II SA/Sz 264/17

Starszy referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Szczecinie Monika Bieńkowska po rozpoznaniu w dniu 28 kwietnia 2017 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku M. M. o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata w sprawie z Jego skargi na decyzję Głównego Inspektora Transportu Drogowego z dnia [...] nr [...] w przedmiocie nałożenia kary pieniężnej p o s t a n a w i a: oddalić wniosek M. M. zwrócił się do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego z wnioskiem o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata. W uzasadnieniu wniosku podał, że pozostaje we wspólnym gospodarstwie domowym z siedmioletnim synem, nie posiada żadnego majątku, nie osiąga żadnego dochodu i jest na utrzymaniu partnerki, która z tytułu pracy uzyskuje dochód wynoszący ok. [...] zł miesięcznie. Miesięczne wydatki to opłaty ponoszone za media i mieszkanie w kwocie [...] zł. Mając na uwadze, że złożone oświadczenia okazały się niewystarczające do oceny rzeczywistych możliwości płatniczych wnioskodawcy, starszy referendarz sądowy zobowiązał stronę do przedłożenia dodatkowych dowodów dotyczących sytuacji majątkowej, rodzinnej i dochodów, tj. - oświadczenia, czyją własność stanowi dom położony oraz decyzji w sprawie podatku od nieruchomości za rok [...], - oświadczenia, czyją własność stanowi dom w którym skarżący aktualnie zamieszkuje oraz przedłożenie decyzji w sprawie podatku od tej nieruchomości, - zaświadczenia z PU Pracy potwierdzającego posiadanie przez skarżącego statusu osoby bezrobotnej, - dowodów potwierdzających wysokość wydatków ponoszonych na utrzymanie domu w okresie ostatnich trzech miesięcy (np. gaz, prąd, woda itp.) oraz innych niezbędnych wydatków, - wyciągów z zestawieniem operacji bankowych z posiadanego/ych przez skarżącego oraz K. P. konta/kont bankowych z okresu ostatnich 3 miesięcy, - zaświadczenia z zakładu pracy K. P. potwierdzającego wysokość wynagrodzenia z tytułu umowy o pracę w okresie ostatnich trzech miesięcy miesięcy, w terminie 7 dni, pod rygorem rozpoznania wniosku w oparciu o akta sprawy. M. M. żądanych dokumentów nie nadesłał. Starszy referendarz sądowy, oceniając wniosek o przyznanie prawa pomocy, zważył: Udzielenie stronie prawa pomocy w postępowaniu przed sądem administracyjnym jest instytucją o charakterze wyjątkowym, stosowaną wobec osób o bardzo trudnej sytuacji materialnej. Stanowi odstępstwo zarówno od ogólnej zasady wyrażonej w art. 199 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2016 r., poz. 718 ze zm.) zwanej dalej P.p.s.a. zgodnie z którą strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie (...) jak i od konstytucyjnego obowiązku ponoszenia danin publicznych wynikającego z art. 84 Konstytucji RP. Jest jednocześnie formą dofinansowania strony skarżącej z budżetu Państwa, przez co powinno się sprowadzać do wypadków, w których zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym jest rzeczywiście, obiektywnie niemożliwe. Zgodnie z art. 246 § 1 pkt 1 P.p.s.a. przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej następuje w zakresie całkowitym - gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. Żądanie strony dotyczące zwolnienia od kosztów sądowych i ustanowienia adwokata jest żądaniem przyznania prawa pomocy w zakresie całkowitym (art. 245 § 2 P.p.s.a). W rozpoznawanej sprawie zasadnicze znaczenie dla rozstrzygnięcia ma analiza przesłanek przyznania prawa pomocy skarżącemu wymienionych w art. 246 § 1 P.p.s.a. zgodnie z którą, to na wnioskodawcy ciąży obowiązek wykazania, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. To strona ma wykazać sytuację materialną, która uzasadniałaby przyznanie prawa pomocy. Wnioskodawca ma też obowiązek współdziałania z sądem (referendarzem sądowym) w zakresie gromadzenia dowodów źródłowych i wyjaśnienia wszystkich okoliczności w celu ustalenia jego rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych. Brak tej współpracy przez niedostarczenie dokumentów bądź nieskładanie wyczerpujących oświadczeń musi mieć natomiast wpływ na dokonywaną przez sąd ocenę wniosku o przyznanie prawa pomocy (postanowienie NSA z dnia 11 lutego 2014 r., sygn. akt II FZ 1474/13). W rozpatrywanej sprawie wniosek o przyznanie prawa pomocy podlega oddaleniu. Wnioskodawca nie wykazał bowiem, że spełnia przesłanki przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. Skarżący, z uwagi na podnoszone we wniosku okoliczności, został wezwany do złożenia dodatkowych oświadczeń i dokumentów dotyczących sytuacji materialnej jego oraz jego partnerki, wyjaśnienia kwestii własności nieruchomości położonej przy [...], która figuruje jako adres działalności gospodarczej oraz nieruchomości, w której aktualnie zamieszkuje, rachunków dot. kosztów niezbędnego utrzymania. Powyższe miało na celu ustalenie rzeczywistego dochodu jakim dysponuje trzyosobowa rodzina i zestawienie go z miesięcznymi kosztami niezbędnego utrzymania. Niewykonanie zobowiązania starszego referendarza sądowego uniemożliwiło dokonanie powyższego zestawienia, a tym samym ocenę, czy wnioskodawca spełnia przesłanki przyznania prawa pomocy w zakresie całkowitym. W orzecznictwie sądów administracyjnych oraz w literaturze dotyczącej tego zagadnienia przyjęty został pogląd, że niedopełnienie, nawet w części, obowiązku złożenia przez stronę dodatkowego oświadczenia uzasadnia oddalenie wniosku o przyznanie prawa pomocy (por. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 31 stycznia 2013 r. , sygn. akt I OZ 51/13, LEX nr 1273885). Z taką sytuacją mamy do czynienia w przedmiotowej sprawie. Skarżący nie udzielił odpowiedzi na wezwanie referendarza sądowego, uniemożliwiając tym samym dokonanie wszechstronnej i właściwej oceny jego sytuacji finansowej. Brak właściwego wykonania wezwania starszego referendarza sądowego skutkować musiał odmową przyznania prawa pomocy, wobec niewykazania, że w sprawie zachodzą okoliczności, o jakich mowa w art. 246 § 1 pkt 1 P.p.s.a. Należy również pamiętać, że udzielenie stronie prawa pomocy w postępowaniu przed sądem administracyjnym jest formą dofinansowania jej z budżetu państwa i przez to powinno się sprowadzać do wypadków, w których zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym jest rzeczywiście, obiektywnie niemożliwe. W przedstawionej sprawie referendarz sądowy nie mógł dokonać takiej oceny, gdyż nie posiadał wystarczających informacji i dokumentów potwierdzających trudną sytuację finansową skarżącego W tym stanie rzeczy na podstawie art. 246 § 1 pkt 1 P.p.s.a. należało orzec jak w sentencji postanowienia.