II SA/Sz 170/10

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Marzena Iwankiewicz, Sędziowie Sędzia WSA Barbara Gebel,, Sędzia WSA Arkadiusz Windak (spr.), Protokolant Małgorzata Płocharska-Małys, po rozpoznaniu w Wydziale II na rozprawie w dniu 29 kwietnia 2010 r. sprawy ze skargi W. P. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie zwrotu nienależnie pobranych świadczeń oddala skargę. Samorządowe Kolegium Odwoławcze decyzją z dnia [...] ., powołując się w na występujące rozbieżności w zebranym materiale dowodowym, jak i zbyt lakoniczne uzasadnienie rozstrzygnięcia organu I instancji, uchyliło decyzję Burmistrza Miasto [...] z dnia [...]r., w której to zobowiązano W.P. do zwrotu nienależnie pobranego świadczenia z funduszu alimentacyjnego w wysokości [...] zł wraz z ustawowymi odsetkami. Ponownie rozpatrując sprawę, Burmistrz Miasta [...], na podstawie art. 2 pkt 7 lit. d, art. 23 ust. 1, ust. 5, ust. 6, ust. 7 oraz art. 28 ustawy z dnia 7 września 2007 r. o pomocy osobom uprawnionym do alimentów (Dz. U. z 2009 r. Nr 1, poz. 7), decyzją z dnia [...] orzekł o zwrocie przez W.P. nienależnie pobranego świadczenia - przyznanego decyzją Burmistrza Miasta [...] z dnia [...] – w wysokości [...] wraz z odsetkami ustawowymi w wysokości [...] zł wyliczonymi na dzień [...] r. oraz dalszymi odsetkami należnymi od dnia [...]. do dnia zapłaty. W uzasadnieniu decyzji organ wskazał, że z uzyskanej w dniu [...] r. informacji od Komornika Sądowego przy Sądzie Rejonowym w [...] wynika, iż w okresie pobierania świadczenia alimentacyjnego - przyznanego na P.P. i P.P., decyzją z dnia [...]r. na okres od [...] r. w wysokości po [...] zł, zmienioną następnie decyzją z dnia [...] r., w której ustalono świadczenie na okres od [...] r. w wysokości po [...] zł – W.P. -matka dzieci uprawnionych otrzymała od dłużnika alimentacyjnego dwie wpłaty bezpośrednie tytułem alimentów, tj. w dniu [...] r. w wysokości [...] zł i w dniu [...] r. w wysokości [...] zł. O powyższym fakcie, pomimo pouczenia zawartego zarówno w złożonym wniosku, jak i w decyzji z [...]r., nie poinformowała organu. Organ na podstawie ustalonego stanu faktycznego wywiódł, iż skoro W.P. otrzymała od osoby zobowiązanej do alimentacji wpłaty na poczet alimentów, zatem nie zachodziły przesłanki uzasadniające przyznanie i wypłatę świadczenia z funduszu alimentacyjnego, za okres za który dłużnik alimentacyjny zapłacił alimenty, a zatem pobrane w tym okresie świadczenie jest nienależne i podlega zwrotowi. W odwołaniu od powyższej decyzji W.P. wniosła o jej uchylenie i umorzenie postępowania. Wyjaśniła, że otrzymane od dłużnika alimentacyjnego wpłaty, z uwagi na brak określenia w dowodach tych wpłat tytułu dokonanej czynności, zaliczyła zgodnie z art. 451 kc na poczet zaległości alimentacyjnej powstałej przed dniem [...]r. W tej sytuacji niesłuszne jest stwierdzenie przez organ, że pobrała nienależne świadczenia z funduszu alimentacyjnego od dnia [...] r. Podkreśliła, iż o wpłatach dłużnika poinformowała niezwłocznie komornika, który jednak przekazał informację do organu z opóźnieniem. Ponadto odwołująca się podniosła, że niezrozumiała jest dla niej sytuacja, w której najpierw organ orzekł o zwrocie [...] zł, a następnie rozpoznając sprawę na skutek wydania decyzji kasacyjnej przez organ odwoławczy, zażądał zwrotu kwoty [...]zł. Powyższe świadczy, w ocenie strony, o naruszeniu przez Burmistrza art. 8 kpa. Po rozpatrzeniu sprawy, w wyniku wniesionego odwołania, Samorządowe Kolegium Odwoławcze decyzją z dnia [...], w oparciu o art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2000 r. Nr 98, poz. 1071 ze zm.) oraz 2 pkt 7 lit d, art. 9 ust. 1 i 2, art. 10 ust. 1 , art. 15 ust. 1, art. 19 ust. 1, art. 23 ust. 1, ust. 5, ust. 6, ust. 8 ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów, utrzymało w mocy zaskarżoną decyzję. W motywach podjętego rozstrzygnięcia organ podał, że stosownie do art. 2 pkt 7d ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów, nienależnie pobranymi świadczeniami są świadczenia z funduszu alimentacyjnego wypłacone w przypadku, gdy osoba uprawniona w okresie ich pobierania otrzymywała alimenty. Osoba, która pobrała nienależne świadczenia jest obowiązana do ich zwrotu wraz z ustawowymi odsetkami, zgodnie z treścią art. 23 ust. 1 w/w ustawy. Organ wskazał, że w sprawie bezspornym jest, iż W.P. otrzymała na dwójkę dzieci zarówno alimenty z funduszu alimentacyjnego, jak i w postaci wpłat bezpośrednich od dłużnika alimentacyjnego, a zatem organ I instancji słusznie orzekł o zwrocie należnie pobranych świadczeń. Celem bowiem ustawy jest wspieranie jedynie tych osób, które nie otrzymują należnego im wsparcia od osoby zobowiązanej wobec nich do alimentacji. W ocenie Kolegium, argumentacja przedstawiona w odwołaniu o zaliczeniu uzyskanych alimentów od ojca dzieci na poczet zaległości alimentacyjnej, zgodnie z art. 451 kc, jest chybiona, gdyż w sprawie znajdują zastosowanie jedynie przepisy ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów. Niezależnie od powyższego, Kolegium zwróciło uwagę na możliwość umorzenia nienależnie pobranych świadczeń wraz z odsetkami w całości lub w części, odroczenia płatności albo rozłożenia na raty, jeżeli zachodzą szczególnie uzasadnione okoliczności dotyczące sytuacji rodziny. Na opisaną wyżej decyzję W.P. złożyła do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Szczecinie skargę wnosząc o stwierdzenie jej nieważności zaskarżonej oraz poprzedzającej ją decyzji, ewentualnie o uchylenie decyzji organów obu instancji. Skarżąca podniosła, iż organy I i II instancji kierując decyzje do przedstawiciela ustawowego strony, uczyniły adresatem rozstrzygnięć osobę niebędącą stroną w sprawie, co stanowi w świetle art. 156 § 1 pkt 4 kpa przesłankę do stwierdzenia nieważności podjętych decyzji. Zaznaczyła, że stroną postępowania administracyjnego o zwrot nienależnie pobranych świadczeń mogą być tylko osoby uprawnione do alimentów, o których mowa w art. 2 pkt 11 ustawy, tj. P.P. i P.P. reprezentowani przez przedstawiciela ustawowego matkę. Ponadto W.P. zarzuciła organom obu instancji naruszenie zasady praworządności (art. 6 i 7 kpa), zasady dochodzenia do prawdy obiektywnej (art. 7 kpa), zasady pogłębiania zaufania obywateli do organów państwa (art. 8 kpa) oraz zasady przekonywania (art. 11 kpa). Skarżąca zakwestionowała ustalenia faktyczne organów polegające na przyjęciu, że w okresie pobierania świadczeń z funduszu alimentacyjnego, tj. od dnia [...] r. otrzymywała alimenty. Wyjaśniła, że przekazaną przez dłużnika alimentacyjnego w dniach [...] r. kwotę [...] i [...]zł, zaliczyła - stosownie do art. 451 kc - na świadczenia najdawniej wymagalne, z którymi dłużnik zalegał od [...] r. Pomimo tego uzyskana kwota nie wystarczyła nawet na pokrycie roszczeń wymagalnych, a niezaspokojonych do dnia [...] r. Zatem w tych okolicznościach sprawy nie można wnioskować, iż otrzymała alimenty w okresie pobierania świadczenia z funduszu alimentacyjnego. W ocenie strony, wbrew stanowisku organu odwoławczego, w sprawie znajdują zastosowanie przepisy kodeksu cywilnego, skoro pomiędzy nią a dłużnikiem istnieje stosunek alimentacyjny będący instytucją prawa cywilnego. Organ administracji publicznej przy rozstrzyganiu sprawy, związany był treścią zarówno art. 451 kc wskazującego, że w przypadku spełnienia świadczenia przez dłużnika w rozmiarze niewystarczającym na pełne zaspokojenie wierzyciela, jak i braku oświadczenia dłużnika i wierzyciela, spełnione świadczenie zalicza się przede wszystkim na poczet długu najdawniej wymagalnego, jak i art. 411 kc statuującego zakaz żądania zwrotu świadczenia, jeżeli jego spełnienie czyni zadość zasadom współżycia społecznego. W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze wniosło o jej oddalenie, podtrzymując stanowisko zawarte w zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie zważył, co następuje: Kontrola zaskarżonej decyzji przeprowadzona pod kątem jej zgodności z prawem, stosownie do art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269), doprowadziła Sąd do uznania, że skarga nie zasługuje na uwzględnienie, bowiem kwestionowana decyzja prawa nie narusza. Przedmiotem skargi, a tym samym kontroli sądu, stała się decyzja wydana w przedmiocie zwrotu nienależnie pobranych świadczeń z funduszu alimentacyjnego. Aktem prawnym stanowiącym zasady przyznawania oraz zwrotu nienależnie pobranych świadczeń z funduszu alimentacyjnego jest ustawa z dnia 7 września 2007 r. o pomocy osobom uprawnionym do alimentów (Dz. U. z 2009 r. Nr 1, poz. 7 ze zm.), określana dalej jako "ustawa". W myśl art. 2 pkt 7 lit. d ustawy, za nienależnie pobrane świadczenie należy rozumieć świadczenie z funduszu alimentacyjnego wypłacone, w przypadku gdy osoba uprawniona w okresie ich pobierania otrzymała alimenty. Zgodnie natomiast z art. 23 ust. 1 ustawy, osoba, która pobrała nienależnie świadczenia, jest obowiązana do ich zwrotu wraz z ustawowymi odsetkami. Z niewadliwie ustalonego przez organy stanu faktycznego wynika, że decyzją z dnia [...] r. Burmistrz Miasta [...] przyznał świadczenia dla P.P. i P.P. w wysokości po [...] zł miesięcznie na okres od [...] r. następnie zmienił tą decyzję w dniu [...] r. w części dotyczącej wysokości świadczenia na okres od [...] r. przyznając je w kwocie po [...] zł miesięcznie. Składając wniosek o ustalenie prawa do świadczeń z funduszu alimentacyjnego w dniu [...] r. W.P. podpisała pouczenie o obowiązku niezwłocznego powiadomienia organu o każdej zianie mającej wpływ na prawo do świadczeń z funduszu alimentacyjnego, zwłaszcza uzyskania dochodu (k. [...] akt administracyjnych). Pouczenie tej treści zostało również zamieszczone w decyzji Burmistrza Miasta [...] z dnia [...] r. Niekwestionowany w sprawie jest również fakt otrzymania przez skarżącą, bezpośrednio od dłużnika alimentacyjnego, kwoty [...] zł tytułem alimentów należnych P.P. i P.P. ([...] r.). Środki te zostały zatem uzyskane w trakcie pobierania świadczeń z funduszu alimentacyjnego. W tych okolicznościach sprawy organy rozpoznające sprawę prawidłowo przyjęły, że wypłacone świadczenia z funduszu alimentacyjnego w wys. [...] zł są świadczeniami nienależnie pobranymi. Za takowe należało bowiem uznać te świadczenia, które zostały przez organ I instancji wypłacone w sytuacji, w której skarżąca równocześnie uzyskała, bezpośrednio od dłużnika alimentacyjnego pieniądze na poczet należnych dzieciom alimentów. Należy podkreślić, na co trafnie wskazywało Samorządowe Kolegium Odwoławcze w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji, że świadczenie z funduszu alimentacyjnego jest świadczeniem wypłacanym zamiast alimentów, ale tylko w przypadku, gdy osoba, na której ciąży obowiązek alimentacyjny, nie wywiązuje się z tego obowiązku. Świadczenia z funduszu alimentacyjnego przysługują wyłącznie w sytuacji, gdy postępowanie egzekucyjne jest bezskuteczne. W sytuacji zaś, gdy osoba uprawniona otrzymuje alimenty od osoby zobowiązanej, bez względu na to, czy są to bieżące alimenty, czy alimenty zaległe, wówczas wykluczona jest możliwość przyznania prawa do świadczeń z funduszu alimentacyjnego. Przepisy ustawy nie uzależniają bowiem uznania wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego za nienależnie pobrane od okresu, za który strona otrzymuje świadczenie. Istotny jest sam fakt, że strona w okresie, w którym otrzymuje świadczenie z funduszu alimentacyjnego otrzymuje również alimenty. Nie jest natomiast dopuszczalne aby jednocześnie otrzymywać alimentów od osoby zobowiązanej i świadczenia z funduszu alimentacyjnego. Wypłacenie świadczenia z funduszu alimentacyjnego w sytuacji, gdy osoba uprawniona otrzymuje alimenty, skutkuje, w myśl powołanej wyżej ustawy, bądź wstrzymaniem ich wypłaty i uchyleniem decyzji przyznającej takie świadczenia, potrąceniem z bieżąco wypłacanych świadczeń z funduszu (art. 23 ust. 5 ustawy) albo orzeczeniem o konieczności zwrotu wypłaconych świadczeń wraz z odsetkami, jako nienależnie pobranych (por. WSA we Wrocławiu z dnia 16 grudnia 2009 r. IV SA/Wr 416/09, wyrok WSA w Białymstoku z dnia 8 grudnia 2009 r., II SA/Bk 481/09, publ.www.orzeczenia.nsa.gov.pl). Wobec przedstawionych wyżej ustawowych i szczególnych zasad regulujących możliwość pobierania świadczeń z funduszu alimentacyjnego, argumentacja W.P. odwołująca się do ogólnych postanowień Kodeksu cywilnego nie mogła skutkować uwzględnieniem tych zarzutów skargi. Odnosząc się do sformułowanego w skardze wniosku o stwierdzenie nieważności zaskarżonej decyzji oraz poprzedzającej ją decyzji organu I instancji z uwagi na skierowanie ich do osoby nie będącej strona postępowania, tj. do W.P. Sąd stwierdził, że zgodnie z art. 2 pkt 11 ustawy, osobą uprawnioną (do świadczeń z funduszu alimentacyjnego) jest osoba uprawniona do alimentów od rodzica na podstawie tytułu wykonawczego pochodzącego lub zatwierdzonego przez sąd, jeżeli egzekucja okazała się bezskuteczne. Stosownie do art. 15 ust. 1 ustawy, ustalenie prawa do świadczeń z funduszu alimentacyjnego oraz ich wpływa stepują odpowiednio na wniosek osoby uprawnionej lub jej przedstawiciela ustawowego. Rozwiązanie to znajduje oparcie w art. 98 § 1 ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. Kodeks rodzinny i opiekuńczy (Dz. U. z 1964 r. Nr 9, poz. 59 ze zm.), wedle którego przedstawicielem ustawowym małoletniego pozostającego pod władzą rodzicielską są rodzice dziecka. Nie ulega wątpliwości, że zarówno decyzje przyznające świadczenia alimentacyjne jak i decyzje orzekające o zwrocie nienależnie pobranych świadczeń kierowane były do W.P. będącej matką uprawnionych do świadczeń małoletnich dzieci P. i P.. Z treści wszystkich tych orzeczeń jednoznacznie wynika, że organy przyznały prawo do świadczeń alimentacyjnych dzieciom skarżącej. Organy jasno dały temu wyraz także w uzasadnieniu wydanych decyzji. Oczywistym jest, że decyzje zostały adresowane do ich przedstawiciela ustawowego – W.P., na ręce której dokonano również wypłaty tych świadczeń. Dlatego też prawidłowo postąpiły organy adresując do skarżącej decyzję zobowiązującą do zwrotu nienależnych świadczeń pobranych na P. i P.. Wobec zawartych w skardze ogólnych zarzutów związanych z naruszeniem zasad postępowania administracyjnych wynikających z art. 6, art. 7, art. 8 i art. 11 kpa), Sąd kontrolując legalność wydania zaskarżonej decyzji nie dostrzegł podstaw do ich uwzględnienia. W uzasadnieniu kwestionowanej decyzji organ prawidłowo przedstawił stan faktyczny sprawy, powołał treść zastosowanych przy podejmowaniu rozstrzygnięcia przepisów prawa dokonując ich właściwej wykładni. Uzasadnienie decyzji sporządzono zgodnie z wymogami art. 107 § 3 kpa, należycie wyjaśniając sprawę. Działając z urzędu (na mocy art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi – Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.), Sąd dostrzegł pewne uchybienia procesowe, nie mające jednak istotnego wpływu na wynik sprawy. Pierwsze z nich związane było z brakiem należytego zawiadomienia strony o wszczęciu postępowania, jeszcze przed wydaniem pierwszej decyzji w przedmiocie zwrotu nienależnie pobranych świadczeń z funduszu alimentacyjnego. Z kolei wydane przez organ I instancji w dniu [...] r. zawiadomienie było już nie tylko spóźnione, ale i odwołujące się do niewłaściwej podstawy prawnej prowadzonego postępowania - art. 27 ust. 1 ustawy – który to przepis dotyczy postępowania wobec dłużnika alimentacyjnego. Drugą kwestią wymagającą wyjaśnienia, czego zaniechał organ odwoławczy, jest przyczyna zmiany wysokości należności głównej podlegającej zwrotowi wynikającej z decyzji Burmistrza Miasta [...] z dnia [...] i decyzji tego organu z dnia [...]. Odmienna kwota należności wynika z momentu ich wydania i z tego, że w związku z tym, że pierwsza decyzja została wyeliminowana z obrotu prawnego, a skarżąca nadal pobierała na rzecz dzieci świadczenia z funduszu alimentacyjnego – do końca okresu na jaki zostały one przyznane. W uzasadnieniu zaskarżonej decyzji Samorządowe Kolegium Odwoławcze prawidłowo pouczyło skarżącą o uprawnieniach wynikających z art. 23 ust. 8 ustawy, a dotyczących możliwości umorzenia kwot nienależnie pobranych świadczeń wraz z odsetkami, odroczenia terminu ich płatności albo rozłożenia na raty. W takim stanie rzeczy Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie, na podstawie art. 151 w/w ustawy, orzekł o oddaleniu skargi.