II SA/Sz 1270/13

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie w składzie następującym: Przewodniczący sędzia NSA Elżbieta Makowska po rozpoznaniu w dniu 26 listopada 2013 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku A. P. o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata w sprawie z Jego skargi na decyzję Wojewody z dnia [...] r., nr [...] w przedmiocie sprzeciwu w sprawie zgłoszenia budowy p o s t a n a w i a: 1/ zwolnić skarżącego od kosztów sądowych, 2/ ustanowić adwokata. A. P. wezwany do uiszczenia wpisu w kwocie [...], od złożonej skargi na decyzję Wojewody z dnia [...] w przedmiocie sprzeciwu w sprawie zgłoszenia budowy, złożył na urzędowym formularzu PPF wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym, obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata. Uzasadniając złożony wniosek podał, że w jego wielodzietnej rodzinie panuje głęboka dysfunkcja spowodowana chorobą letniego syna D. Skarżący jest jedynym żywicielem rodziny, troje dzieci studiuje, jedno uczy się w szkole podstawowej i jedno w gimnazjum. Dzieci studiujące otrzymują stypendia socjalne. Żona wnioskodawcy jest osobą bezrobotną, bez prawa do zasiłku, zajmuje się prowadzeniem gospodarstwa domowego oraz chorym przewlekle synem. Niejednokrotnie brakuje środków finansowych na cele bytowe, dlatego rodzina korzysta z pomocy Ośrodka Pomocy Społecznej, systematycznie też korzysta z kredytów zaciąganych na leczenie dziecka. A. P. pozostaje we wspólnym gospodarstwie domowym z żoną i [...] dzieci. Posiadany majątek stanowi mieszkanie o powierzchni [...]. Miesięczny dochód [...] gospodarstwa domowego wynosi ok. [...]. Na kwotę tę składa się wynagrodzenie wnioskodawcy z tytułu pracy w wysokości [...] zł netto, stypendium córki E. w wysokości [...], stypendium córki K. w wysokości [...] oraz stypendium syna A. w tej samej wysokości. Dodatkowo A. P. wskazał, że koszt wybudowania przydomowej oczyszczalni wyniósł ok. [...] Na ten cel małżeństwo zaciągnęło kredyt, z miesięczną ratą do spłaty w wysokości ok. [...]. Do wniosku skarżący załączył zaświadczenie z zakładu pracy, podające, że miesięczne wynagrodzenie wynosi [...] ([...]), zaświadczenie z GOPS informujące, że L. P. ( ) korzysta z pomocy Ośrodka, zaświadczenie z Urzędu Pracy o posiadaniu przez L.P. statusu osoby bezrobotnej, bez prawa do zasiłku, kserokopię decyzji przyznającej córce E. P. stypendium socjalnego w łącznej kwocie [...], oraz zaświadczenia, że E. P., K.P. i A. P. są studentami. Wniosek zasługuje na uwzględnienie. Zgodnie z art. 245 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r. poz. 270 ze zm.), prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym. Prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata lub radcy prawnego (§ 2). Prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata lub radcy prawnego (§ 3). Przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej następuje w zakresie całkowitym - gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania, a w zakresie częściowym - gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny (art. 246 § 1 pkt 1 i 2 powołanej wyżej ustawy). Tak sformułowana treść przepisu wskazuje, że instytucję prawa pomocy należy stosować w wyjątkowych sytuacjach. Naczelny Sąd Administracyjny w postanowieniu z dnia 22 maja 2013 r. ( sygn. akt II OZ 383/13) podkreślił, że prawo pomocy jest instytucją stanowiącą wyjątek od zasady ponoszenia kosztów postępowania przez strony. Z tego względu przesłanki zastosowania tej instytucji winny być interpretowane w sposób ścisły. Udzielenie prawa pomocy jest formą dofinansowania strony postępowania z budżetu państwa i powinno mieć miejsce tylko w sytuacjach, w których zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu jest rzeczywiście, obiektywnie niemożliwe. Jednocześnie należy podkreślić, że to na wnioskodawcy spoczywa ciężar dowodu, a w szczególności obowiązek wykazania braku możliwości poniesienia jakichkolwiek kosztów postępowania lub poniesienia pełnych kosztów postępowania. Strona musi zatem wykazać, iż jej sytuacja materialna jest na tyle trudna, iż uzasadnia poczynienie odstępstwa od generalnej reguły ponoszenia kosztów procesu. Właściwe przedstawienie przez stronę przyczyn uzasadniających zastosowanie wobec niej prawa pomocy oraz dowodów na ich poparcie umożliwi sądowi rozpoznającemu wniosek dokonanie prawidłowej oceny jej sytuacji majątkowej. Nastąpić to może tylko w przypadku, gdy strona ubiegająca się o przyznanie prawa pomocy przedstawi w sposób przekonywujący, tj. spójny, nie budzący wątpliwości, że znajduje się w sytuacji uniemożliwiającej zasadność zastosowania wobec niej instytucji prawa pomocy. Oceniając aktualną sytuację finansową, majątkową i rodzinną skarżącego, Sąd uznał, że zarówno uiszczenie kosztów sądowych związanych z zawisłym postępowaniem sądowym w sprawie, jak i poniesienie kosztów związanych z ustanowieniem pełnomocnika procesowego, stanowi dla skarżącego nadmierne obciążenie, ponieważ wykazał, że nie ma dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania. Niewątpliwie bowiem skarżący znajduje się w trudnej sytuacji finansowej. Siedmioosobowa rodzina skarżącego dysponuje miesięcznym dochodem w wysokości ok. [...]. Jedynym żywicielem rodziny jest skarżący, żona z uwagi na opiekę nad dziećmi w tym dwoje przewlekle chorych jest osobą bezrobotną, bez prawa do zasiłku. Troje dzieci studiuje, co również wiąże się z dodatkowymi kosztami, dodatkowo rodzina ponosi koszty leczenia dzieci oraz spłaca kredyt zaciągnięty na budowę przydomowej oczyszczalni ścieków. Mając zatem na względzie wskazane informacje odnośnie sytuacji rodzinnej i finansowej skarżącego należało uznać, że zapłata kosztów sądowych wymaganych w przedmiotowej sprawie oraz kosztów związanych z ustanowieniem pełnomocnika przekracza jego możliwości finansowe, a tym samym zaistniały przesłanki do przyznania skarżącemu prawa pomocy na podstawie art. 245 § 2 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi w związku z art. 246 §1 pkt 1 ww. ustawy.