II SA/Sz 1018/13

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Katarzyna Grzegorczyk-Meder (spr.), Sędziowie Sędzia WSA Marzena Iwankiewicz, Sędzia NSA Stefan Kłosowski, Protokolant starszy sekretarz sądowy Małgorzata Płocharska-Małys, po rozpoznaniu w Wydziale II na rozprawie w dniu 13 marca 2014 r. sprawy ze skargi J. J. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie jednorazowej zapomogi z tytułu urodzenia dziecka uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Kierownika Ośrodka Pomocy Społecznej z dnia [...] r. nr [...]. W dniu [...] r., J. J. wystąpiła do Gminnego Ośrodka Pomocy Społecznej z wnioskiem o ustalenie prawa do jednorazowej zapomogi z tytułu urodzenia dziecka A. R. (ur. [...] r.). Do wniosku strona dołączyła m.in. akt urodzenia dziecka, zaświadczenie lekarza specjalisty położnika z dnia [...] r. potwierdzające pozostawanie kobiety pod opieką medyczną od [..] r. (12 tygodnia ciąży) do porodu. Decyzją z dnia [...] r., Nr[..] , wydaną na podstawie art. 104 i art. 108 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2000 r., Nr 98, poz. 1071 ze zm.) oraz art. 15b ust. 5 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. z 2006 r., Nr 139, poz. 992 ze zm.), Kierownik Gminnego Ośrodka Pomocy Społecznej odmówił J.J. jednorazowej zapomogi z tytułu urodzenia dziecka. W uzasadnieniu tej decyzji organ podał, że wnioskodawczyni nie spełniła warunków określonych w art. 15b ust. 5 ustawy o świadczeniach rodzinnych, zgodnie z którym zapomoga przysługuje jeżeli kobieta pozostawała pod opieką medyczną, nie później niż od 10 tygodnia ciąży. Jak zauważył organ, z przedstawionego przez J. J. zaświadczenia wynikało, że strona pod opieką medyczną znajdowała się od 12 tygodnia ciąży. J. J. złożyła odwołanie od decyzji organu pierwszej instancji z dnia [...] r. do Samorządowego Kolegium Odwoławczego Wyjaśniła, że czasokres oczekiwania na wizytę u lekarza specjalisty położnika wynosi cztery tygodnie, tak więc brak wpisu potwierdzającego opiekę przed dziesiątym tygodniem ciąży, nie wynika z zaniedbania strony lub lekceważenia ciąży, ale z powodu organizacji opieki zdrowotnej i limitów określonych przez NFZ w regionie. Argumentowała, że ciąży nie była w stanie sama stwierdzić, gdyż od dawna boryka się problemami układu hormonalnego i była przyzwyczajona do zaburzeń. Podała, że od kilku lat jest pod opieką tego samego lekarza położnika, którego darzy zaufaniem. Uważa, że ma prawo do wyboru konkretnego specjalisty lekarza, prawo to gwarantuje Karta praw pacjenta, ustawa o "ZOZ-ach" oraz Konstytucja RP. Decyzją z dnia [...] r., Nr [...] , wydaną na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 Kodeksu postępowania administracyjnego, art. 15 b ustawy o świadczeniach rodzinnych, Samorządowe Kolegium Odwoławcze utrzymało w mocy decyzję organu pierwszej instancji z dnia [...] r. Organ odwoławczy w uzasadnieniu swej decyzji powołał się na treść art. 15b ustawy o świadczeniach rodzinnych a następnie, kierując się materiałem dowodowym zebranym w sprawie, w tym zaświadczeniem lekarskim przedłożonym przez J. J. , z którego wynikało, że pozostawała pod opieką medyczną od 12 tygodnia ciąży, w pełni podzielił stanowisko organu pierwszej instancji, że stronie przedmiotowe świadczenie nie przysługuje. Kolegium stwierdziło, że organy są związane obowiązującymi przepisami prawa i zmuszone są zgodnie z nimi orzekać. J. J. zwróciła się do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego ze skargą na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] r. Skarżąca nie zgodziła się ze stanowiskiem organu, formułowanym w związku z pierwszą wizytą u lekarza w 12 tygodniu ciąży. Podniosła kwestię nierównego - jej zdaniem - traktowania matek, którym nie udało się uzyskać opieki lekarskiej przed okresem wymaganym ustawą o świadczeniach rodzinnych. Skarżąca powołała się ponadto na swoją trudną sytuację bytową, potrzeby dziecka, jak również komplikacje zdrowotne, jakie przechodziła w okresie ciąży. Samorządowe Kolegium Odwoławcze udzielając odpowiedzi na skargę wniosło o jej oddalenie, podtrzymując argumenty zawarte w zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny z w a ż y ł, co następuje: Skarga okazała się zasadna. Kwestionowaną przez J. J. decyzją, Samorządowe Kolegium Odwoławcze, utrzymało w mocy decyzję organu pierwszej instancji odmawiającą skarżącej przyznania jednorazowej zapomogi z tytułu urodzenia dziecka- A. R.. Za podstawę materialnoprawną rozstrzygnięcia, posłużył organom art. 15b ust. 5 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. z 2006 r., Nr 139, poz. 992 ze zm.), przewidujący, że zapomoga z tytułu urodzenia żywego dziecka przysługuje, jeżeli kobieta pozostawała pod opieką medyczną nie później niż od 10 tygodnia ciąży do porodu. Pozostawanie pod opieką medyczną potwierdza się zaświadczeniem lekarskim lub zaświadczeniem wystawionym przez położną (art. 15b ust. 6 powołanej ustawy). Zasadnicze znaczenie dla wydania rozstrzygnięcia zgodnego z wymogami postawionymi powołanymi wyżej przepisami, ma prawidłowo ustalony stan faktyczny sprawy, znajdujący odzwierciedlenie w zebranym w sprawie materiale dowodowym (art. 7 i art. 77 § 1 K.p.a.), potwierdzającym objęcie osoby wnioskującej opieką lekarską w ustawowo wymaganym okresie. W rozpoznawanej sprawie organy ograniczyły wyjaśnienia zmierzające do ustalenia istotnych dla wyniku sprawy faktów o treść przedłożonego przez J. J. zaświadczenia lekarskiego, wystawionego przez lekarza specjalistę ginekologa położnika Specjalistycznej Przychodni Lekarskiej SP ZOZ Gabinet Ginekologiczno – Położniczy z dnia [...] r. Z treści tego zaświadczenia wynikało, że skarżąca pozostawała pod opieką medyczną od 12-go tygodnia ciąży do porodu. Kierując się brzmieniem art. 15 b ust. 5 ustawy o świadczeniach rodzinnych, organy zgodnie przyjęły, że skarżąca nie spełniła przesłanki pozostawania pod opieką medyczną nie później, niż od 10 tygodnia ciąży do porodu. Decydujący o przyznaniu świadczenia moment pozostawania kobiety w ciąży pod opieką lekarską, był już poddany analizie orzecznictwa sądowoadministracyjnego, w którym zwraca się uwagę na szerszy niż przyjęty w niniejszej sprawie przez organy obu instancji, literalny kierunek wykładni przepisu prawa materialnego. Zasadniczym celem wprowadzenia przyjętego przez prawodawcę rozwiązania polegającego na dodatkowym wsparciu finansowym rodziców w związku z narodzinami dziecka, była chęć zmotywowania kobiet zachodzących w ciążę do jak najwcześniejszego zgłoszenia się do lekarza lub położnej, a w następnej kolejności - systematycznego zgłaszania się na kolejne badania kontrolne. Skład orzekający w niniejszej sprawie w pełni podziela poglądy judykatury, zgodnie z którymi, koniecznym wydaje się przeprowadzenie takiej wykładni art. 15b ust. 5 ustawy o świadczeniach o rodzinnych, która gwarantowałaby możliwość korzystania z danej formy pomocy także kobietom, które z niezawinionych przez siebie przyczyn nie były w stanie znaleźć się pod opieką medyczną przed upływem 10 tygodnia ciąży, a które w późniejszym okresie były objęte systematyczną (w każdym trymestrze ciąży) opieką medyczną (por. wyrok WSA w Poznaniu z dnia 5 września 2013 r., sygn. akt IV SA/Po 580/13, opubl. w Lex nr 1365876). Wskazuje się, że moment, od którego kobieta ciężarna pozostaje pod opieką medyczną w rozumieniu art. 15b ust. 5 i 6 ustawy o świadczeniach rodzinnych, rozpoczyna się w chwili jej zgłoszenia się w ciąży do lekarza lub położnej w ramach podstawowej opieki zdrowotnej, ambulatoryjnych świadczeń specjalistycznych czy leczenia szpitalnego, a więc od chwili rejestracji w właściwej placówce medycznej, a nie od chwili pierwszego badania lekarskiego (patrz wyrok WSA w Szczecinie z dnia 25 kwietnia 2013 r., sygn. akt II SA/Sz 143/13, opubl. w Lex nr 1316977). Z chwilą zgłoszenia się w stosownym zakładzie opieki zdrowotnej kobieta ciężarna winna się znaleźć pod opieką medyczną. Należy więc podkreślić, że strona nie może ponosić negatywnych skutków związanych z terminami oczekiwania na wizytę lekarską w ramach bezpłatnej, publicznej opieki zdrowotnej. Argumentację tę uzasadnia fakt, że przepis art. 68 ust. 3 Konstytucji RP przewiduje, iż władze publiczne są obowiązane do zapewnienia szczególnej opieki zdrowotnej kobietom ciężarnym (por. wyrok WSA w Poznaniu z dnia 12 kwietnia 2013 r., sygn. akt II SA/Po 157/13, opubl. w Lex nr 1316891). Mając na uwadze prezentowany wyżej kierunek wykładni art. 15 b ust. 5 i ust. 6 ustawy o świadczeniach rodzinnych, Sąd stwierdził, że ustalony przez organy stan faktyczny sprawy, nie odzwierciedla wszystkich istotnych okoliczności mających wpływ na jej rozstrzygnięcie. W szczególności, brak było odniesienia się do uwarunkowań, wskazywanych przez J. J. w odwołaniu, a następnie w skardze, jak możliwości rozeznania przez stronę objawów ciąży oraz czasu oczekiwania na przyjęcie do lekarza specjalisty, poprzedzonego czynnością rejestracji. Jak słusznie zwróciła uwagę strona, ubezpieczony ma prawo wyboru lekarza specjalisty spośród tych, którzy zawarli umowy z Narodowym Funduszem Zdrowia. Nie można wykluczyć, że z przyczyn niezależnych od woli i wiedzy skarżącej nie mogła ona w stanie dochować określonego przepisem art. 15b ust. 5 ustawy o świadczeniach rodzinnych, terminu poddania się opiece medycznej. Przyczyn niezależnych od woli kobiety należy upatrywać w szczególności w braku możliwości rozeznania przez kobietę w ciąży w ciągu pierwszych 10 tygodni z uwagi na uwarunkowania zdrowotne i fizjologiczne. Odwołanie się jedynie do literalnej wykładni przepisu art. 15b ust. 5 ustawy o świadczeniach rodzinnych może istocie doprowadzić do zróżnicowania sytuacji prawnej kobiety w ciąży ze względu na stan zdrowia (patrz wyrok WSA w Krakowie z dnia 20 listopada 2013 r., sygn. akt III SA/Kr 156/13, Lex nr 1405258). Sąd uznał, że brak przeprowadzenia przez organy pełnego postępowania wyjaśniającego, doprowadził do naruszenia w tej sprawie art. 7 i art. 77 § 1 Kodeksu postępowania administracyjnego, jak również rzutował na naruszenie art. 107 § 3 tejże ustawy, w zakresie wymogu sporządzenia uzasadnienia decyzji, odzwierciedlającego wszystkie istotne fakty, jakimi organ winien kierować się przy załatwieniu sprawy, zgodnie z obowiązującą normą prawną. Mając na uwadze zakres dostrzeżonych naruszeń przepisów postępowania administracyjnego, mających istotny wpływ na wynik sprawy, Sąd stosując środki w celu ich usunięcia uznał, że dla końcowego jej załatwienia, konieczne jest wyeliminowanie z obrotu prawnego decyzji organów obu instancji orzekających w przedmiocie jednorazowej zapomogi z tytułu urodzenia dziecka. Ponownie rozpatrując sprawę organ administracji, uwzględni dostrzeżone przez Sąd uchybienia, które wystąpiły na etapie prowadzonego uprzednio postępowania wyjaśniającego, w zakresie podnoszonych przez stronę istotnych okoliczności, tj. możliwości rozeznania ciąży przez stronę oraz uwarunkowań czasowych, które miały wpływ na moment pozostawiania przez nią pod opieką lekarską, a które w świetle prezentowanych poglądów judykatury, powinny być uwzględniane na korzyść wnioskodawcy. Z tych względów, Sąd działając na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit c w związku z art. 135 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm.), orzekł o uchyleniu zaskarżonej decyzji oraz poprzedzającej ją decyzji organu pierwszej instancji.