II SA/Sz 1156/17

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie w składzie: Przewodniczący Sędzia WSA Patrycja Joanna Suwaj po rozpoznaniu w dniu 10 stycznia 2018 r. na posiedzeniu niejawnym sprzeciwu H. O. od postanowienia referendarza sądowego Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Szczecinie z dnia 4 grudnia 2017 r., w sprawie II SA/Sz 1156/17 odmawiającego Skarżącej przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie ze skargi H. O. na decyzję Wojewody Z. z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie ograniczenia sposobu korzystania z nieruchomości postanawia: utrzymać w mocy zaskarżone postanowienie. H. O. wniosła do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Szczecinie skargę na decyzję Wojewody Z. z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie ograniczenia sposobu korzystania z nieruchomości skarżącej (dz. [...] o pow. [...] ha z obr. [...] m. S. ) przez zezwolenie Spółce A. na przeprowadzenie przewodów i urządzeń służących do dystrybucji energii elektrycznej – linii elektroenergetycznej 110 kV relacji M.-D. M.. W skardze zawarto wniosek o zwolnienie skarżącej od kosztów sądowych. W oświadczeniu o stanie rodzinnym, majątku i dochodach złożonym na urzędowym formularzu PPF skarżąca podała, że posiada ˝ domu w B. o pow. ok. [...] m2 (o wartości udziału [...] tys. zł), a także gospodarstwo rolne w S. o pow. [...] ha ([...]). W gospodarstwie znajduje się stary poniemiecki dom z zabudowaniami gospodarczymi, które są bez wartości handlowej. Wartość gospodarstwa wynosi [...] tys. zł. Wnioskodawczyni wyjaśniła, że jej wydatki stałe to ok. [...] zł za media miesięcznie, ok. [...] zł za leki i ok. [...] zł rocznie za ogrzewanie. W odpowiedzi na wezwanie referendarza sądowego z dnia 8 listopada 2017 r. do przedłożenia dokumentów źródłowych pełnomocnik skarżącej oświadczył, że przedkłada wyciągi ze wspólnego konta bankowego (skarżącej i jej córki M. O.), za ostatnie trzy miesiące. Wyjaśnił, że skarżąca w okresie od czerwca 2017 r. do 13 listopada 2017 r. przebywała w nieruchomości położonej w S. . Za dostawę energii elektrycznej do tej nieruchomości w 2017 roku zapłaciła [...] zł, a za dostawę wody [...] zł. Ponadto korzystała z butli gazowej za której wymianę płaciła [...] zł miesięcznie. Inne wydatki na utrzymanie nieruchomości w S. to ok. [...] zł rocznie na koszenie trawy i [...] zł rocznie na smarowanie dachu lepikiem, a także podatek od nieruchomości w wysokości [...] zł (za 2017 r.). Natomiast w B. H. O. jest współwłaścicielką domu w ˝ części, w którym są wydzielone dwa mieszkania, ale posiadają wspólne instalacje. Na parterze mieszka siostra skarżącej wraz z mężem, a na poddaszu skarżąca. Rachunki za gaz i wodę przychodzą na siostrę skarżącej, a rachunki za energię elektryczną na H. O., która ponosi ˝ opłat stałych i [...] opłat zmiennych za wszystkie media, płaci też połowę należnego podatku od nieruchomości. Z wyjaśnień pełnomocnika wynika, że za ostatni rok skarżąca zapłaciła za gaz średnio [...] zł miesięcznie, za wodę [...] zł miesięcznie, oraz podatek od nieruchomości w kwocie [...]zł. W listopadzie 2017 r. kupiła węgiel za kwotę [...]zł i drewno opałowe za kwotę [...]zł, co powinno wystarczyć do końca okresu grzewczego. Wskazał, że wnioskodawczyni ma też problemy zdrowotne, w [...] 2017 r. wydała na leki [...] zł, ale nie posiada dowodu zakupu leków. Pełnomocnik przedłożył kopię decyzji o waloryzacji wojskowej renty rodzinnej z [...] r. (wysokość świadczenia do wypłaty [...] zł), kopię decyzji w sprawie podatku od nieruchomości położonej przy ul. [...] w B. za 2017 r., dokument dostawy węgla, trzy potwierdzenia przelewu za energię elektryczną na kwoty [...]zł w październiku [...] zł we wrześniu 2017 r. i [...] zł w sierpniu 2017 r., dokonane z rachunku bankowego A. O., trzy faktury za gaz (za okres od [...] r. [...] r. na kwotę [...]zł, od [...] r. do [...] r. na kwotę [...]zł i rozlicznie za okres od [...] r. do [...] r. z którego wynika, że w tym okresie zużyto gazu za kwotę [...]zł). Referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Szczecinie po rozpoznaniu wniosku H. O., postanowieniem z dnia 4 grudnia października 2017 r. odmówił przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych. H. O., reprezentowana przez pełnomocnika, wniosła sprzeciw od powyższego postanowienia wnosząc o ponowne rozpoznanie sprawy o zwolnieniu z kosztów sądowych z uwzględnieniem wszystkich istotnych dla sprawy aspektów, w tym przewagi procesowej jaką daje Zakładowi Energetycznemu ustawa, która pozwala ograniczyć sposób korzystania z nieruchomości, a także uwzględnienie nowych dowodów (przesłanych w załączeniu) oraz wskazanych faktów. W uzasadnieniu sprzeciwu odnosząc się do uzasadnienia zaskarżonego postanowienia pełnomocnik skarżącej oświadczył, że konto bankowe należy do H. O. i M. O. (córki skarżącej), jednak z analizy przepływów finansowych wyraźnie widać, że wpływy na konto dotyczą tylko H. O. (renta). Kluczowe dla rozstrzygnięcia przedmiotowej sprawy jest to, że skarżąca nie posiada żadnych oszczędności finansowych. M. O. korzysta z tego konta okazjonalnie i dokonuje czynności finansowych tylko w porozumieniu i na rzecz Skarżącej. Odnośnie konta z którego regulowane były rachunki za prąd to jest to konto należące do pełnomocnika skarżącej oraz A. O.. Mimo, że przelewy były dokonywane przez pełnomocnika, to w tytule przelewu zawsze są podane dane osoby, która jest pierwsza w systemie. Jednocześnie pełnomocnik nadmienił, że pieniądze za zapłacone rachunki zostały mu zwrócone przez Skarżącą. W dalszej części sprzeciwu wskazano, że w żadnym wypadku nie można przyjąć, że skoro skarżąca posiada nieruchomości to stać ją na regulowanie wszystkich kosztów sądowych. Przedmiotowe obie nieruchomości nie są wynajmowane i nie przynoszą żadnych zysków finansowych, lecz są w fatalnym stanie technicznym i trzeba do nich dokładać. Odnośnie nieruchomości położonej w B. w 2015 r. uszkodzeniu uległ piec CO, w związku z tym, że współwłaścicielka nieruchomości (siostra Skarżącej) odmówiła współfinansowania, koszty zakup nowego pieca poniosła Skarżąca. Ponadto pełnomocnik Skarżącej wskazał, że w Sądzie Rejonowym w B. został złożony wniosek o zniesienie współwłasności podkreślając, że koszt takiego postępowania wynosi [...] zł. Obecnie w tej sprawie został powołany biegły sądowy do wyceny przedmiotowej nieruchomości. Wnioskodawczyni na poczet opinii biegłego została zobowiązana do opłacenia zaliczki w wysokości kolejnego [...] zł, a ponieważ nie dysponowała takimi środkami finansowymi, przedmiotową zaliczkę uiścił pełnomocnik Skarżącej wraz z żoną, wskazując, że pieniądze nie zostały jeszcze zwrócone. Jednocześnie wyjaśnił, że priorytetem dla Skarżącej było w tym okresie zakupienie opału. Niezależnie od powyższego, Sąd powinien uwzględnić stan zdrowia skarżącej (dokumentacja medyczna została dołączona do wniosku o przyznanie prawa pomocy) oraz bezsporny fakt, że Skarżąca nie ponosi winy za brak porozumienia z Zakładem Energetycznym. Jednocześnie do sprzeciwu załączono kserokopię nowej uchwały Rady Miejskiej w Stargardzie z dnia 29 sierpnia 2017 r. nr XXXIII/340/2017 w sprawie określenia wysokości stawek i zwolnień w podatku od nieruchomości, z której wynika, że przedmiotowy podatek zostanie podniesiony z 0,89 zł na 0,91 zł za m2 , co w ocenie pełnomocnika wnioskodawczyni świadczy, że zagrożenie finansowe jeszcze wzrasta. Ponadto do sprzeciwu zostały dołączone dwa druki potwierdzające przelew z konta A. O. na konto Sądu Rejonowego w B. oba na kwotę [...]zł, tytułem opłaty za złożenie wniosku o zniesienie współwłasności oraz zaliczka na poczet opinii biegłego, oba przelewy w tytule wskazywały na sprawę H. O.. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie zważył, co następuje: W myśl art. 260 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2017 r., poz. 1369, zwanej dalej "p.p.s.a."), rozpoznając sprzeciw od postanowienia referendarza sądowego o odmowie przyznania prawa pomocy, sąd wydaje postanowienie, w którym zaskarżone postanowienie referendarza sądowego zmienia albo utrzymuje w mocy. W sprawach, o których mowa w § 1, wniesienie sprzeciwu od zarządzenia lub postanowienia referendarza sądowego wstrzymuje jego wykonalność. Sąd orzeka jako sąd drugiej instancji, stosując odpowiednio przepisy o zażaleniu (art. 260 § 2 p.p.s.a.). Sąd rozpoznaje sprawę na posiedzeniu niejawnym (art. 260 § 3 p.p.s.a.). W niniejszej sprawie przedmiotem sprzeciwu jest postanowienie referendarza sądowego odmawiające Skarżącej przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych. Zgodnie z art. 199 p.p.s.a. strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie, chyba że przepis szczególny stanowi inaczej. Generalną zasadą postępowania sądowego jest więc ponoszenie przez stronę kosztów związanych z jej udziałem w tym postępowaniu, stąd każda osoba wszczynająca postępowanie winna się liczyć z wydatkami na ten cel. Stosownie do art. 243 § 1 i art. 245 § 1 p.p.s.a., właściwy sąd administracyjny może na wniosek strony przyznać jej prawo pomocy w zakresie całkowitym lub częściowym. Prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (art. 245 § 3 p.p.s.a.). W przypadku osoby fizycznej, prawo pomocy może być przyznane w zakresie częściowym – gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny (art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a.). Jak wskazał Naczelny Sąd Administracyjny w postanowieniu z dnia 6 października 2004 r. (sygn. akt GZ 64/04, dostępne w Internecie) udzielenie stronie prawa pomocy w postępowaniu przed sądem administracyjnym jest formą jej dofinansowania z budżetu państwa i przez to powinno się sprowadzać do przypadków, w których zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym jest rzeczywiście obiektywnie niemożliwe. W orzecznictwie podkreśla się, że instytucja przyznania prawa pomocy ma charakter wyjątkowy i jest stosowana tylko w przypadkach osób charakteryzujących się trudną sytuacją materialną. Przyznanie prawa pomocy ma bowiem na celu zapewnienie realizacji konstytucyjnego prawa do sądu osobom, które ze względu na brak odpowiednich środków nie są w stanie ponieść kosztów postępowania. Mając na uwadze przytoczone przepisy prawa oraz ich wykładnię dokonaną przez orzecznictwo sądowe, a także analizując wniosek o przyznanie prawa pomocy oraz sprzeciw Skarżącej podzielić należy stanowisko referendarza sądowego, że Skarżąca nie wykazała, aby znajdowała się w sytuacji finansowej uniemożlwiającej poniesienie kosztów sądowych w sprawie. W pierwszej kolejności podkreślenia wymaga, że na obecnym etapie postępowania koszty sądowe sprowadzają się do uiszczenia wpisu od skargi wynoszącego 200 zł. A jak prawidłowo ustalił to referendarz sądowy Skarżąca uzyskuje stałe dochody z tytułu renty w wysokości [...] zł miesięcznie, natomiast koszty dostaw mediów do utrzymywanych przez nią dwóch nieruchomości (tj. gospodarstwa rolnego w S. oraz ˝ domu w B.) nie przekraczają łącznie [...] zł miesięcznie, zaś podatek od ww. nieruchomości za 2017 r. wyniósł łącznie [...] zł (ok. [...] zł miesięcznie), a na zakup opału Strona przeznaczyła kwotę [...]zł (ok. [...] zł miesięcznie). Zestawienie powyższych danych, nawet przy uwzględnieniu deklarowanych, aczkolwiek nieudokumentowanych wydatków na leki, nie pozwala na przyjęcie, że wniosek Strony o przyznanie pomocy prawnej zasługuje na uwzględnienie. Fakt, że podatek od nieruchomości położonej w S. zostanie podniesiony z 0,89 zł na 0,91 zł od 1 m2 powierzchni w żaden sposób nie podważa powyższego stanowiska, gdyż wbrew odmiennym twierdzeniom pełnomocnika Strony, podwyżka w takiej wysokości nie spowoduje zagrożenia finansowego uzasadniającego przyznanie prawa pomocy. Koszty sądowe należy traktować jako wydatki bieżące w budżecie domowym, które powinny być zaspokajane na równi z innymi podstawowymi wydatkami, a ubiegający się o przyznanie prawa pomocy powinien w pierwszej kolejności poczynić oszczędności we własnych wydatkach do granic zabezpieczenia koniecznych kosztów utrzymania (por. wyrok NSA z dnia 28 stycznia 2015 r. sygn. akt II OZ 39/15, LEX nr 1640590). Tymczasem zgodzić należy się z referendarzem, że wysokość uzyskiwanych przez Skarżącą dochodów pozwala nie tylko na zaspokojenie jej niezbędnych potrzeb życiowych, ale także na wygospodarowanie odpowiednich środków na pokrycie kosztów wpisu, zwłaszcza w sytuacji gdy skarżąca utrzymuje dwie nieruchomości. Stąd też nie zasługuje na uwzględnienie podniesiona w sprzeciwie okoliczność, że strona nie posiada oszczędności na uregulowanie kosztów sądowych. Przy czym trafnie zwrócono uwagę w zaskarżonym postanowieniu, iż z przedłożonych wyciągów z rachunku bankowego trudno się zorientować, które operacje dotyczą potrzeb Skarżącej, a które przeznaczone są na inne cele. Również w sprzeciwie pełnomocnik Strony potwierdził, że konto bankowe należy nie tylko do H. O., ale także do M. O., która to korzysta z tego konta, dokonując czynności finansowych w porozumieniu z H. O.. Nie bez znaczenia pozostaje także fakt, że Strona uzyskała własnymi staraniami kwotę [...]zł celem poniesienia kosztów toczącego się postępowania cywilnego, co oznacza, że jej sytuacja finansowa nie jest tak trudna, jak usiłuje się wykazać. Koszty te zostały poniesione przez nią w czerwcu i we wrześniu 2017 r. i pomimo tego, że kwota ta dziesięciokrotnie przewyższa koszty niniejszego postępowania, strona uiściła ją w pełnej wysokości. Co istotne prawo pomocy nie jest instytucją przysługującą osobom uznającym się za niezamożne, a osobom, które taki fakt wykażą w sposób przekonujący (por. postanowienie NSA z dnia 22 stycznia 2015 r. sygn. akt I OZ 21/15, LEX nr 1640412, postanowienie NSA z dnia 22 stycznia 2015 r. sygn. akt II GZ 935/14, lex nr 1628836). Z taką sytuacją nie mamy do czynienia w niniejszej sprawie. Poza tym podkreślenia wymaga, że jedynym kryterium oceny wniosku o przyznanie prawa pomocy jest kryterium finansowe, dlatego też podniesiona w sprzeciwie okoliczność, że Skarżąca nie ponosi winy za brak porozumienia w Zakładem Energetycznym pozostaje bez znaczenia. Mając powyższe rozważania na uwadze stwierdzić należy, że skoro przyjęta przez referendarza sądowego ocena sytuacji materialnej, w jakiej znajduje się Skarżąca, była w pełni poprawna, zatem sprzeciw nie zasługuje na uwzględnienie. W tym stanie rzeczy, uznając że zaskarżone postanowienie referendarza sądowego odpowiada prawu, na podstawie art. 246 § 1 pkt 2 w związku z art. 260 § 1 p.p.s.a. orzeczono jak w sentencji postanowienia.