II SA/Sz 1202/12

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Barbara Gebel po rozpoznaniu w dniu 4 kwietnia 2013 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku Spółki A. Z. K., J. K., J. K. o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie ze skargi Spółki A. Z. K., J. K. , J. K. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] nr [...] w przedmiocie nałożenia kary pieniężnej postanawia: odmówić zwolnienia od kosztów sądowych Spółka A. złożyła do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego skargę na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] nr [...] nakładającą na wymienioną spółkę karę pieniężną za zniszczenie trzech drzew znajdujących się na nieruchomości położonej [...] w wysokości [...] zł. Strona skarżąca, wezwana do uiszczenia wpisu sądowego od skargi w kwocie [...] zł, złożyła wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych. Uzasadniając wniosek wskazała, że z uwagi na sytuację finansową nie jest w stanie wygospodarować niezbędnych środków na pokrycie kosztów sądowych sprawy, w tym wpisu od skargi. W oświadczeniu o majątku i dochodach podała, że wysokość jej kapitału zakładowego wynosi [...] zł, wartość środków trwałych wg bilansu za ostatni rok określiła na kwotę [...] zł natomiast wysokość zysku na kwotę [...] zł. Ponadto wskazała, że stan salda posiadanego rachunku bankowego na koniec miesiąca poprzedzającego złożenie wniosku wyniósł [...] zł. Wezwaniem z dnia [...] referendarz sądowy zobowiązał stronę skarżącą do nadesłania w terminie 7 dni, od daty doręczenia niniejszego wezwania pod rygorem rozpoznania wniosku na podstawie akt sprawy : - wyciągu z rachunku bankowego z jego stanem za okres ostatnich trzech miesięcy, - wyciągu z księgi rachunkowej spółki zawierającej zestawienie przychodów, kosztów uzyskania przychodów, dochodów (straty), wykaz aktywów i pasywów, ewidencje stanu środków pieniężnych za ostatnie trzy miesiące prowadzonej działalności gospodarczej (stan środków pieniężnych w kasie), - zestawienia należności i zobowiązań spółki na dzień [...], - bilansu za rok 2011 i 2012 (jeżeli już został sporządzony), - rachunku zysków i strat za rok 2011 oraz 2012 (jeżeli już został sporządzony). W odpowiedzi skarżąca nadesłała wyciąg z posiadanego konta bankowego za [...] oraz zbiorcze podsumowanie księgi przychodów i rozchodów za 2011 i 2012 rok. Pozostałych dokumentów spółka nie przedłożyła. Z wyciągu z konta bankowego wynika, że w miesiącu [...] saldo końcowe wyniosło [...] zł, suma obrotów [...] zł. Ze zbiorczego podsumowania księgi przychodów i rozchodów za rok 2011 wynika, że przychód w podanym roku wyniósł [...] zł, dochód [...] zł, zaś koszt uzyskania przychodu [...] zł, natomiast w roku 2012 przychód stanowiła kwota [...] zł, koszt uzyskania przychodu [...] zł, z kolei dochód wyniósł [...] zł. Postanowieniem z dnia [...] referendarz sądowy odmówił stronie skarżącej przyznania prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych. Odpis powyższego postanowienia został doręczony pełnomocnikowi skarżącej w dniu [...] (vide: zwrotne potwierdzenie odbioru k. 47). W ustawowym terminie skarżąca spółka złożyła sprzeciw od powyższego postanowienia, zarzucając mu naruszenie prawa procesowego – art. 246 § 2 w związku z art. 243 § 1 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi poprzez odmowę przyznania prawa pomocy, mimo wykazania przez skarżącą braku dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania, a ponadto naruszenie art. 141 § 4 w związku z art. 166 powołanej ustawy poprzez zaniechanie przez referendarza sądowego dostatecznego wyjaśnienia podstawy prawnej rozstrzygnięcia i brak wskazania w sposób wyczerpujący przyczyn, dla których odmówiono skarżącej przyznania prawa pomocy. Jednocześnie skarżąca wniosła o uchylenie zaskarżonego postanowienia referendarza sądowego. Zdaniem skarżącej, błędnie oceniono jej sytuację majątkową, bowiem z przedłożonego oświadczenia wynika, że uzyskiwane przez spółkę dochody usytuowane są na niskim poziomie, a posiadanie majątku w niewielkiej wysokości nie świadczy o możliwości poniesienia kosztów sądowych. Z przedłożonego rachunku bankowego zawierającego informację o niskim saldzie wynika, że skarżąca nie jest w stanie ponieść kosztów sądowych. Skarżąca spółka nie zgadza się z twierdzeniem, że jej obroty wskazują na możliwość uiszczenia kosztów sądowych, bowiem ponosi ona na bieżąco stałe koszty prowadzenia działalności gospodarczej, których nie sposób uniknąć. Według skarżącej oceniając możliwość poniesienia przez nią kosztów sądowych należałoby przyjąć osiągany przez nią dochód, który kształtuje się na znacznie niższym poziomie aniżeli przychód, co stanowi konsekwencję ponoszenia znacznych kosztów uzyskania przychodu. Ponadto skarżąca nie zgodziła się z argumentacją zawartą w uzasadnieniu zaskarżonego postanowienia polegającą na uznaniu, że ponoszenie wydatków związanych z postępowaniem sądowym mieści się w zakresie szeroko rozumianej działalności gospodarczej, w sytuacji gdy niniejsze postępowanie sądowe stanowiło konsekwencję nałożenia na nią kary pieniężnej, której to okoliczności skarżąca nie mogła wcześniej przewidzieć. Zdaniem skarżącej, uiszczenie kosztów postępowania może wywołać niekorzystne skutki dla jej dalszej działalności gospodarczej. Jednocześnie skarżąca zwróciła uwagę na znaczną wysokość kosztów prowadzenia działalności gospodarczej w sektorze budowlanym, jak i niskie marże wykonawców. Powyższe, w ocenie spółki, w połączeniu ze złą koniunkturą gospodarczą prowadzi do wniosku, że nie jest ona w stanie ponieść kosztów wpisu sądowego. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Stosownie do treści art. 260 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm.), zwanej w dalszej części "P.p.s.a.", w razie wniesienia sprzeciwu, który nie został odrzucony, zarządzenie lub postanowienie, przeciwko któremu został on wniesiony, traci moc, a sprawa będąca przedmiotem sprzeciwu podlega rozpoznaniu przez sąd na posiedzeniu niejawnym. Z treści powołanego przepisu wynika, że zaskarżenie postanowienia referendarza sądowego w sprawie prawa pomocy wywołuje ten skutek, że sąd wniosek o przyznanie prawa pomocy rozpoznaje od początku, czyli tak jakby wniosek ten nie był jeszcze przedmiotem rozpoznania. Powyższe oznacza, że sąd nie wypowiada się o zasadności zaskarżonego sprzeciwem postanowienia. Zgodnie z art. 245 § 1 ustawy P.p.s.a. prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym. Prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata lub radcy prawnego (§ 2). Prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata lub radcy prawnego (§ 3). W myśl art. 246 § 2 pkt 2 ww. ustawy, osobie prawnej - prawo pomocy w zakresie częściowym może być przyznane, gdy wnioskujący o taką pomoc wykaże, że nie ma dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania. Należy zaznaczyć, że instytucja przyznania prawa pomocy ma charakter wyjątkowy. W orzecznictwie przyjęto bowiem, że osoba prawna dysponująca wciąż majątkiem, którego wartość wielokrotnie przewyższa wysokość wpisu nie mieści się w hipotezie art. 246 § 2 pkt 2 ustawy P.p.s.a. (vide: postanowienie NSA z dnia 19 listopada 2004 r., FZ 463/04, dostępne w internecie). Podkreślenia wymaga, że to na wnoszącym o przyznanie prawa pomocy spoczywa ciężar dowodu, że znajduje się w sytuacji uprawniającej do skorzystania z prawa pomocy. Z oświadczeń zawartych w złożonym wniosku PPF oraz dostarczonych dokumentów wynika, że osiągniętego przez spółkę dochódu (przychód pomniejszony o koszty) w latach 2011 – 2012 nie można określić jako niski, bowiem kolejno kształtował się na poziomie [...] zł oraz [...] zł, podobnie jak posiadany przez spółkę majątek, w sytuacji gdy wysokość kapitału zakładowego została przez skarżącą określona na kwotę [...] zł, a środki trwałe wycenione na kwotę [...] zł. Nie zasługuje na uwzględnienie twierdzenie skarżącej spółki, że niskie saldo jej rachunku bankowego pozwala stwierdzić, że nie jest w stanie ponieść kosztów sądowych w postępowaniu, bowiem zgodnie ze stanowiskiem wyrażonym w orzecznictwie sądów administracyjnych dla oceny istnienia przesłanki określonej w art. 246 § 2 pkt 2 znaczenie ma nie tylko sytuacja finansowa na dzień wniesienia wniosku o przyznanie prawa pomocy, ale także sytuacja takiej jednostki we wcześniejszym okresie. Dopiero analiza przebiegu zmian sytuacji finansowej pozwala ocenić, czy trudności takiej jednostki mają charakter trwały, czy są jedynie przejściowe (vide: postanowienie NSA z dnia 9 kwietnia 2009 r., I FZ 66/09, publ. LEX nr 564255). Wskazana analiza doprowadziła do uznania, że skarżąca posiada jednak środki finansowe na poniesienie kosztów sądowych w niniejszej sprawie. Wedle zawartego w sprzeciwie oświadczenia, fakt ponoszenia stałych kosztów prowadzenia działalności gospodarczej świadczy o możliwościach finansowych skarżącej regulowania na bieżąco swoich zobowiązań. Zwrócić należy uwagę, że w art. 199 P.p.s.a. wyrażono zasadę, zgodnie z którą strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie. Zapobiegliwości w zakresie zabezpieczenia środków na ponoszenie kosztów sądowych należy szczególnie wymagać od osób toczących spory sądowe w związku z prowadzoną działalnością gospodarczą, która ze swej istoty wiąże się z ryzykiem ponoszenia wszystkich związanych z nią konsekwencji, w tym kosztów – także sądowych (vide: postanowienie NSA z dnia 7 kwietnia 2009 r., I FZ 70/09, publ. LEX nr 564254). Biorąc powyższe pod uwagę należy podnieść, że skarżąca spółka nie wykazała, że faktycznie znajduje się w sytuacji uzasadniającej przyznanie prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. Na powyższe stwierdzenie nie miał wpływu podniesiony przez skarżącą fakt ponoszenia znacznych kosztów prowadzonej przez nią działalności gospodarczej oraz złej koniunktury gospodarczej w sytuacji gdy, jak zostało to wykazane wyżej, osiąga ona znaczny dochód. W tej sytuacji należało, na podstawie art. 246 § 2 pkt 2 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, orzec jak w postanowieniu.