dlatego też nie podlegają one zaskarżeniu do tego sądu w ramach skargi na bezczynność. Zgodnie z art. 58 § 1 pkt 1 p.p.s.a. sąd odrzuca skargę jeżeli sprawa nie należy do właściwości sądu administracyjnego. W tym stanie rzeczy, sąd na podstawie art. 58 § 1 pkt 1 i § 3 p.p.s.a., orzekł jak w sentencji.