II SA/Sz 209/09

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Marzena Iwankiewicz (spr.), Sędziowie Sędzia WSA Katarzyna Grzegorczyk-Meder Sędzia WSA Arkadiusz Windak, Protokolant Katarzyna Skrzetuska-Gajos, po rozpoznaniu w Wydziale II na rozprawie w dniu 3 czerwca 2009 r. sprawy ze skargi E. K. na decyzję Inspektora Sanitarnego z dnia [...] nr [...] w przedmiocie choroby zawodowej I. uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Inspektora Sanitarnego z dnia [...] nr [...], II. zasądza od Inspektora Sanitarnego na rzecz skarżącej E. K. kwotę [...] ([...]) złotych, tytułem zwrotu kosztów postępowania. Państwowy Wojewódzki Inspektor Sanitarny decyzją z dnia [...]r. Nr[...], wydaną na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 Kodeksu postępowania administracyjnego oraz § 8 ust. 2 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 30 lipca 2002 r. w sprawie wykazu chorób zawodowych, szczegółowych zasad postępowania w sprawach zgłaszania podejrzenia, rozpoznawania i stwierdzania chorób zawodowych oraz podmiotów właściwych w tych sprawach (Dz. U. Nr 132, poz. 1115) - utrzymał w mocy decyzję Państwowego Powiatowego Inspektora Sanitarnego z dnia [...]r. Nr [...] o braku podstaw do stwierdzenia u E. K. choroby zawodowej – narządu [...]wymienionej w poz. [...] wykazu chorób zawodowych określonych w powołanym rozporządzeniu Rady Ministrów z dnia 30 lipca 2002 r. w sprawie wykazu chorób zawodowych. Uzasadniając swoje stanowisko organ przedstawił następujący stan faktyczny i prawny sprawy. E. K.została zbadana w kierunku choroby zawodowej w Poradni Chorób Zawodowych Wojewódzkiego Ośrodka Medycyny Pracy i w dniu [...]roku otrzymała orzeczenie lekarskie nr[...] o braku podstaw do rozpoznania choroby zawodowej, pod postacią przewlekłej choroby układu [...]wywoływanej sposobem wykonywania pracy, ujętej pod pozycją [...] wykazu chorób zawodowych. W orzeczeniu lekarskim stwierdzono, iż miejscem zatrudnienia w którym wystąpiło narażenie zawodowe stanowiące przyczynę zgłoszenia podejrzenia choroby zawodowej była P. w K., gdzie skarżąca pracowała na stanowisku[...],. Wykonywana przez nią praca polegała na realizacji [...]i [...] dokonywaniu[...], , potwierdzaniu[...]. Okres narażenia zawodowego trwał zatem od [...]roku do [...]roku, następnie E. K. korzystała z zasiłku chorobowego oraz świadczenia rehabilitacyjnego. Ustalenia kliniczne dotyczące choroby, w stosunku do której prowadzono postępowanie zgodnie z powołanym rozporządzeniem Rady Ministrów w sprawie wykazu chorób zawodowych, wykazały brak podstaw do rozpoznania choroby zawodowej, ujętej pod pozycją [...] wykazu chorób zawodowych, tzn. nie rozpoznano przewlekłej choroby układu [...] wywołanej sposobem wykonywania pracy. Rozpoznano natomiast[...], z nasileniem obecnie objawów po stronie lewej, oraz schorzenia współistniejące pod postacią [...]. W uzasadnieniu braku podstaw do rozpoznania choroby zawodowej podniesiono ponadto, iż skierowanie na badanie w kierunku choroby zawodowej dokonane przez lekarza z Poradni Chirurgii Ortopedycznej Szpitala Wojewódzkiego dotyczyło schorzenia pod postacią przewlekłego zapalenia kaletki maziowej. Podniesiono również, że nie ma podstaw do rozpoznania choroby zawodowej spowodowanej sposobem wykonywania pracy, ponieważ praca na stanowisku [...] nie stwarzała ryzyka wystąpienia[...]. E. K. wystąpiła z wnioskiem o przeprowadzenie ponownych badań w kierunku choroby zawodowej w jednostce naukowo badawczej i w dniu [...] roku została zbadana w Instytucie Medycyny Pracy w Ł W orzeczeniu lekarskim Instytutu Medycyny Pracy w Ł. stwierdzono, że ustalenia kliniczne dotyczące choroby, w stosunku do której prowadzono postępowanie, wykazały, iż obserwacja w kierunku choroby zawodowej układu [...] wywołanej sposobem wykonywania pracy była negatywna. W wyniku przeprowadzonego badania, w tym konsultacji ortopedycznej, analizy dostępnej dokumentacji medycznej oraz oceny radiogramów ustalono rozpoznanie[...]. Zdjęcia rtg wykazały zmiany [...], poza tym bez zmian w obrazie radiologicznym. W uzasadnieniu braku podstaw do rozpoznania choroby zawodowej podniesiono, iż skarżąca została skierowana do Poradni Chorób Zawodowych Wojewódzkiego Ośrodka Medycyny Pracy w K. z podejrzeniem choroby zawodowej układu[...] pod postacią[...]. W wyniku badań przeprowadzonych we wskazanej jednostce i w Instytucie nie potwierdzono tego rozpoznania. Stwierdzono objawy [...]. W trakcie wywiadu lekarskiego badana podała, że dolegliwości ze strony układu ruchu wystąpiły przed około [...] laty w postaci bólów[...]. Dolegliwości ze strony [...] ustąpiły, natomiast [...]okresowo powtarzały się, nasiliły w [...] roku i wówczas podjęła leczenie w poradni neurologicznej a następnie ortopedycznej. E. K. podawała, że dolegliwości bólowe ze strony [...]rozpoczęły się pod koniec ][...] roku, ponieważ zaczęła oszczędzać [...]ze względu na bóle[...], jednakże te informacje nie znajdują potwierdzenia w dokumentacji medycznej. Wpisy o dolegliwościach ze strony [...]pojawiały się po raz pierwszy we [...]roku (skierowanie do szpitala z powodu zespołu [...]w celu usprawnienia), zatem wystąpiły już po zaprzestaniu pracy zawodowej. Skarżąca nie pracuje [...]roku, po wyczerpaniu zasiłku chorobowego otrzymała świadczenie rehabilitacyjne na okres roku (do [...].). Pracowała przez [...] lat w banku na stanowisku [...],[...]od około [...] lat część czynności zawodowych wykonywała przy pomocy komputera (wprowadzanie danych klientów, sporządzanie [...]). Z informacji przekazanych przez pracodawcę i pracownicę wynika, że czynności wykonywane na tym stanowisku polegały na realizacji [...]i [...]zlecanych przez klientów i dokonywaniu [...],[...]rejestrowaniu. Tego rodzaju czynności nie wymagają wykonywania ruchów [...], połączonych z wykonywaniem [...], prostowania[...]. Przy wykonywaniu opisanych czynności nie dochodzi do powstania nadmiernych obciążeń okolicy [...], które mogłyby przyczynić się do powstania[...]. Za pozazawodową etiologią choroby przemawia wystąpienie objawów [...] w wiele miesięcy po zakończeniu pracy zawodowej. W dalszej części uzasadnienia organ II instancji wskazał, że Państwowy Powiatowy Inspektor Sanitarny w K. decyzją z dnia [...]r. Nr [...] rozstrzygnął o braku podstaw do stwierdzenia u E. K. choroby zawodowej – narządu [...] wymienionej w poz. [...] wykazu chorób zawodowych, określonych w rozporządzeniu Rady Ministrów z dnia 30 lipca 2002 r. w sprawie wykazu chorób zawodowych, szczegółowych zasad postępowania w sprawach zgłaszania, podejrzenia rozpoznawania i stwierdzenia chorób zawodowych oraz podmiotów właściwych w tych sprawach (Dz. U. z 2002 r. Nr 132, poz. 1115). Przedmiotowe rozstrzygnięcie oparł o orzeczenia lekarskie nr [...]z dnia [...]r. wydane przez Wojewódzki Ośrodek Medycyny Pracy w K. oraz nr [...]z dnia [...] r. wydane przez Instytut Medycyny Pracy w Ł. Jak wynika z dalszej części uzasadnienia - kwestionując rozstrzygniecie organu I instancji skarżąca złożyła odwołanie, w którym wniosła o uchylenie zaskarżonej decyzji oraz wydanie decyzji stwierdzającej chorobę zawodową. Ponadto odwołująca się wskazała, iż po zapoznaniu się z decyzją Państwowego Powiatowego Inspektora Sanitarnego w K. o braku podstaw do rozpoznania choroby zawodowej pod postacią przewlekłego zapalenia [...] prosi o przekwalifikowanie tej choroby na zapalenie[...]. W wyniku przeprowadzonego badania specjalistycznego w dniu [...]roku oraz w dniu ][...] roku lekarze ortopedzi stwierdzili u niej chorobę, która występuje w wykazie chorób zawodowych pod pozycją [...] punkcie [...]. E. K. oświadczyła, że jest przekonana, iż choroba pod postacią obustronnego zapalenia [...] chorobowych po stronie [...]powstała podczas wykonywania pracy zawodowej. Organ II instancji w ramach prowadzonego postępowania administracyjnego zwrócił się w dniu [...]roku pismem do Wojewódzkiego Ośrodka Medycyny Pracy w K. oraz Instytutu Medycyny Pracy w Ł. w celu ustosunkowania się do zarzutów zawartych w odwołaniu E. K. dotyczących spraw orzeczniczych. Wojewódzki Ośrodek Medycyny Pracy w K. w piśmie z dnia [...] r. podniósł, że w wyniku przeprowadzonych w Wojewódzkim Ośrodku Medycyny Pracy w K. badań rozpoznano klinicznie [...], zatem zarzut E. K., że nie była badana w kierunku schorzenia podanego pod pozycją [...] pkt [...] nie jest zgodny z prawdą, wobec tego brak jest podstaw do rozpoznania choroby zawodowej. Z kolei Instytut Medycyny Pracy w Ł. w piśmie z dnia [...]r. wskazał, że po zapoznaniu się z całością zgromadzonej dokumentacji oraz ponownej analizie wyników badań nie znalazł podstaw do weryfikacji orzeczenia lekarskiego z dnia [...] r. Nr[...]. Ponadto w piśmie z dnia[...]., stanowiącym ustosunkowanie się do dokumentacji nadesłanej przez stronę skarżącą, Instytut Medycyny Pracy w Ł. podniósł, że podstawą orzeczenia o braku podstaw do rozpoznania zawodowej etiologii choroby była ocena sposobu wykonywania pracy. Czynności wykonywane na stanowisku [...],. Tego rodzaju czynności nie wymagają wykonywania ruchów odwodzenia [...]z wykonywaniem ruchów z użyciem siły. W tej sytuacji zdaniem Instytutu nie dochodzi do powstawania nadmiernych obciążeń [...] które mogłyby przyczynić się do powstania[...]. W dalszej części uzasadnienia organ II instancji wskazał, że zgodnie z art. 4 ustawy z dnia 30.10.2002 roku o ubezpieczeniu społecznym z tytułu wypadków przy pracy i chorób zawodowych (Dz. U. Nr 199, poz.1673) wynika, iż za choroby zawodowe uważa się choroby określone w wykazie chorób zawodowych, o których mowa w art. 237 § 1 pkt. 2 Kodeksu pracy, jeżeli zostały spowodowane działaniem czynników szkodliwych dla zdrowia, występujących na stanowisku pracy lub sposobem wykonywania pracy. Z § 2 ust. 1 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 19.08.2002 roku w sprawie wykazu chorób zawodowych, szczegółowych zasad postępowania w sprawach zgłaszania podejrzenia, rozpoznawania i stwierdzania chorób zawodowych oraz podmiotów właściwych w tych sprawach (Dz. U. Nr 132, poz. 1115) wynika, iż za choroby zawodowe uważa się choroby określone w wykazie chorób zawodowych, stanowiącym załącznik do rozporządzenia, jeżeli zostały wywołane działaniem czynników szkodliwych dla zdrowia, występujących na stanowisku pracy, przy czym przy ocenie działania tych czynników uwzględnia się m.in. rodzaj, stopień i czas działania narażenia zawodowego oraz sposób wykonywania pracy. Zdaniem organu wskazany przepis jednoznacznie określa, którą jednostkę chorobową można uznać za chorobę zawodową. Zgodnie z powołanym rozporządzeniem kluczowe dla rozpoznania choroby zawodowej jest wystąpienie objawów chorobowych oraz związek wystąpienia w/w objawów z ekspozycją na szkodliwe czynniki występujące w środowisku pracy. Za chorobę zawodową można uznać tylko wybrane schorzenia spełniające określone kryteria formalne i medyczne. Organ odwoławczy wyjaśnił, że podstawą do stwierdzenia choroby zawodowej jest wykazanie ścisłego związku przyczynowo skutkowego pomiędzy charakterem wykonywanej pracy, a powstałymi objawami chorobowymi, przy czym rozpoznana jednostka chorobowa musi być bezwzględnie ujęta w wykazie chorób zawodowych stanowiących załącznik do ww rozporządzeń. Oznacza to, że nie każda jednostka chorobowa, może zostać uznana za chorobę zawodową. W niniejszym przypadku ten warunek formalny nie jest spełniony, bowiem jednostki orzecznicze medycyny pracy, będące w myśl przepisu §7 ust. 1 cyt. rozporządzenia jednostkami organizacyjnymi właściwymi do rozpoznawania chorób zawodowych, rozpoznały u E. K. zmiany chorobowe, które nie są w myśl rozporządzenia zaliczane do chorób zawodowych. Zgodnie z § 8 powołanego rozporządzenia Rady Ministrów w sprawie wykazu chorób zawodowych (...), wynika, iż organem powołanym do stwierdzenia choroby zawodowej jest właściwy ze względu na siedzibę zakładu pracy państwowy inspektor sanitarny. Podstawę decyzji stanowi orzeczenie lekarskie jednostki orzeczniczej właściwej do rozpoznawania chorób zawodowych oraz ocena narażenia zawodowego pracownika. Państwowy Wojewódzki Inspektor Sanitarny w prowadzonym własnym postępowaniu administracyjnym dokonał analizy medycznej i prawnej nadesłanej dokumentacji i stwierdził, iż Państwowy Powiatowy Inspektor Sanitarny w K. prawidłowo i wyczerpująco przeprowadził postępowanie administracyjne w sprawie choroby zawodowej E. K. Skargę na powyższą decyzję do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego wniósł w imieniu E.K. r. O. O. zarzucając naruszenie art. 7 k.p.a. w zw. z art. 77 k.p.a. poprzez niewłaściwe ich zastosowanie polegające na braku zebrania całego materiału dowodowego w sprawie oraz braku podjęcia wszelkich kroków niezbędnych do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego i załatwienia sprawy; - naruszenie art. 9 k.p.a. poprzez jego niezastosowanie czym organ doprowadził do tego, że skarżąca nie wiedziała, że może zgłaszać wnioski dowodowe z zeznań świadków celem dokładnego ustalenia stanu faktycznego w sprawie, w szczególności z zeznań innych pracowników zatrudnionych na tym samym stanowisku co skarżąca na okoliczności opisu warunków pracy i zakresu wykonywanych czynności zawodowych; - naruszenie § 8 ust. 2 rozporządzenia RM z dnia 30 lipca 2002 r. w sprawie wykazu chorób zawodowych (...) poprzez niewłaściwe jego zastosowanie i odmowę przyjęcia, iż schorzenia skarżącej nie stanowią choroby zawodowej; - naruszenie przepisu art. 107 § 3 k.p.a. poprzez jego niewłaściwe zastosowanie, polegające na błędnej ocenie zebranego w sprawie materiału dowodowego, w szczególności pominięciu w swoich rozważaniach podnoszonego przez skarżącą faktu wykonywania przez okres [...] lat czynności polegających na przeliczaniu i wydawaniu klientom banku przez [...] (na wysokości około [...] cm nad [...]) pieniędzy, a także na błędnej interpretacji treści dokumentu t.j. zaświadczenia o stanie zdrowia z dnia [...] r. – z którego zdaniem organu miało wynikać, że nie stanowi opinii lekarskiej lecz opis odczuć pacjenta. W ocenie skarżącej wskazane naruszenia miały istotny wpływ na wynik sprawy. Wobec tego skarżąca wniosła o uchylenie zaskarżonej oraz poprzedzającej ją decyzji organu I instancji celem przekazania sprawy do ponownego rozpoznania. Ponadto skarżąca wniosła o przeprowadzenie dowodu uzupełniającego z dokumentu – zaświadczenia lekarskiego z dnia [...] r. wydanego przez specjalistę chirurga ortopedę traumatologa M. I. – jako niezbędnego celem wyjaśnienia istotnych wątpliwości istniejących w sprawie. Końcowo skarżąca wniosła o zasądzenie zwrotu kosztów procesu, w tym kosztów zastępstwa procesowego wg norm przepisanych. W odpowiedzi na skargę Państwowy Wojewódzki Inspektor Sanitarny wniósł o jej oddalenie oraz podtrzymał stanowisko wyrażone w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Jak wynika z protokołu rozprawy, która miała miejsce w dniu [...] r., pełnomocnik skarżącej oświadczył, że popiera skargę w całości. Natomiast pełnomocnik organu wniósł o oddalenie skargi i jednocześnie podniósł, że organ związany jest orzeczeniami wydanymi w sprawie przez Wojewódzki Ośrodek Medycyny Pracy i Instytut Medycyny Pracy zdaniem których u skarżącej wystąpiły objawy choroby – dolegliwości ze strony obu barków, jednakże wystąpiły one po wielu miesiącach od ustania stosunku pracy. Wojewódzki Sąd Administracyjny z w a ż y ł, co następuje: Stosownie do treści art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2002 r. Nr 153, poz. 1269 ze zm.) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej pod względem jej zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Zgodnie z art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2002 r. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy, nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. W przedmiotowej sprawie istotny jest fakt, że organy obu instancji, zarówno prowadząc postępowanie, jak i wydając decyzje w sprawie E. K. stosowały przepisy rozporządzenia Rady Ministrów z dnia z dnia 30 lipca 2002 r. w sprawie wykazu chorób zawodowych, szczegółowych zasad postępowania w sprawach zgłaszania podejrzenia, rozpoznawania i stwierdzania chorób zawodowych oraz podmiotów właściwych w tych sprawach (Dz. U. Nr 132, poz.1115), które zostało wydane w oparciu o art. 237 § 1 pkt 2 i 3 ustawy z dnia 26 czerwca 1974 r. Kodeks pracy (t. j. Dz. U. z 1998 r. Nr 21, poz. 94 ze zm.). Wyrokiem z dnia 19 czerwca 2008 r. w sprawie o sygn. akt P 23/07 (Dz. U. z 2008 r. Nr 116, poz. 740) Trybunał Konstytucyjny orzekł, że zarówno art. 237 § 1 pkt 2 i 3 ustawy z dnia 26 czerwca 1974 r. - Kodeks pracy (w zakresie, w jakim nie określają wytycznych dotyczących treści rozporządzenia), jak i rozporządzenie Rady Ministrów z dnia 30 lipca 2002 r. w sprawie wykazu chorób zawodowych, szczegółowych zasad postępowania w sprawach zgłaszania podejrzenia, rozpoznawania i stwierdzania chorób zawodowych oraz podmiotów właściwych w tych sprawach - są niezgodne z art. 92 ust. 1 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej. W uzasadnieniu wyroku Trybunał Konstytucyjny stwierdził, że żaden z przepisów kodeksu pracy nie zawiera jakichkolwiek wytycznych dotyczących treści aktu wykonawczego oraz, że takich wytycznych nie można zrekonstruować również z treści innej ustawy. Konsekwencją sformułowania takiego wniosku jest uznanie przez Trybunał niezgodności art. 237 § 1 pkt 2 i 3 k.p. z art. 92 ust. 1 Konstytucji, przez to, że zawarte w nim upoważnienie do wydania rozporządzenia nie określa wytycznych dotyczących treści tego aktu. Powoduje to skutki także w stosunku do ściśle powiązanego z nim rozporządzenia Rady Ministrów, które - jako oparte na niekonstytucyjnej delegacji ustawowej - jest również niezgodne z Konstytucją. Trybunał Konstytucyjny przyznał, że można wskazać argumenty przemawiające za zasadnością umieszczenia wykazu chorób zawodowych w rozporządzeniu. Takie rozwiązanie nie rodziłoby niebezpieczeństwa nadużyć ze strony władzy wykonawczej, gdyby w ustawie - zgodnie z art. 92 ust. 1 zdaniem drugim Konstytucji - były zawarte wytyczne wiążące Radę Ministrów przy tworzeniu katalogu chorób zawodowych. W tej sytuacji mając na uwadze treść art. 178 Konstytucji RP oraz art. 4 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych, które stanowią, że sędziowie w sprawowaniu swojego urzędu są niezawiśli i podlegają tylko Konstytucji oraz ustawom, należało odmówić zastosowania przepisów aktu rangi podustawowej - rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 30 lipca 2002 r. w sprawie wykazu chorób zawodowych, szczegółowych zasad postępowania w sprawach zgłaszania podejrzenia, rozpoznawania i stwierdzania chorób zawodowych oraz podmiotów właściwych w tych sprawach. W tych okolicznościach należało uchylić decyzje organów obu instancji na mocy art. 145 § 1 pkt 1 a ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Należy jednocześnie wskazać, że organy administracji powinny rozpatrzyć sprawę skarżącej niezwłocznie po uchwaleniu i wejściu w życie przepisów prawa regulujących kwestię chorób zawodowych zgodnych z Konstytucją RP. W przedmiocie kosztów orzeczono w oparciu o art. 200 i art. 205 § 2 powołanej ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi oraz § 14 ust. 2 pkt 1 lit."c" rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 28 września 2002 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów pomocy prawnej udzielonej przez [...] ustanowionego z urzędu (Dz. U. z 2002 r. Nr 163, poz. 1349 ze zm.).