II SA/Sz 242/12

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Barbara Gebel po rozpoznaniu w dniu 14 marca 2013 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku D. S. – M. z dnia [...] o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie radcy prawnego w sprawie ze skargi D. S. – M. na decyzję Wojewódzkiego Inspektora Nadzoru Budowlanego z dnia [...] nr [...] w przedmiocie nakazu rozbiórki postanawia: odmówić zmiany postanowienia z dnia 20 lipca 2012 r. Postanowieniem z dnia 20 lipca 2012 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie odmówił przyznania D.S. prawa pomocy w zakresie całkowitym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie radcy prawnego. Sąd wskazał w uzasadnieniu postanowienia, że skarżąca nie wykazała, że znajduje się w takiej sytuacji materialnej, która uniemożliwia jej poniesienie jakichkolwiek kosztów postępowania. Wnioskodawczyni bowiem uzyskuje stały dochód z tytułu prowadzonej działalności gospodarczej w wysokości [...] zł brutto miesięcznie. Ponadto nie wykazała, że jej mąż nie może udzielić jej pomocy finansowej, a rozdzielność majątkowa nie zwalnia z obowiązku udzielenia pomocy drugiemu małżonkowi. Jednocześnie sąd zwrócił uwagę, że koszty sądowe stanowią należności Skarbu Państwa, zatem powinny być zaspokajane na równi z innymi podstawowymi wydatkami, a zobowiązania prywatne takie jak rata kredytu hipotecznego nie mają przed nimi pierwszeństwa. Skarżąca nie zgadzając się z przedmiotowym postanowieniem złożyła na nie zażalenie. Naczelny Sąd Administracyjny postanowieniem z dnia 12 września 2012 r. sygn. akt II OZ 739/12 oddalił zażalenie D.S. na opisane wyżej postanowienie. Sąd podkreślił, że koszty postępowania należy traktować jako wydatki bieżące w budżecie domowym, które powinny być zaspokajane na równi z innymi podstawowymi wydatkami. Prawidłowo zatem wojewódzki sąd uznał, że kredyty zaciągnięte przez skarżącą nie mogą być traktowane priorytetowo w stosunku do obowiązku ponoszenia kosztów postępowania, albowiem nie można przyjąć, że prywatne zobowiązania finansowe mają pierwszeństwo przed zobowiązaniami publicznoprawnymi. Wyrokiem z dnia 5 grudnia 2012 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie oddalił skargę D.S. na decyzję Zachodniopomorskiego Wojewódzkiego Inspektora Nadzoru Budowlanego z dnia [...] nr [...] w przedmiocie nakazu rozbiórki. Odpis wyroku wraz z uzasadnieniem został doręczony skarżącej w dniu [...] (vide: zwrotne potwierdzenie odbioru k. [...]). W dniu [...] skarżąca nadała do sądu wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie radcy prawnego. Uzasadniając wniosek podała, że prowadzi wspólne gospodarstwo domowe wraz z czwórką dzieci. Osiąga comiesięczny dochód w kwocie [...] zł brutto z tytułu prowadzonej działalności gospodarczej. Posiada dom o powierzchni [...] m2 oraz lokal użytkowy o powierzchni [...] m2 (parter) oraz [...] m2 (piwnica). Ponadto wnioskodawczyni oświadczyła, że ponosi wydatki związane ze spłatą rat kredytu gotówkowego zaciągniętego na zakup lokalu, w wysokości [...] zł miesięcznie oraz spłaca debet w rachunku finansowym. Dodatkowo skarżąca oświadczyła, że czasami korzysta z pomocy finansowej rodziny, a otrzymywane środki przeznacza na pokrycie bieżących kosztów utrzymania. Zarządzeniem z dnia [...] sąd wezwał wnioskodawczynię do przedłożenia w terminie 10 dni pod rygorem rozpoznania wniosku na podstawie akt sprawy: - oświadczenia dotyczącego wysokości pomocy finansowej udzielanej skarżącej przez jej rodzinę oraz jak często pomoc ta jest udzielana; - oświadczenia, czy jej syn jest uczniem/ studentem, czy też jest osobą bezrobotną, bądź zatrudnioną oraz wykazania powyższego faktu poprzez przedłożenie odpowiednio – zaświadczenia właściwej uczelni o kontynuowaniu nauki, bądź o rejestracji we właściwym Powiatowym Urzędzie Pracy albo umowy o pracę; - wyciągów lub wykazów za okres ostatnich 3 miesięcy ze wszystkich rachunków bankowych skarżącej oraz jej męża; - dowodów potwierdzających wydatki na utrzymanie domu z okresu ostatnich 3 miesięcy (w szczególności kserokopii rachunków za prąd, gaz, wodę itp.). W odpowiedzi na powyższe wnioskodawczyni oświadczyła, że otrzymywaną od rodziny pomoc finansową przeznacza na pokrycie rachunków. Pomoc ta wynosi każdorazowo od [...]do [...]zł, a udzielana jest od 1 do 3 razy w miesiącu. Ponadto skarżąca przedłożyła wydruk z rachunku Banku ze wskazaniem salda końcowego na kwotę [...] zł oraz kserokopię legitymacji studenckiej jej syna. Ponadto skarżąca dołączyła faktury rachunków za gaz ([...]) jednocześnie przedłożyła wydruk zawierający historię rachunku, z którego wynika, że na bieżąco reguluje opłaty z tytułu rachunków za gaz. Dodatkowo skarżąca przedłożyła faktury rachunków za energię elektryczną ([...]) oraz upomnienie skierowane przez Spółkę A. do skarżącej o zapłatę [...] zł tytułem zapłaty zaległego rachunku za energię elektryczną; a także faktury rachunków za wodę ([...]. Ponadto skarżąca dołączyła wezwanie do zapłaty za telewizję kablową w wysokości [...] zł wraz z potwierdzeniem zapłaty w [...] r. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Na wstępie zauważyć należy, że w niniejszej sprawie był już rozpoznawany wniosek skarżącej o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie radcy prawnego. W tej sytuacji ponowny wniosek o przyznanie prawa pomocy złożony w tym samym zakresie należało potraktować jako żądanie zmiany postanowienia sądu z dnia 20 lipca 2012 r. Stosownie do art. 165 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm.) postanowienia niekończące postępowania w sprawie mogą być uchylane i zmieniane wskutek zmiany okoliczności sprawy, chociażby były zaskarżone, a nawet prawomocne. Poprzedni wniosek o przyznanie prawa pomocy nie został uwzględniony bowiem, w świetle zgromadzonego materiału, niewiarygodne było, w ocenie sądu, oświadczenie skarżącej o braku środków na poniesienie jakichkolwiek kosztów sądowych w sytuacji stałego osiągania dochodu z tytułu prowadzonej działalności gospodarczej. Ponadto sąd wskazał, że koszty postępowania należy traktować jako wydatki bieżące w budżecie domowym, które powinny być zaspokajane na równi z innymi podstawowymi wydatkami. Przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej następuje w zakresie całkowitym – gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania (art. 246 § 1 pkt 1) w zakresie częściowym – gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny (art. 246 § 1 pkt 2). Na wstępie należy zaznaczyć, że instytucja przyznania prawa pomocy w zakresie całkowitym ma charakter wyjątkowy i jest stosowana wobec osób o bardzo trudnej sytuacji materialnej, czyli takich, którzy ze względu na okoliczności życiowe pozbawione są jakichkolwiek środków do życia lub środki te są tak bardzo ograniczone, że wystarczają jedynie na zaspokojenie podstawowych potrzeb. Na wnoszącym o przyznanie prawa pomocy spoczywa ciężar dowodu, że znajduje się w sytuacji uprawniającej do skorzystania z prawa pomocy. Skarżąca ponownie składając wniosek wskazała tą samą wysokość osiąganego dochodu, jak w poprzednim wniosku w kwocie [...] zł brutto miesięcznie. W dalszym ciągu prowadzi wspólne gospodarstwo domowe wraz z czwórką dzieci, jej mąż nie partycypuje w kosztach utrzymania rodziny, zamieszkuje w domu o powierzchni [...] m2 oraz jest właścicielką lokalu użytkowego. Z przedłożonych, na wezwanie sądu, dokumentów wynika, że skarżąca posiada środki finansowe na regularne opłacanie rat kredytu wynoszących [...], a także rachunków za media. Należy zwrócić uwagę, że już po złożeniu kolejnego wniosku o przyznanie prawa pomocy, który został nadany do sądu w dniu [...] skarżąca uregulowała rachunek za energię elektryczną w wysokości [...] zł ([...]), z kolei [...] uiściła kwotę [...] zł tytułem zapłaty rachunku za gaz. Ponadto przykładowo w [...] skarżąca opłaciła rachunek za gaz w wysokości [...] zł, a także uregulowała ratę kredytu w kwocie [...] zł, czyli w sumie poniosła wydatek kształtujący się na poziomie [...] zł. W tej sytuacji brak jest podstaw do przyjęcia, że skarżąca znajduje się w trudnej sytuacji finansowej uniemożliwiającej poniesienie jakichkolwiek kosztów postępowania oraz pokrycie wynagrodzenia profesjonalnego pełnomocnika. Odnosząc się do twierdzenia skarżącej dotyczącego przeznaczania otrzymywanej pomocy finansowej od rodziny na spłatę rachunków podkreślić należy, że koszty postępowania należy traktować jako wydatki bieżące w budżecie domowym, które powinny być zaspokajane na równi z innymi podstawowymi wydatkami (por. postanowienie NSA z dnia 12 września 2012 r., sygn. akt II OZ 739/12). Zgodnie zaś ze stanowiskiem wyrażonym w orzecznictwie - osoba ubiegająca się o prawo pomocy powinna poczynić oszczędności we własnych wydatkach do granic zabezpieczenia koniecznych kosztów utrzymania siebie i rodziny. Dopiero gdyby oszczędności poczynione w ten sposób okazały się niewystarczające, może zwrócić się o pomoc państwa (por. postanowienie NSA z dnia 22 grudnia 2004 r., sygn. akt OZ 862/04, dostępne w internecie). Wobec wskazanej przez skarżącą kwestii ponoszenia wydatków związanych z pokrywaniem rat kredytu należy wskazać, że spłacanie zaciągniętych kredytów jest indywidualną sprawą strony i nie może skutkować przerzuceniem na Skarb Państwa ciężaru ponoszenia kosztów powstałych z tytułu prowadzonych przez nią postępowań sądowych (por. post. NSA z dnia 7 października 2005 r., sygn. akt II FZ 624/05, publ. na stronie internetowej www.orzeczenia.nsa.gov.pl). Podobnie brak jest podstaw do przyjęcia, że jakiekolwiek prywatne zobowiązania mają pierwszeństwo przed zobowiązaniami publicznoprawnymi (postanowienia NSA z dnia 17 lipca 2008 r. sygn. akt II OZ 761/08, Lex nr 486700). W tych okolicznościach, powody, które poprzednio legły u podstaw odmowy przyznania skarżącej prawa pomocy, nie uległy zmianie, zatem brak jest podstaw do zmiany postanowienia z dnia [...]. Wobec powyższego stosownie do art. 165 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, orzeczono jak w sentencji postanowienia.