II SA/Sz 274/12

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie w składzie: Przewodniczący sędzia NSA Henryk Dolecki po rozpoznaniu w dniu 24 stycznia 2013 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku Spółka A. o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie ze skargi tej Spółki na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] nr [...] w przedmiocie wymierzenia kary pieniężnej za zajęcie pasa drogowego p o s t a n a w i a: odmówić zmiany postanowienia Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Szczecinie z dnia 28 maja 2012 r., sygn. II SA/Sz 264/12 w przedmiocie odmowy zwolnienia od kosztów sądowych Spółka A. działając przez profesjonalnego pełnomocnika, w dniu [...] r. złożyła do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego skargę na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie wymierzenia ww. Spółce kary pieniężnej w kwocie [...] zł za zajęcie pasa drogowego ul. [...] pod reklamę bez zezwolenia zarządcy drogi. Jednocześnie ze skargą strona skarżąca złożyła na urzędowym formularzu PPPr wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym, obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych. W uzasadnieniu wniosku o prawo pomocy zaznaczono, że Spółka jest dealerem samochodów S. Wyjaśniono, że Spółka prowadzi inwestycję polegającą na rozbudowie salonu samochodowego i serwisu, jest obciążona kredytami na ten cel oraz na finansowanie samochodów demonstracyjnych i ekspozycyjnych. Spółka oświadczyła, że oczekuje na zwrot podatku VAT z urzędu skarbowego w kwocie ponad [....] zł, a termin zwrotu podatku przypada na [...] W zakresie oświadczenia o majątku i dochodach wskazano, iż wysokość kapitału zakładowego Spółki wynosi [...] zł, wartość środków trwałych [...] zł, a wartość zysku Spółki za [...] r. wyniosła [...] zł. Spółka posiada trzy rachunki bankowe, z czego tylko na jednym z nich posiada środki finansowe w kwocie [...] zł. Pismem z dnia [...] r. Wojewódzki Sąd Administracyjny wezwał skarżącą spółkę do przedłożenia wyciągów lub wykazów z wszystkich rachunków bankowych z ostatnich trzech miesięcy, odpisów zeznań podatkowych Spółki za okres ostatnich dwóch lat kalendarzowych, odpisu aktualnego bilansu oraz kserokopii umów kredytowych dotyczących finansowania samochodów demonstracyjnych i ekspozycyjnych, a także rozbudowy salonu i serwisu wraz z harmonogramami spłat tych kredytów. Postanowieniem z dnia [...] r. Wojewódzki Sąd Administracyjny odmówił stronie skarżącej zwolnienia od kosztów sądowych. W uzasadnieniu Sąd wskazał, że skarżąca spółka nie wykazała, że nie ma dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania. Sąd wyjaśnił, że wartość majątku trwałego Spółki oraz znaczne przychody uzyskiwane przez spółkę (zysk w [...] r. wyniósł [...] zł) wykluczają możliwość odstąpienia od zasady ponoszenia kosztów przez stronę postępowania. Następnie podkreślono, że z przedłożonych odpisów zeznań podatkowych wynika, że w [...] r. przychody Spółki wyniosły [...] zł, a w [...] r. [...] zł. Według bilansów na koniec [...] r. Spółka posiadała środki pieniężne w kasie i na rachunku w kwocie [...] zł, a na koniec [...] r. w kwocie [...] zł. Mimo deklarowanego spadku obrotów w [...] r. spowodowanego trzęsieniem ziemi w J., strona skarżąca zaciągnęła w [...] r. [...] nowe kredyty długoterminowe na łączną kwotę [...] zł, oraz dwa nowe kredyty krótkookresowe. W ocenie Sądu powyższe świadczyło o dobrej kondycji finansowej Spółki oraz posiadanej przez nią zdolności kredytowej. W konsekwencji Sąd przyjął, że skarżąca Spółka nie wykazała, by znajdowała się w trudnej sytuacji finansowej, a z przedłożonych dowodów nie wynika by sytuacja finansowa Spółki uległa zmianie na gorsze. Zaznaczono przy tym, iż za nieuwzględnieniem wniosku przemawiało także porównanie wysokości wpisu, jaki strona zobowiązana jest uiścić w niniejszej sprawie ([...] zł) z przychodem netto Spółki (w [...] zł) oraz poniesionymi kosztami działalności operacyjnej (w [...] zł). Na powyższe postanowienie skarżąca spółka wniosła zażalenie, które Naczelny Sąd Administracyjny oddalił postanowieniem z dnia 3 lipca 2012 r., sygn. II GZ 227/12. W uzasadnieniu podkreślono, że strona występująca na drogę postępowania sądowego winna mieć świadomość obowiązku ponoszenia kosztów tego postępowania i wnosząc o zwolnienie z tego obowiązku uprawdopodobnić w sposób wiarygodny i rzetelny, że zachodzą przesłanki do uwzględnienia wniosku. Jedynym kryterium oceny wniosku o przyznanie prawa pomocy jest bowiem kryterium finansowe. W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego wskazane przez sąd I instancji okoliczności świadczą o dobrej kondycji finansowej Spółki oraz posiadanej przez nią zdolności kredytowej. W takiej sytuacji, w ocenie NSA nie ma podstaw do traktowania skarżącej Spółki w sposób szczególny w stosunku do innych podmiotów funkcjonujących w obrocie gospodarczym. Wyrokiem z dnia 4 października 2012 r., Wojewódzki Sąd Administracyjny oddalił skargę Spółki A. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławcze z dnia [...] r., Nr [...] W dniu [...] r. skarżąca spółka złożyła do Naczelnego Sądu Administracyjnego za pośrednictwem Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego skargę kasacyjna. Jednocześnie z ww. środkiem prawnym skarżąca Spółka ponownie złożyła na urzędowym formularzu PPP wniosek o prawo pomocy w zakresie częściowym, obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych. W uzasadnieniu wniosku strona skarżąca podała, że Spółka A. . prowadzi aktualnie inwestycję rozbudowę salonu samochodowego i części warsztatowej. Inwestycja finansowana jest kredytem inwestycyjnym. Umowa kredytowa określa dwie okoliczności mające wpływ na płynność finansową wnioskodawcy, tj. że: 1) finansowane są wydatki netto, bez VAT, który jest w całości pokrywany przez wnioskodawcę oraz 2) bank uruchamia kolejną transzę kredytu po wykonaniu określonego zadania inwestycyjnego i zweryfikowaniu kosztów tego zadania. Powyższe wymaga uprzedniego wydatkowania środków, aby potem zostały zrefundowane. Podkreślono, że proces refundacji przeciąga się, powodując napięcia w bilansie płatniczym spółki. W zakresie oświadczenia o majątku i dochodach wskazano, że wysokość kapitału zakładowego Spółki wynosi [...] zł, wartość środków trwałych [...] zł, a wartość zysku Spółki za [...] r. wyniosła [...] zł. Spółka posiada trzy rachunki bankowe, z czego na dwóch rachunkach nie ma środków, zaś na trzecim wskazanym rachunku wskazano ujemny stan środków wynoszący –[...] zł. Pismem z dnia [...] r. Sąd zobowiązał pełnomocnika skarżącej spółki do przedłożenia, pod rygorem rozpoznania wniosku o prawo pomocy na podstawie akt sprawy, wykazu wszystkich rachunków bankowych skarżącej Spółki wraz z wyciągami z tych rachunków za okres ostatnich trzech miesięcy; odpisu aktualnego bilansu Spółki oraz kserokopii umów kredytowych, umów pożyczek oraz umów leasingowych zawartych w [...] r., których stroną była skarżąca Spółka. W odpowiedzi na powyższe wezwanie pełnomocnik skarżącej Spółki wskazał, że nie jest możliwe udostępnienie pełnej treści umów kredytowych i leasingowych, z uwagi na zawarte w nich klauzule o zachowaniu tajności, fakt, że w przypadku niektórych umów występują jako poręczyciele osoby trzecie, jak też ze względu na to, że w ocenie zarządu Spółki pełne udostępnienie treści umów kredytowych i leasingowych nie znajduje merytorycznego uzasadnienia w związku ze złożonym wnioskiem o zwolnienie od kosztów sądowych. Łącznie z ww. pismem pełnomocnik skarżącej spółki przedłożył wykaz umów kredytowych i leasingowych według stanu na dzień [...] r. Wojewódzki Sąd Administracyjny z w a ż y ł, co następuje: Postępowanie przed sądem administracyjnym toczy się według przepisów ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270, ze zm. dalej zwanej "ustawą"). W myśl art. 245 § 1-3 ustawy, prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym. Prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego. Prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego. Stosownie do treści art. 246 § 2 ustawy, osobie prawnej prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym - gdy wykaże, że nie ma żadnych środków na poniesienie jakichkolwiek kosztów postępowania, natomiast w zakresie częściowym - gdy wykaże, że nie ma dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania. Konsekwencją przyjętych rozwiązań jest, iż powyższa instytucja prawna, stanowiąc wyjątek od zasady ponoszenia kosztów postępowania sądowego przez jego strony (art. 199 ustawy), ma charakter szczególny i znajduje zastosowania jedynie wówczas, gdy niemożność poniesienia kosztów postępowania w całości lub w części wynika z przesłanek natury obiektywnej. Wykazanie zaś istnienia tych przesłanek spoczywa na stronie. Podkreślenia wymaga, iż w rozpoznawanej sprawie strona skarżąca wnosiła już o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych. Wniosek ten został przez Wojewódzki Sąd Administracyjny rozpatrzony negatywnie postanowieniem z dnia [...] r., które to stanowisko za zasadne uznał także Naczelny Sąd Administracyjny, oddalając złożone na to postanowienie zażalenie. W związku z ww. orzeczeniem Naczelnego Sądu Administracyjnego postanowienie WSA z dnia 28 maja 2012 r. stało się prawomocne. Złożenie zatem przez stronę skarżącą ponownego wniosku o przyznanie prawa pomocy, obejmującego tożsame żądanie z tym, jakie zawarte zostało we wniosku, co do którego Sąd rozstrzygał wskazanym prawomocnym postanowieniem z dnia [...] r. powoduje, iż wniosek ten należy potraktować, jako wniosek o zmianę prawomocnego postanowienia z dnia 28 maja 2012 r. w przedmiocie odmowy zwolnienia od kosztów sądowych. Zgodnie z art. 165 ustawy postanowienia niekończące postępowania w sprawie mogą być uchylane i zmieniane wskutek zmiany okoliczności sprawy, chociażby były zaskarżone, a nawet prawomocne. W świetle powyższego zadaniem Sądu jest dokonanie oceny, czy pomiędzy sytuacją strony skarżącej ustaloną na dzień wydania ww. postanowienia z dnia 28 maja 2012 r. o odmowie przyznania prawa pomocy, a ustaloną na czas złożenia ponownego wniosku o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia z kosztów sądowych zaszła zmiana uzasadniająca uznanie, iż spełnione zostały przez skarżącą Spółkę przesłanki, o których mowa w art. 246 § 2 ustawy, warunkujące pozytywne rozpatrzenie złożonego wniosku i dokonanie zmiany prawomocnego postanowienia z dnia 28 maja 2012 r. W oświadczeniu o majątku i dochodach złożonym w [...] r. strona skarżąca wskazana, iż wysokość kapitału zakładowego Spółki wynosi [...] zł, wartość środków trwałych [...] zł, a wartość zysku Spółki za [...] r. wyniosła [...] zł. Spółka posiada trzy rachunki bankowe, z czego tylko na jednym z nich posiada środki finansowe w kwocie [...] zł. Z kolei w tego rodzaju oświadczeniu złożonym w dniu [...] r. skarżąca Spółka wskazała, że wysokość kapitału zakładowego wynosi [...] zł, wartość środków trwałych [...] zł, a wartość zysku Spółki za [...] r. wyniosła [...] zł. Poza tym biorąc pod uwagę termin złożenia przez skarżącą Spółkę wniosku o prawo pomocy do oceny sytuacji finansowej spółki za miarodajne przyjąć należy dane przedłożone w zakresie wcześniej rozpoznawanego wniosku z dnia [...] r. Mianowicie z przedłożonych odpisów zeznań podatkowych wynika, że w [...] r. przychody Spółki wyniosły [...] zł, a w [...] r. [...] zł. Według bilansów na koniec [...] r. Spółka posiadała środki pieniężne w kasie i na rachunku w kwocie [...] zł, a na koniec [...] Powyższe w ocenie Sądu wskazuje, że sytuacja finansowa skarżącej Spółki nie tylko nie uległa pogorszeniu, ale biorąc pod uwagę wskazane w oświadczeniu o majątku i dochodach wartości środków trwałych oraz zysku przyjąć należy, że uległa ona poprawie. Skarżąca Spółka co prawda w ww. oświadczeniu w zakresie wykazanych trzech rachunków bankowych, w przypadku dwóch wskazała na zerowy stan konta, w jednym natomiast saldo ujemne w wysokości –[...] zł, jednakże w zakresie informacji o posiadanych rachunkach bankowych złożonej na potrzeby pierwotnie rozpatrywanego wniosku strona skarżąca wykazała łącznie pięć rachunków bankowych. W związku z powyższym pismem z dnia [...] r. Sąd wezwał skarżącą Spółkę do złożenia wykazu wszystkich rachunków bankowych skarżącej Spółki wraz z wyciągami z tych rachunków za okres ostatnich trzech miesięcy, któremu to wezwaniu nie uczyniono zadość. Skarżąca nie złożyła także wykazu zawartych w [...] r. umów kredytowych i umów leasingu, jak też oświadczenia w kwestii, czy była stroną takich umów. Jednocześnie z treści uzasadnienia wniosku o prawo pomocy wynika, że skarżąca częściowo z własnych środków realizuje inwestycję wymagającą znacznych nakładów finansowych, których część podlegać będzie następnie refundacji w związku z zawartą umową kredytową. Powyższe oznacza, że skarżąca Spółka posiada płynność finansową lub też zdolność kredytową , która pozwala jej na realizację ww. inwestycji, jak też że w najbliższym czasie może ona spodziewać się refundacji środków, z pewnością znacznie przekraczających koszty sądowe w niniejszym postępowaniu. Zwrócić należy uwagę, że wysokość wpisu od skargi kasacyjnej wynosi połowę wpisu od skargi, który w rozpoznawanej sprawie ustalony został na kwotę [...] zł. Biorąc powyższe pod uwagę należy stwierdzić, że strona skarżąca w zakresie przedłożonego w sprawie oświadczenia nie wykazała, że znajduje się w sytuacji uzasadniającej przyznanie jej prawa pomocy we wnioskowanym zakresie, tj. że nie ma dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania. W tym stanie rzeczy, na podstawie art. 246 § 2 pkt 2 w związku z art. 165 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, należało orzec jak w sentencji.