II SA/Sz 23/17

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Marzena Iwankiewicz (spr.), Sędziowie Sędzia WSA Barbara Gebel,, Sędzia NSA Stefan Kłosowski, Protokolant starszy sekretarz sądowy Katarzyna Skrzetuska-Gajos, po rozpoznaniu w Wydziale II na rozprawie w dniu 9 sierpnia 2017 r. sprawy ze skargi E. B. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w K. z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie zwrotu zatrzymanego prawa jazdy I. uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ja decyzję Starosty K. z dnia [...] r. nr [...], II. przyznaje od Skarbu Państwa – Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Szczecinie na rzecz adw. D. M. kwotę [...] złotych zawierającą należny podatek od towarów i usług, tytułem wynagrodzenia za nieopłaconą pomoc prawną udzieloną skarżącej z urzędu Decyzją z dnia [...] r. nr [...] Starosta na podstawie art. 49 ust. 1 pkt 3 lit. a i b oraz art. 49 ust. 2 ustawy z dnia 5 stycznia 2011 r. o kierujących pojazdami (Dz. U. z 2016 r., poz. 627 ze zm.) oraz art. 6 i art. 104 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2016 r., poz. 23 ze zm.- dalej "k.p.a."), po rozpatrzeniu sprawy E. B., odmówił ww. zwrotu zatrzymanego prawa jazdy kategorii B. W ocenie organu I instancji strona nie spełniła przesłanek umożliwianych pozytywne rozpatrzenie jej wniosku, albowiem z uwagi na przekroczenie określonego w art. 48 ust. 1 pkt 3 lit. a ustawy o kierujących pojazdami okresu 1 roku od wydania decyzji cofającej przedmiotowe uprawnienia nie poddała się egzaminowi sprawdzającemu kwalifikacje. E. B. odwołała się od powyższej decyzji wskazując na swoją trudną sytuację osobistą i brak środków finansowych związanych z poddaniem się egzaminowi sprawdzającemu kwalifikacje do kierowania pojazdami. Nadto podniosła, iż nie była świadoma konsekwencji związanych z niepoddaniem się w wyznaczonym terminie badaniom lekarskim w celu stwierdzenia, istnienia lub braku przeciwskazań zdrowotnych a także funkcjonowania w obrocie prawnym decyzji o cofnięciu posiadanych uprawnień. Wyjaśniła, że zmieniła adres zamieszkania, w wyniku czego nie odebrała kierowanej do niej korespondencji w sprawie. Mając powyższe na uwadze wniosła o przywrócenie posiadanego uprawnienia do kierowania pojazdami bez konieczności poddania się przedmiotowemu egzaminowi państwowemu. W wyniku rozpoznania sprawy na skutek złożonego odwołania Samorządowe Kolegium Odwoławcze, działając na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a. oraz art. 49 ust. 2 ustawy o kierujących pojazdami, decyzją z dnia [...] r., nr [...] , utrzymało w mocy decyzję organu I instancji. W uzasadnieniu rozstrzygnięcia organ II instancji przytaczając stan faktyczny wskazał, że zaskarżoną decyzją na skutek wniosek strony z dnia [...]r. o przywrócenie cofniętego uprawnienia do kierowania pojazdami Starosta odmówił zwrotu zatrzymanego prawa jazdy. Dalej wyjaśnił, że odwołująca została skierowana na badania lekarskie w celu stwierdzenia istnienia lub braku przeciwskazań zdrowotnych do kierowania pojazdami w związku z wnioskiem Prokuratora Prokuratury Rejonowej z dnia [...]r. i po dokonaniu przez Starostę analizy opinii [...] z dnia [...] r. Z uwagi na fakt nie poddania się E. B. badaniom lekarskim w wyznaczonym terminie Starosta decyzją z dnia [...]r. cofnął ww. posiadane uprawnienia do kierowania pojazdami w zakresie prawa jazdy kat. [...] nr [...] . Zarówno zawiadomienie o wszczęciu postępowania w sprawie jak i decyzja o skierowaniu na badania lekarskie oraz decyzja cofająca posiadane uprawnienia zostały doręczone E. B. w ramach doręczenia zastępczego (art. 44 k.p.a.). Prawo jazdy zostało odwołującej zatrzymane przez Komendę Powiatową Policji w dniu [...]r., a stosownym badaniom lekarskim E. B. poddała się w dniu [...]r. uzyskując wynik negatywny. Dalej Kolegium podkreśliło, że korespondencja z Wojewódzkim Ośrodkiem Medycyny Pracy jak i z Centrum Medycyny Morskiej i Tropikalnej nastąpiła na adres wskazany przez odwołującą, a Starostę o miejscu pobytu strona powiadomiła dopiero oświadczeniem z dnia [...]r. Z kolei kolejne badanie lekarskie we wskazanym zakresie zostało przeprowadzone w Wojewódzkim Ośrodku Medycyny Pracy w dniu [...]r. i uprawniony lekarz stwierdził u badanej brak przeciwskazań zdrowotnych do kierowania pojazdami z wyznaczeniem terminu następnego badania za 1 rok. W dniu [...]r. strona otrzymała profil kandydata na kierowcę w celu przedstawienia w wybranym Ośrodku Szkolenia Kierowców podczas zapisu na egzamin. Oceniając zebrany w sprawie materiał dowodowy Kolegium stwierdziło, że zaskarżona decyzja jest zgodna z prawem, a odwołanie E. B. nie może zostać uwzględnione, skoro z art.49 ust.1 pkt 3 lit.a i ust. 2 ustawy o kierujących pojazdami wynika bezsprzecznie, że sprawdzeniu kwalifikacji podlega osoba ubiegająca się o przywrócenie uprawnienia do kierowania pojazdami cofniętego po upływie 1 roku od wydania decyzji w tym zakresie. W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Szczecinie na powyższą decyzję Kolegium, E. B. opisała swoją trudną sytuację życiową i materialną podnosząc, że nie uchylała się od przeprowadzenia badań lekarskich i uzyskała orzeczenie o braku przeciwskazań do prowadzenia pojazdów. Ponadto powtórzyła argumentację odwołania, akcentując powody dla których nie mogła stawić się na badania do Centrum W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze wniosło o jej oddalenie, dodatkowo podnosząc, że w myśl art. 102 ust. 2 ustawy o kierujących pojazdami jeżeli do dnia zatrzymania prawa jazdy upłynął okres przekraczający rok warunkiem wydania prawa jazdy jest uzyskanie pozytywnego wyniku kontrolnego sprawdzenia kwalifikacji, a tymczasem cofnięcie prawa jazdy nastąpiło decyzją Starosty z dnia [...]r. Na rozprawie w dniu 9 sierpnia 2017 r. pełnomocnik skarżącej ustanowiony z urzędu oświadczył, że popiera skargę oraz wniósł o zasądzenia kosztów zastępstwa procesowego jak i o przeprowadzenie dowodu z zaświadczenia Urzędu Gminy z dnia [...]r. dotyczącego wymeldowana z adresu, na który była nadana decyzja kierująca na badania. Sąd postanowił o oddaleniu wniosku dowodowego. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie z w a ż y ł co następuje: Zgodnie z art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz.U. z 2016 r., poz. 1066) oraz art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2017 r., poz. 1369, dalej "p.p.s.a.") sąd administracyjny sprawuje kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, stosując środki przewidziane w ustawie. Przeprowadzona przez Sąd kontrola legalności zaskarżonej decyzji, a także - z mocy art. 135 p.p.s.a. - decyzji organu pierwszej instancji pod kątem powyższego kryterium wykazała, że skarga zasługuje na uwzględnienie. W pierwszej kolejności wskazać należy, że stan faktyczny w sprawie nie budzi żadnych wątpliwości. Jak wynika z prawidłowych ustaleń organów, z uwagi na fakt nie poddania się przez skarżącą badaniom lekarskim w wyznaczonym decyzją z dnia [...] r. terminie, Starosta decyzją z dnia [...]r. cofnął stronie posiadane uprawnienia do kierowania pojazdami w zakresie prawa jazdy kat. [...] oraz orzekł o zatrzymaniu dokumentu prawa jazdy. Dokument skarżącej został zatrzymany w dniu [...] r. przez funkcjonariuszy Komendy Powiatowej Policji, zaś w dniu [...]r. skarżąca uzyskała orzeczenie WOMP stwierdzające brak przeciwskazań zdrowotnych do kierowania pojazdami. Natomiast kwestią wymagającą rozstrzygnięcia jest ocena prawidłowości zastosowania w realiach niniejszej sprawy przez organy obu instancji prawa materialnego, w tym wykładni przepisu art. 49 ust. 1 pkt 3 lit. a w zw. z ust. 2 ustawy z dnia 5 stycznia 2011 r. o kierujących pojazdami, tj. w oparciu o który to podjęto decyzję odmawiającą skarżącej zwrotu prawa jazdy. W myśl art. 49 ust. 1 pkt 3 ustawy o kierujących pojazdami sprawdzeniu kwalifikacji w formie egzaminu państwowego podlega: osoba ubiegająca się o: a) przywrócenie uprawnienia do kierowania motorowerem, pojazdami silnikowymi lub tramwajem cofniętego na okres przekraczający rok lub cofniętego w związku z utratą kwalifikacji, b) zwrot zatrzymanego prawa jazdy lub pozwolenia na kierowanie tramwajem, którego była pozbawiona na okres przekraczający rok. W przypadkach, o których mowa w ust. 1 pkt 3, prawo jazdy lub pozwolenie na kierowanie tramwajem wydaje się po złożeniu, z wynikiem pozytywnym, odpowiedniego do rodzaju uprawnienia egzaminu państwowego sprawdzającego kwalifikacje (ust. 2 ustawy). Analiza powyższego przepisu prowadzi do wniosku, że zgodzić należy się ze stanowiskiem organów, iż osoba, której cofnięto uprawnienia do kierowania pojazdami na okres powyżej jednego roku ma obowiązek dokonać ponownego sprawdzenia kwalifikacji w formie egzaminu państwowego. Jednakże organy w sposób nieuprawniony utożsamiają warunek "cofnięcia na okres przekraczający rok" z faktyczną długością okresu cofnięcia uprawnienia. Mianowicie organy obu instancji przyjęły, że istnieje obowiązek sprawdzenia kwalifikacji w formie egzaminu państwowego w przypadku gdy minął już rok od cofnięcia uprawnień, tymczasem taki pogląd nie zasługuje na akceptację. W ocenie Sądu, przepis art. 49 ust. 1 pkt 3 lit. a powołanej ustawy dotyczy wyłącznie sytuacji, gdy okres cofnięcia przekraczający rok wynika wprost z decyzji o cofnięciu uprawnień (ewentualnie wyroku sądowego). Jak wskazał NSA w wyroku z dnia 15 lipca 2016 r. sygn. akt I OSK 2549/14 zwrot "cofniętego na okres roku" należy interpretować, jako cofnięcie odnoszące się do decyzji, a zatem to z decyzji o cofnięciu uprawnień powinno wynikać, że cofnięcie uprawnień następuje na okres przekraczający jeden rok. W przeciwnym wypadku ustawodawca użyłby innych zwrotów, chociażby "cofniętego na okres, czy do czasu, w którym nie ustały przyczyny cofnięcia"(wyrok dostępny w Internecie pod adresem www.orzeczenia.nsa.gov.pl). Cofnięcie na okres przekraczający rok oznacza zatem, że o okresie cofnięcia przesądza akt cofający uprawnienia. Nie ma natomiast znaczenia okres, w którym osoba nie dysponowała uprawnieniami. Chodzi więc tu o okres, na który orzeczono cofnięcie uprawnień (okres w znaczeniu normatywnym), a nie okres rzeczywistego pozostawania osoby bez uprawnień (por. wyrok WSA w Lublinie z dnia 15 marca 2016 r. sygn. akt III SA/Lu 1264/15, wyrok NSA z dnia 24 października 2012 r. sygn. akt I OSK 24/12, dostępne w Internecie). W orzecznictwie sądowoadministracyjnym zgodnie przyjmuje się, że art. 49 ust. 1 pkt 3 lit. a powołanej ustawy ma zastosowanie wyłącznie w sytuacjach, gdy cofnięcie uprawnień nastąpiło na okres przekraczający 1 rok, przy czym okres cofnięcia musi być wprost wskazany w decyzji o cofnięciu uprawnień. Natomiast gdy cofnięcie uprawnień nastąpiło bez wskazania terminu, tak jak w przypadku przedmiotowych decyzji, przywrócenie uprawnień następuje po ustaniu przyczyny, niezależnie od czasu trwania faktycznego pozbawienia uprawnień do kierowania pojazdami (por. wyrok WSA w Krakowie z dnia 12 czerwca 2014 r. sygn. akt III SA/Kr 1558/13, dostępny w Internecie). Mając powyższe na uwadze wskazać należy, że co prawda decyzją z dnia [...] r. Starosta - na skutek niepoddania się przez stronę badaniu lekarskiemu - orzekł o cofnięciu skarżącej uprawnień do kierowania pojazdami kategorii [...], jednakże nie wskazał w tej decyzji żadnego okresu, na który nastąpiło cofnięcie tych uprawnień. Oznacza to, że w takim przypadku nie doszło do cofnięcia uprawnień na okres przekraczający rok w rozumieniu art. 49 ust. 1 pkt 2 lit. a ustawy o kierujących pojazdami. W konsekwencji zatem za nieuprawniony uznać należy pogląd, iż ubieganie się o przywrócenie uprawnienia do kierowania pojazdami wobec uzyskania przez stronę w dniu [...] r. orzeczenia lekarskiego stwierdzającego brak przeciwskazań do kierowania pojazdami należy uzależnić w oparciu o wskazany przepis od wymogu poddania się egzaminowi sprawdzającemu. W tej sytuacji stwierdzić należy, że przyjęcie przez organy, iż cofnięcie skarżącej uprawnień nastąpiło na okres przekraczający rok, co wypełniło, w ocenie organów obydwu instancji, dyspozycję 49 ust. 1 pkt 3 lit. a ustawy, było wynikiem błędnej wykładni prawa materialnego mającej wpływ na wynik sprawy. Niezależnie od powyższego podkreślenia wymaga, że uszło uwadze organów, że sytuacja osób wnioskujących o zwrot zatrzymanego prawa jazdy czy przywrócenia cofniętych uprawnień unormowana jest przede wszystkich w art. 102 i art. 103 ustawy o kierujących pojazdami, z kolei art. 49 ust. 1 pkt 3 ww. ustawy stanowi dopełnienie tych regulacji określając dodatkowy wymóg zastosowania wskazanych instytucji. Zgodnie z art. 102 ust. 2 ustawy o kierujących pojazdami zwrot zatrzymanego prawa jazdy lub pozwolenia na kierowanie tramwajem następuje po ustaniu przyczyny zatrzymania oraz po uiszczeniu opłaty ewidencyjnej. Jeżeli od dnia zatrzymania prawa jazdy lub pozwolenia na kierowanie tramwajem upłynął okres przekraczający rok, warunkiem wydania prawa jazdy lub pozwolenia na kierowanie tramwajem jest uzyskanie pozytywnego wyniku kontrolnego sprawdzenia kwalifikacji. Natomiast w myśl art. 103 ust. 3 ww. ustawy starosta wydaje decyzję administracyjną o przywróceniu uprawnień do kierowania pojazdami po ustaniu przyczyn, które spowodowały jego cofnięcie, oraz po uiszczeniu opłaty ewidencyjnej. Lektura decyzji organów obu instancji prowadzi do wniosku, że żaden z tych przepisów nie został powołany ani w podstawie prawnej podjętych rozstrzygnięć ani w ich uzasadnieniu. Wprawdzie Kolegium w odpowiedzi na skargę odniosło się do możliwości zastosowania art. 102 ust. 2 ustawy o kierujących pojazdami, jednakże pismo to nie może uzupełniać, ani zastępować decyzji administracyjnej, toteż w rozważaniach swoich Sąd się do nich nie odnosił. Dodatkowo zwrócić należy uwagę na brak konsekwencji organów w przedmiotowej sprawie Z zacytowanych powyżej przepisów wynika wprost, że ustawodawca odróżnia jak i odrębnie reguluje przesłanki zwrotu zatrzymanego prawa jazdy (art. 102 ust. 2 oraz art. 49 ust. 1 pkt 3 pkt b ustawy o kierujących pojazdami) jak i przywrócenia uprawnienia do kierowania pojazdami (art. 103 ust. 3 oraz art. 49 ust. 1 pkt 3 lit. a ww. ustawy). Pomimo tego organy w podjętych przez siebie decyzjach rozstrzygnęły w przedmiocie zwrotu zatrzymanego prawa jazdy, gdy tymczasem sprawę analizowały wyłącznie pod kątem przepisu dotyczącego osoby ubiegającej się o przywrócenie uprawnienia do kierowania pojazdami (tj. art. 49 ust. 1 pkt 3 lit. a ustawy). Nadto w uzasadnieniu zaskarżonej wskazano, że przedmiotem rozpoznania był wniosek strony z dnia 16 września 2016 r. o przywrócenie cofniętego uprawnienia do kierowania pojazdami, nie dostrzegając, że strona złożyła kolejny wniosek opatrzony datą 19 września 2016 r. o zwrot zatrzymanego prawa jazdy. W tym stanie rzeczy Sąd, stosownie do art. 145 § 1 pkt 1 lit. a w związku z art. 135 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, orzekł o uchyleniu zaskarżonej decyzji oraz poprzedzającej ją decyzji Starosty W przedmiocie wynagrodzenia pełnomocnika strony skarżącej ustanowionego z urzędu postanowiono stosownie do art. 250 ww. ustawy w związku § 21 ust. 1 pkt 1 lit. c i § 4 ust. 3 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 3 października 2016 r. w sprawie ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej przez radcę prawnego z urzędu (Dz.U. z 2016 r., poz. 1715). Ponownie rozpoznając sprawę rzeczą organu będzie uwzględnienie powyższych rozważań Sądu i dokonanie prawidłowej oceny żądania skarżącej celem wydania decyzji odpowiadającej prawu.