II SA/Sz 1166/18

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie w składzie Przewodniczący sędzia WSA Marzena Iwankiewicz po rozpoznaniu w dniu 11 stycznia 2019 r. na posiedzeniu niejawnym sprzeciwu J. B. od postanowienia starszego referendarza sądowego z dnia 13 grudnia 2018 r. odmawiającego przyznania prawa pomocy w zakresie całkowitym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata w sprawie ze skargi J. B. na decyzję Wojewody Z. z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie wywłaszczenia oraz ustalenia odszkodowania za wywłaszczoną nieruchomość postanawia utrzymać w mocy zaskarżone postanowienie Starszy referendarz sądowy postanowieniem z dnia 13 grudnia 2018 r. odmówił przyznania skarżącemu prawa pomocy w zakresie całkowitym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata uznając, że skarżący jest w stanie ponieść pełne koszty postępowania zainicjowanego wniesioną skargą. Z uzasadnienia tego postanowienia wynika, że wnioskodawca podał we wniosku, że jest osobą starszą, schorowaną i nie jest w stanie bez pomocy sformułować pism procesowych, dlatego udział profesjonalnego pełnomocnika uważa za niezbędny. J. B. wyjaśnił, że jego rodzinie ciężko jest poczynić jakiekolwiek oszczędności na remont i utrzymanie inwentarza, a wszelkie dotychczas posiadane oszczędności przeznaczone zostały na spłatę zobowiązań wynikających ze zniesienia współwłasności i wstępny remont domu, który jest budynkiem poniemieckim i wymaga kapitalnego remontu. Skarżący podał, że prowadzi gospodarstwo domowe z żoną i [...] córką. Posiadany majątek (współwłasność małżeńska) to [...] dom o powierzchni [...] m2 i (o wartości ok. [...] zł), mieszkanie o powierzchni [...] m2 (o wartości [...] zł), nieruchomość rolna o pow. [...] ha (współwłasność [...]) wykorzystywana pod uprawę i hodowlę zwierząt ([...] szt., [...]., [...] szt., [...]. i [...]), a także grunt przy domu o powierzchni [...] ha i wartości [...] zł. Wnioskodawca podał, że jego oszczędności wynoszą [...] zł. W oświadczeniu o dochodach podał, że comiesięczny dochód trzyosobowej rodziny wynosi [...] zł netto miesięcznie i składa się na niego emerytura wnioskodawcy w kwocie [...]zł oraz emerytura żony w kwocie [...]zł, ponieważ córka jest osobą bezrobotną bez prawa do zasiłku. Miesięczne zobowiązania i stałe wydatki to: rata kredytu – [...] zł, czynsz za mieszkanie – [...] zł, koszty leczenia – [...] zł, leczenie zwierząt – [...] zł, karma dla zwierząt – [...] zł, ubezpieczenie na życie – [...] zł, pozostałe środki są wydatkowane na żywność, środki czystości, odzież, obuwie. W wykonaniu wezwania starszego referendarza sądowego do nadesłania dodatkowych dokumentów źródłowych skarżący przedłożył: decyzję ZUS z dnia [...] r. w przedmiocie przyznania żonie emerytury w wysokości [...] zł netto, decyzję ZUS z dnia [...] r. o waloryzacji jego emerytury wnioskodawcy, której wysokość do wypłaty wynosi [...] zł, zaświadczenie PUP w S. z dnia 6 grudnia 2018 r. w przedmiocie posiadania przez A. B. statusu osoby bezrobotnej, bez prawa do zasiłku z tego tytułu od dnia [...] r., paragony fiskalne z gabinetu weterynarza, polisę PZU indywidualnego ubezpieczenia ze składką z tego tytułu wynoszącą [...] zł, faktury Orange wystawione na A. B. w kwotach [...]zł, [...] zł, [...] zł, [...] zł i [...] zł, faktury VAT wystawione przez "nc+ telewizja, internet, telefon" na kwoty [...]zł, zestawienie miesięcznych opłat za mieszkanie położone przy ul. [...] w S. na kwotę [...]zł, faktury VAT za energię elektryczną dotyczące domu położonego przy ul. [...] w S. na kwoty [...]zł i [...] zł za dwa miesiące, oraz dotyczące mieszkania przy ul. [...] na kwotę [...]zł i [...] zł za dwa miesiące, wyciągi z rachunków bankowych skarżącego, jego żony i córki A. B.. Nadto skarżący oświadczył, że w mieszkaniu przy ul. [...] zamieszkują wszyscy członkowie rodziny, natomiast w domu przy ul. [...] codziennie przebywa wnioskodawca, a żona z córką w okresie od wiosny do jesieni. Oświadczył też, że nie posiada dowodów za zakup słomy, zboża, siana, karmy dla zwierząt, opału i gazu w butli, które kupuje za gotówkę. Oceniając sytuację rodzinna i majątkową wnioskodawcy starszy referendarz sądowy uznał, że skarżący jest w stanie samodzielnie ponieść koszty postępowania w sprawie. Bowiem zasadą wynikająca z art. 199 p.p.s.a. jest ponoszenie przez strony postępowania kosztów związanych z ich udziałem, a instytucja prawa pomocy jest wyjątkiem od tej zasady i może mieć zastosowanie jedynie wobec osób znajdujących się w skrajnie trudnej sytuacji materialnej, uniemożliwiającej zaspokojenie ich bieżących potrzeb życiowych. Posiadany przez skarżącego majątek, uzyskiwane comiesięcznie dochody, a także sposób gospodarowania posiadanymi środkami powoduje, że skarżący nie należy do takich osób. Wnioskodawca wraz z żoną dysponuje stałym miesięcznym dochodem wynoszącym [...] zł netto, przy niezbędnych miesięcznych kosztach utrzymania kształtujących się na poziomie ok. [...] zł (czynsz, energia elektryczna za dwa mieszkania, internet, telefony). Przy czym, wbrew złożonemu oświadczeniu i nadesłanemu z zaświadczeniu z PUP, referendarz ustalił, że córka wnioskodawcy A. B. prowadzi działalność w zakresie usług fotograficznych "A. B. P. & R.". Potwierdzają to wpływy na jej rachunku bankowym, gdzie odnotowano kwoty za wykonanie zdjęć. Z rachunku tego wynika, że na dzień [...] r. A. B. dysponowała kwotą w wysokości [...] zł, a na dzień [...] r. kwotą wynoszącą [...] zł. Dochodów tych wnioskodawca nie ujął w złożonym oświadczeniu od dochodach rodziny. Skarżący jest właścicielem mieszkania i domu oraz nieruchomości gruntowej. Oznacza to, że jego sytuacja finansowa pozwala na utrzymanie tych nieruchomości. Przy czym referendarz wyjaśnił, że dla potrzeb przyznania prawa pomocy uwzględnia się nie wszystkie wydatki wnioskodawcy, ale tylko te, które służą zaspokajaniu niezbędnych potrzeb życiowych (tj. zakup żywności, lekarstw, koszty leczenia, podstawowe opłaty związane z utrzymaniem domu lub mieszkania, koszty utrzymania dzieci). Charakteru takiego nie mają wydatki na wyżywienie zwierząt, koszty opieki weterynaryjnej, czy koszty polisy ubezpieczeniowej. Ponadto, na dzień złożenia wniosku skarżący dysponował oszczędnościami w wysokości [...] zł, a zasadą jest, że skoro strona dysponuje oszczędnościami, to brak jest podstaw do obciążania Skarbu Państwa kosztami, które co do zasady winna ponosić strona postępowania. Odnosząc się do raty kredytu wnioskodawcy wynoszącej [...] zł miesięcznie referendarz podkreślił, że ponoszenie obciążeń związanych z regulowaniem zobowiązań prywatnoprawnych, nie wyklucza poniesienia kosztów postępowania przed sądem. Nie ma żadnych racjonalnych powodów, dla których koszty sądowe miałyby być zaspokajane w ostatniej kolejności, po uregulowaniu innych wydatków, jak np. rat kredytowych. Strona ma obowiązek podjąć starania o wygospodarowanie odpowiednich środków, a dopiero brak takiej możliwości uzasadnia uwzględnienie wniosku o prawo pomocy. Zaciągnięcie kredytów bądź innych zobowiązań, a co za tym idzie w konsekwencji obowiązek ich późniejszego zwrotu i spłaty, nie przesądza automatycznie o zaistnieniu przesłanek przyznania prawa pomocy. Występując na drogę postępowania sądowoadministracyjnego, strona skarżący winien liczyć się z koniecznością przeznaczenia środków finansowych na koszty postępowania w zainicjowanej przez siebie sprawie i traktować je na równi z innymi należnościami wynikającymi z zaciągniętych zobowiązań prywatnoprawnych (por. postanowienia NSA: z 8 marca 2016 r. sygn. akt II FZ 56/16, z 23 marca 2016 r. sygn. akt II GZ 24/16). W sprzeciwie od tego postanowienia J. B. wniósł o uchylenie zaskarżonego postanowienia i przyznanie prawa pomocy w całości. Podniósł zarzut błędu w ustaleniach faktycznych wskazując, że jego córka A. wprawdzie w przeszłości prowadziła działalność gospodarczą, ale od dnia [...] r. jest osobą bezrobotną bez prawa do zasiłku. Ponadto, referendarz błędnie uznał, że łączna kwota dochodów z emerytur wnioskodawcy i jego żony wystarczy na utrzymanie gospodarstwa rolnego, podczas gdy powszechnie wiadomo, że gospodarstwo rolne musi mieć określony minimalny areał i zaangażowanie pracy w produkcję rolną aby w ogóle przynosiło dochód, a skarżącemu pozostało gospodarstwo rolne w szczątkowej formie i obecnie przynosi straty. Sprawa której skarga dotyczy jest bardzo złożona i pomoc profesjonalnego pełnomocnika jest skarżącemu niezbędna, wydano w niej wiele operatów szacunkowych, a wynikająca z nich wycena waha się od [...] zł do [...] zł, tym samym aby sprawa mogła być prawidłowo rozstrzygnięta przez Sąd, skarżącemu potrzebna jest pomoc prawna pełnomocnika specjalizującego się w wycenie nieruchomości i o ustanowienie takiego adwokata wnosi skarżący. Zdaniem wnoszącego sprzeciw starszy referendarz sądowy uznał, że prowadzenie gospodarstwa rolnego jest formą rozrywki dla niego, podczas gdy przepisy prawa o ochronie zwierząt nakazują dbać o zwierzęta, w tym gospodarskie. Obecnie sytuacja finansowa i podatkowa wnioskodawcy nie pozwala mu na wyzbycie się nieruchomości jakie posiada. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie zważył, co następuje: W myśl art. 260 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2018 r. poz. 1302 ze zm.) - dalej "p.p.s.a.", sąd rozpoznając sprzeciw od postanowienia referendarza sądowego o odmowie przyznania prawa pomocy, wydaje postanowienie w którym zaskarżone postanowienie referendarza sądowego zmienia albo utrzymuje w mocy. Sąd orzeka jako sąd drugiej instancji, stosując odpowiednio przepisy o zażaleniu (art. 260 § 2 p.p.s.a.). Zgodnie z art. 246 § 1 pkt 1 i 2 p.p.s.a. przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej następuje w zakresie częściowym - gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny, a w zakresie całkowitym – gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. Jak wyjaśniono w uzasadnieniu zaskarżonego postanowienia instytucja prawa pomocy stanowi odstępstwo od ogólnej zasady odpłatności postępowania wyrażonej w art. 199 p.p.s.a. Prawo pomocy może być więc przyznane na wniosek osób znajdujących się w wyjątkowo trudnej sytuacji rodzinnej i majątkowej, które ze względu na różne zdarzenia życiowe, nie są w stanie ponieść jakichkolwiek czy też pełnych kosztów postępowania, gdyż poniesienie tych kosztów wiązałoby się z uszczerbkiem w koniecznych kosztach utrzymania wnioskującego i jego rodziny. W niniejszej sprawie wpis sądowy od skargi wynosi 200 zł, zgodnie z zarządzeniem Przewodniczącego Wydziału II z dnia 7 listopada 2018 r., i brak jest jakichkolwiek podstaw do przyjęcia, że sytuacja majątkowa i rodzinna wnioskodawcy uniemożliwia uiszczenie tej opłaty, a także ustanowienie adwokata z wyboru. Skarżący posiada własne mieszkanie w S., dom i nieruchomość rolną którą użytkuje. Dochody wnioskodawcy i jego żony wynoszą [...] zł miesięcznie netto, a niezbędne miesięczne koszty utrzymania ok. [...] zł. Pozostałe wydatki związane z prowadzeniem gospodarstwa rolnego, choć zdaniem wnioskodawcy niezbędne, nie mogą być zaliczone do niezbędnych kosztów utrzymania rodziny. Ponadto, córka skarżącego jest osobą dorosłą i prowadziła działalność gospodarczą przynoszącą jej dochody. Okoliczność, że z działalności tej zrezygnowała żeby pomagać rodzicom w prowadzeniu gospodarstwa rolnego, jak wskazano w sprzeciwie, oznacza, że sytuacja finansowa i majątkowa rodziny jest na tyle dobra, że mogła podjąć taką decyzję. Nie zawsze bycie osobą bezrobotną bez prawa do zasiłku oznacza ubóstwo. W ocenie Sądu starszy referendarz sądowy trafnie ocenił sytuację rodzinną i majątkową skarżącego, a wydane przez niego orzeczenie odpowiada prawu. Z powyższych względów Sąd utrzymał w mocy postanowienie starszego referendarza sądowego na podstawie art. 246 § 1 w związku z art. 260 § 1 i 3 p.p.s.a.