II SA/Sz 1112/17

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Marzena Iwankiewicz, Sędziowie Sędzia WSA Barbara Gebel, Sędzia WSA Katarzyna Grzegorczyk-Meder (spr.), Protokolant starszy sekretarz sądowy Agnieszka Klimek, po rozpoznaniu w Wydziale II na rozprawie w dniu 30 listopada 2017 r. sprawy ze skargi E. S. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w S. z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie uchylenia decyzji w sprawie zasiłku rodzinnego oddala skargę. Prezydent Miasta S. decyzją z dnia [...] r. nr [...] przyznał E. S. zasiłek rodzinny na syna A. S. na okres od 1 [...] r. wraz z dodatkiem z tytułu kształcenia i rehabilitacji na okres od [...] r. W dniu [...] r. E. S. złożyła oświadczenie, że z dniem [...] r. rezygnuje z pobierania świadczeń rodzinnych na syna, w związku z tym Prezydent Miasta S. decyzją z dnia [...] r. nr [...] uchylił decyzję nr [...] z dniem [...] r. w części orzekającej o przyznaniu zasiłku rodzinnego. Pismem z dnia 26 marca 2015 r. Marszałek Województwa Z. poinformował organ I instancji, że w stosunku do E. S. i J. S. przepisy o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego mają zastosowanie od dnia [...] r. W związku z powyższym Prezydent Miasta S. decyzją z dnia [...] r. nr [...] uchylił od dnia [...] r. decyzję własną [...] z dnia [...] r. orzekającą o uchyleniu z dniem [...] r. decyzji nr [...] w części przyznającej zasiłek rodzinny. W uzasadnieniu tej decyzji organ wyjaśnił, że zgodnie z art. 32 ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych organ właściwy oraz marszałek województwa mogą bez zgody strony zmienić lub uchylić ostateczną decyzję administracyjną, na mocy której strona nabyła prawo do świadczeń rodzinnych, jeżeli uległa zmianie sytuacja rodzinna lub dochodowa rodziny mająca wpływ na prawo do świadczeń rodzinnych, członek rodziny nabył prawo do świadczeń rodzinnych w innym państwie w związku ze stosowaniem przepisów o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego, osoba nienależnie pobrała świadczenie rodzinne lub wystąpiły inne okoliczności mające wpływ na prawo do świadczeń rodzinnych. W odwołaniu od tej decyzji E. S. podniosła zarzuty wydania decyzji z naruszeniem: - art. 107 k.p.a. w związku z art. 23a ust. 5 oraz art. 32 ustawy o świadczeniach rodzinnych poprzez ich niewłaściwe zastosowanie, przede wszystkim brak wskazania w uzasadnieniu decyzji przyczyn przyjęcia daty 1 maja 2010 r., od której organ uchylił decyzję, - art. 7 oraz art. 77 k.p.a. poprzez ich niezastosowanie, - art. 32 ustawy o świadczeniach rodzinnych poprzez jego niewłaściwe zastosowanie i uchylenie decyzji z mocą wsteczną. Odwołująca się wskazała, że z decyzji nie wynika, dlaczego organ przyjął, że przepisy o koordynacji zabezpieczenia społecznego mają zastosowanie od [...] r. i dlaczego decyzja z dnia [...] r. została uchylona od dnia [...] r. Organ nie wyjaśnił, na jakiej podstawie uznał, że w tym samym czasie strona pobierała świadczenia zarówno w kraju zamieszkania jak i w kraju pracy ojca dziecka. Z uzasadnienia decyzji nie wynika, czy doszło do zbiegu pobierania świadczeń czy też nie, ani czy ojciec dziecka faktycznie pobierał świadczenia rodzinne tożsame ze świadczeniami pobieranymi przez odwołującą się. Odwołująca się oświadczyła, że w tamtym okresie nie mieszkała w [...]. Świadczenia rodzinne jakie pobierał ojciec jej dziecka były odpowiednio pomniejszone o świadczenia pobierane przez nią w Polsce. Nie doszło tym samym do zbiegu świadczeń ani pobrania świadczenia nienależnego. Przepis art. 73 rozporządzenia Rady nr [...] nie pozbawia członków rodziny pracownika uprawnień przysługujących im w miejscu zamieszkania. Samorządowe Kolegium Odwoławcze decyzją z dnia [...] r. nr [...], wydaną po stwierdzeniu nieważności przez Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie wyrokiem z dnia 27 października 2016 r., sygn. akt II SA/Sz 905/16, decyzji poprzednio wydanej w sprawie, utrzymało w mocy decyzję organu I instancji. W uzasadnieniu wydanego rozstrzygnięcia Kolegium przytoczyło przepis art. 21 ust. 1 pkt 2 ustawy o świadczeniach rodzinnych oraz znowelizowany przepis art. 23a ust. 1, 2 i 5 powołanej ustawy. Kolegium wyjaśniło, że w niniejszej sprawie Marszałek Województwa Z. ustalił, iż zastosowanie przepisów o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego w stosunku do strony zachodzi od dnia 1 maja 2010 r., zatem zgodnie z art. 23a ust. 5 w związku z art. 32 ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych organ I instancji był uprawniony do uchylenia decyzji ostatecznej z dniem, w którym stwierdzono, że zachodzi konieczność zastosowania przepisów o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego. Następnie organ odwoławczy przytoczył przepis kompetencyjny – art. 32 ust. 1 ustawy, uprawniający organ do dokonania bez zgody strony zmiany lub uchylenia ostatecznej decyzji administracyjnej, na mocy której nabyła ona prawo do świadczeń rodzinnych, jeżeli uległa zmianie sytuacja rodzinna lub dochodowa rodziny mająca wpływ na prawo do świadczeń rodzinnych, członek rodziny nabył prawo do świadczeń rodzinnych w innym państwie w związku ze stosowaniem przepisów o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego, osoba nienależnie pobrała świadczenie rodzinne lub wystąpiły inne okoliczności mające wpływ na prawo do świadczeń. W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Szczecinie na tę decyzję E. S. wniosła o jej uchylenie, a także o uchylenie decyzji organu I instancji. Ponownie podniosła zarzut naruszenia art. 7, 77 i 107 k.p.a. polegający na braku dostatecznego wyjaśnienia przyczyn dla których organ uchylił decyzję ostateczną. Zarzuciła niedostateczne wyjaśnienie wszystkich okoliczności sprawy, a także naruszenie art. 23a ust. 5 ustawy o świadczeniach rodzinnych przez jego niewłaściwą wykładnię i brak ustalenia, czy skarżąca albo członek jej rodziny pobierał jakiekolwiek świadczenia w kraju zatrudnienia ojca dziecka, a także uchylenie decyzji przyznającej świadczenie z mocą wsteczną. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w odpowiedzi na skargę wniosło o jej oddalenie. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie z w a ż y ł, co następuje: Skarga nie jest zasadna, bowiem zaskarżona decyzja Samorządowego Kolegium Odwoławczego prawa nie narusza. Materialnoprawną podstawę zaskarżonego rozstrzygnięcia stanowiły przepisy art. 23a ust. 2 i ust. 5 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. z 2015 r., poz.114) - zwanej dalej "ustawą". Zgodnie z art. 23a ust. 2 tej ustawy, w przypadku przebywania członka rodziny poza granicami Polski w państwie, w którym mają zastosowanie przepisy o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego po wydaniu przez organ właściwy decyzji przyznającej świadczenia rodzinne, organ właściwy występuje do marszałka województwa o ustalenie, czy w sprawie mają zastosowanie przepisy o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego. Z kolei, w myśl art. 23a ust. 5 ustawy, w przypadku gdy marszałek województwa ustali, że w sprawie mają zastosowanie przepisy o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego, organ właściwy uchyla decyzję przyznającą świadczenia rodzinne, od dnia w którym osoba podlega ustawodawstwu państwa, w którym przepisy o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego, mają zastosowanie. Zaskarżoną decyzją Samorządowe Kolegium Odwoławcze utrzymało w mocy orzeczenie organu pierwszej instancji, uchylające z dniem [...] r. decyzję Prezydenta Miasta S. z [...] r. uchylającą od dnia [...] r. decyzję tego organu nr [...] w części dotyczącej zasiłku rodzinnego przyznanego na okres od [...] r. Z akt sprawy wynika, że Marszałek Województwa Z. pismem z dnia 26 marca 2015 r., nr [...] poinformował Centrum Świadczeń, że w przypadku rodziny E. S. przepisy o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego mają zastosowanie od [...] r. Z pisma tego wynika, że mąż strony mieszka w [...] od [...] r., jest tam zatrudniony od [...] r. do chwili obecnej, a E. S. wraz z A. S. mieszkają w [...] od [...] r. Sam fakt uzyskania przez organ I instancji informacji, że w konkretnym przypadku mają zastosowanie przepisy dotyczące koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego determinował treść wydanego rozstrzygnięcia. Od tego momentu uznać należało, że właściwym organem w sprawie rozpoznania wniosku skarżącej o przyznanie świadczeń stał się marszałek województwa. To ten organ jest obowiązany do ustalenia jakiego rodzaju świadczenia, w jakim okresie i czy w ogóle pobierał drugi rodzic dziecka. Marszałek województwa, zgodnie z art. 21 i art. 23a ust. 4, 5 i 9 ustawy, jest bowiem organem kompetentnym w sprawach, w których zastosowane mają przepisy o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego. Ponieważ w sprawie została wydana już decyzja uchylająca od dnia [...] r. decyzję nr [...] z dnia [...] r. przyznającą zasiłek rodzinny, decyzję tę należało uchylić od dnia kiedy w sprawie mają zastosowanie przepisy o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego. Odnosząc się do zarzutów skargi, że w sprawie nie doszło do zbiegu świadczeń rodzinnych z uwagi na pobieranie przez ojca dziecka świadczeń odpowiednio pomniejszonych należy wyjaśnić, że okoliczności te powinny być wzięte pod uwagę przez Marszałka Województwa Z., przy rozpoznawaniu wniosku skarżącej o przyznanie świadczenia rodzinnego. Prezydent Miasta S. nie był organem uprawnionym do badania rodzaju pobranych świadczeń w [...] przez drugiego rodzica dziecka. Wskazać ponadto należy, że bezzasadnym było powołanie się przez organy orzekające w sprawie w swoich rozstrzygnięciach na art. 32 ust. 1 ustawy. Zgodnie z tym przepisem, organ właściwy oraz marszałek województwa mogą bez zgody strony zmienić lub uchylić ostateczną decyzję administracyjną, na mocy której strona nabyła prawo do świadczeń rodzinnych, jeżeli uległa zmianie sytuacja rodzinna lub dochodowa rodziny mająca wpływ na prawo do świadczeń rodzinnych, członek rodziny nabył prawo do świadczeń rodzinnych w innym państwie w związku ze stosowaniem przepisów o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego, osoba nienależnie pobrała świadczenie rodzinne lub wystąpiły inne okoliczności mające wpływ na prawo do świadczeń. W orzecznictwie sądowym ukształtowanym na tle tego przepisu przyjęło się, że w sytuacji, kiedy upłynął okres, na jaki świadczenie zostało przyznane, brak jest podstaw do uchylenia lub zmiany decyzji przyznającej świadczenie rodzinne w trybie art. 32 ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych (vide: wyroki Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 3 listopada 2011 r. sygn. akt I OSK 1035/11, z dnia 19 stycznia 2009 r. sygn. akt I OSK 535/08 publikowane na stronie internetowej http://orzeczenia.nsa.gov.pl). W takiej sytuacji organ ma jedynie możliwość wszczęcia postępowania w trybie art. 30 ustawy w celu przeprowadzenia postępowania mającego na celu ustalenie, czy dane świadczenie było świadczeniem nienależnie pobranym. Zaskarżoną decyzję wydano na podstawie art. 23a ust. 5 ustawy o świadczeniach rodzinnych, zgodnie z którym w przypadku ustalenia, że w sprawie maja zastosowanie przepisy o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego, organ właściwy uchyla decyzję przyznającą świadczenia rodzinne od dnia, w którym osoba podlega ustawodawstwu państwa w którym przepisy takie znajdują zastosowanie. W odniesieniu do art. 23a ust. 5 ustawy należy wskazać na wsteczny charakter uchylenia na podstawie tego przepisu przez organ właściwy decyzji przyznającej świadczenia rodzinne. Zgodnie z ugruntowanym stanowiskiem judykatury nie jest możliwe uchylenie decyzji przyznającej świadczenia rodzinne z mocą wsteczną (ex tunc), jednakże norma art. 23a ust. 5 to przepis szczególny w stosunku do art. 32 ust. 1 ustawy, stanowiący wyjątek od ogólnej zasady. W przepisie z art. 23a ust. 5 ustawodawca na zasadzie wyjątku umożliwił organom właściwym uchylenie ostatecznej decyzji przyznającej świadczenia rodzinne. Zaskarżona decyzja jest aktem, który nie rozstrzyga sprawy merytorycznie i nie przesądza o pozbawieniu skarżącej uprawnień przyznanych decyzją z dnia [...] r. Decyzja ta to swego rodzaju akt porządkującym stan faktyczny i prawny, powodujący przekazanie sprawy do rozpoznania organowi właściwemu, z uwagi na okoliczność stosowania przepisów o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego. Mając powyższe na uwadze, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie, na podstawie art. 151 P.p.s.a. oddalił skargę jako nieuzasadnioną.