II SA/Sz 180/13

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie w składzie następującym: Przewodniczący sędzia NSA Iwona Tomaszewska po rozpoznaniu w dniu 26 lipca 2013 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku Stowarzyszenia A. o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym, obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie ze skargi na postanowienie Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] r., nr [...] w przedmiocie odmowy dopuszczenia do udziału w postępowaniu p o s t a n a w i a odmówić przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. Wyrokiem z dnia 4 kwietnia 2013 r., sygn. akt II SA/Sz 180/13 Wojewódzki Sąd Administracyjny oddalił skargę S. na postanowienie Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] r., nr [...] w przedmiocie odmowy dopuszczenia do udziału w postępowaniu. W dniu 27 czerwca 2013 r. (data stempla pocztowego), skarżące S., reprezentowane przez r. pr. J. S., wystąpiło ze skargą kasacyjną od wyżej wymienionego wyroku i jednocześnie zwróciło się na urzędowym formularzu PPPr o przyznanie prawa pomocy z zakresie częściowym, obejmującym zwolnienie od ponoszenia kosztów sądowych. S. podało, że nie prowadzi działalności gospodarczej, a swą działalność opiera na społecznej pracy członków, Prowadząc działalność, strona wszystkie dochody przeznacza na cel statutowy. Dochodami stowarzyszenia są np. składki członkowskie, darowizny. Stowarzyszenie nie posiada majątku trwałego. W części wniosku obejmującego dane o posiadanych środkach na koniec miesiąca poprzedzającego złożenie wniosku, S wskazało, że na dzień 13 czerwca 2013 r., na koncie bankowym dysponuje kwotą [...] Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zgodnie z art. 245 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012r., poz. 270 ze zm.), zwanej dalej jako "P.p.s.a.", prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym. Prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata lub radcy prawnego (§2). Prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata lub radcy prawnego (§ 3). W myśl art. 246 § 2 pkt 1 P.p.s.a., przyznanie prawa pomocy osobie prawnej, a także innej jednostce organizacyjnej nieposiadającej osobowości prawnej, następuje w zakresie całkowitym, gdy wykaże, że nie ma żadnych środków na poniesienie jakichkolwiek kosztów postępowania. Natomiast w zakresie częściowym, przyznanie przedmiotowej pomocy jest możliwe, gdy osoba prawna, a także inna jednostka organizacyjna nieposiadająca osobowości prawnej, wykaże, że nie ma dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania, (art. 246 § 2 pkt 2 P.p.s.a.). Przechodząc do oceny zasadności wniosku skarżącego S. które wystąpiło o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym, obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych, uwzględnić należy charakter podmiotu, który podobnie, jak wiele innych organizacji tego typu - zobligowane są do zapewnienia środków na prowadzenie działalności określonej w statucie. Określając cele i formy działania stowarzyszenia, jego założyciele, a następnie członkowie powinni zatem przewidywać środki, z jakich będzie finansowana działalność statutowa. W świetle art. 199 P.p.s.a., regułą jest, że to strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie, chyba że przepis szczególny stanowi inaczej. Instytucja prawa pomocy przewiduje wyjątek od powyższej reguły, dlatego też powinna być stosowana w sytuacjach wyjątkowych, tzn. tylko w przypadkach podmiotów charakteryzujących się wyjątkowo trudną sytuacją materialną. Ciężar udowodnienia trudnej sytuacji uzasadniającej przyznanie prawa pomocy spoczywa na stronie, która ubiega się o przyznanie tego prawa. To strona ma wykazać, że znajduje się w sytuacji, która uniemożliwia jej poniesienie pełnych kosztów postępowania (por. postanowienie NSA z dnia 11 października 2012 r., sygn. akt II GZ 353/12, opubl. w LEX nr 1219936). W świetle przesłanek ustawowych, jedynie w sytuacji, gdy S. wykazałoby, że nie ma dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania (art. 246 § 2 pkt 2 P.p.s.a.), można byłoby przyznać mu prawo pomocy w zakresie częściowym. Trzeba jednak przy tym podkreślić, że prawo pomocy w postępowaniu przed sądem administracyjnym jest formą dofinansowania strony z budżetu państwa. Z tego względu powinno się sprowadzać do wypadków, w których zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym jest rzeczywiście, obiektywnie niemożliwe. Tymczasem, jak wynika z treści formularza PPPr skarżące S., dysponuje aktualnie kwotą [...] Biorąc pod uwagę takie aspekty, jak podstawowe cele statutowe deklarowane przez stronę, w tym upowszechnianie i ochrona wolności, praw człowieka i swobód obywatelskich i innych statutowych celów działania, winna liczyć się z koniecznością realizacji swych celów poprzez występowanie na drogę sądową. Kierując się odpowiednią starannością, w kwestii zarządzania środkami przeznaczonymi na cele statutowe, S. winno przede wszystkim ramach posiadanych środków i możliwości ich zdobycia, a takie bez wątpienia wynikają z jej rachunku bankowego, zapewnić samodzielne finansowanie prowadzenia przedmiotowego postępowania sądowego. Ugruntowany jest w orzecznictwie sądów administracyjnych pogląd, który Sąd w pełni podziela, że jeżeli stowarzyszenie jest organizacją non profit, podobnie jak wiele organizacji tego typu, nie oznacza, iż jest ono zwolnione od obowiązku zapewnienia środków na prowadzenie działalności statutowej, w zakresie której wchodzą sprawy sądowe, które zazwyczaj wymagają ponoszenia kosztów (por. postanowienie NSA z dnia 9 czerwca 2006 r.. sygn. akt II OZ 317/06, opubl. w internetowej bazie orzeczeń – orzeczenia.nsa.gov.pl). S. nie może przerzucać obowiązku ponoszenia kosztów prowadzonego przez siebie postępowania sądowoadministracyjnego na Skarb Państwa. Przyznanie wnioskowanego prawa pomocy prowadziłoby do sytuacji, w której działalność stowarzyszenia byłaby finansowana ze środków publicznych, to z kolei prowadziłoby do zaprzeczenia zasady, że organizacja społeczna powinna prowadzić działalność w oparciu o własne środki finansowe oraz majątek. Przy czym środki na prowadzenie działalności statutowej mogą pochodzić z działalności gospodarczej lub też na przykład ze składek płaconych przez członków tej organizacji (por. postanowienie NSA z dnia 11 lipca 2012 r. , sygn. akt II OZ 592/12, opubl. w Lex nr 1248501). Biorąc zatem pod uwagę powyższe wywody, w tym wysokość ewentualnych kosztów sądowych, jakie strona skarżąca będzie musiała ponieść w przedmiotowej sprawie, przy uwzględnieniu posiadanych przez nią aktualnie środków pieniężnych, nie sposób uznać, że wnioskodawca nie dysponuje środkami, pozwalającymi na opłacenie tychże kosztów sądowych w niniejszej sprawie. Z tych też względów, Sąd działając na podstawie art. 246 § 2 pkt 2 w związku z art. 245 § 1 i § 3 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, postanowił orzec, jak na wstępie.