II SA/Sz 360/16

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Marzena Iwankiewicz, Sędziowie Sędzia NSA Stefan Kłosowski (spr.), Sędzia WSA Maria Mysiak, Protokolant starszy sekretarz sądowy Anita Jałoszyńska, po rozpoznaniu w Wydziale II na rozprawie w dniu 7 lipca 2016 r. sprawy ze skargi A. T. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w S. z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie zasiłku celowego I. oddala skargę, II. przyznaje od Skarbu Państwa – Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Szczecinie na rzecz adwokata M. K. kwotę [...] złotych obejmującą należny podatek od towarów i usług, tytułem kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej skarżącemu z urzędu. Decyzją z dnia [...] r., nr [...], Kierownik Sekcji Pracy Socjalnej Rejonowego Ośrodka Pomocy Rodzinie w S., działając z upoważnienia Prezydenta Miasta, na podstawie art. 39 ust. 1 i 2, art. 106 ust. 1, art. 110 ust. 7 i 8 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (Dz.U. z 2015 r., poz. 163), po rozpoznaniu wniosku A. T., przyznał wnioskodawcy zasiłek celowy w wysokości [..]zł z przeznaczeniem na dofinasowanie do zakupu komody, stolika RTV, leków i odzieży. Decyzji nadano rygor natychmiastowej wykonalności. W uzasadnieniu organ podał, że w wyniku przeprowadzonego wywiadu środowiskowego oraz na podstawie zebranych dokumentów ustalono, iż dochód A. T. wynosi [...] zł i nie przekracza kryterium dochodowego, tj. kwoty [...] zł. Podkreślono, że możliwości finansowe Ośrodka są ograniczone, a ilość osób ubiegających się o udzielenie pomocy wzrasta, stąd wielkość przyznawanych świadczeń jest limitowana nawet w stosunku do osób spełniających kryterium dochodowe określone w ustawie. W związku z powyższym nie wszystkie, uzasadnione i niezbędne potrzeby, mogą być zaspokojone w całości. W roku 2015 r. zrealizowano świadczenia w postaci zasiłków celowych i zasiłków specjalnych celowych w wysokości 5 302 216,11 zł, zaś liczba rodzin uprawnionych do tej pomocy wyniosła 7 722, a tym samym średnia wysokość zasiłków celowych wynosiła miesięcznie 57,21 zł. W roku 2016 MOPR na realizację zadań w tym zakresie dysponuje budżetem w kwocie 5 860 515 zł, a na podstawie analiz z lat poprzednich przewidywana liczba osób uprawnionych do świadczeń w roku 2016 utrzyma się na poziomie z roku 2015 (+ 1-5 %). A. T. odwołał się od tej decyzji wskazując, że otrzymana kwota zasiłku celowego jest zbyt niska, ponieważ winna wynosić równowartość kwoty wydanej na zakup komody i stolika RTV, tj. [..] zł. Nadto nie otrzymał zasiłku celowego na ubranie zimowe, dopłatę do czynszu, a ponieważ jest osobą o znacznym stopniu niepełnosprawności i ma całkowity zakaz pracy należy mu się wszechstronna opieka MOPR –u. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w S. decyzją z dnia [...] r., nr [...], wydaną na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego, zwanej dalej "K.p.a.", w związku z art. 39, art. 2 ust. 1, art. 3 ust. 4, art. 4, art. 7, art. 8 ust. 1 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej, utrzymało w mocy zaskarżoną decyzję organu I instancji. Kolegium wyjaśniło, iż zasiłek celowy ma charakter pomocy doraźnej i ukierunkowany jest na zaspokojenie określonej potrzeby bytowej. Jest również świadczeniem przyznawanym w ramach tzw. uznania administracyjnego. Ustalenie, że wnioskodawca spełnia przesłanki do otrzymania omawianego zasiłku nie oznacza zatem, że powstaje obowiązek uwzględnienia zgłoszonego żądania w całości lub w części. Udzielona pomoc w dużej mierze zależy od możliwości finansowych ośrodków pomocy społecznej, o czym stanowi zasada określona w art. 3 ust. 4 ustawy o pomocy społecznej, zgodnie z którą potrzeby osób i rodzin korzystających z pomocy powinny zostać uwzględnione, jeżeli odpowiadają celom i mieszczą się w możliwościach pomocy społecznej. Z ustaleń dokonanych w trakcie wywiadu środowiskowego wynika, iż A. T. ma [..] lata, mieszka z matką i bratem, prowadząc osobne gospodarstwo domowe. Zajmuje jeden pokój i w miarę możliwości dokłada się do opłat. Utrzymuje się ze świadczeń z pomocy społecznej: zasiłku stałego wynoszącego [...] zł oraz z zasiłku pielęgnacyjnego w kwocie [...]zł. Organ odwoławczy zaznaczył, że wsparcie organu pomocy społecznej nie może stanowić sposobu na życie, na wyrównanie wszystkich niedostatków nawet o charakterze elementarnym. Pomoc społeczna pełni bowiem jedynie funkcję uzupełniającą w stosunku do własnych możliwości podopiecznych, którzy zobowiązani są do czynienia starań o rozwiązanie swoich problemów życiowych. Ponadto pomoc społeczna ma charakter subsydiarny - przysługuje dopiero wówczas, gdy osoba, mimo wykorzystania wszystkich swoich możliwości, nadal pozostaje w niedostatku. Odwołujący otrzymał pomoc w wysokości [..] zł, w tym samym czasie był i nadal jest objęty pomocą w formie zasiłku stałego w kwocie [...] zł. Co prawda przyznany zasiłek nie pokrył w pełni poniesionych kosztów zakupu mebli, leków, czy ubrania, ale był porównywalny do kwot zasiłków celowych udzielanych w innych rozpoznawanych przez organ sprawach oraz był wyższy niż przeciętna kwota zasiłku celowego przyznanego w ubiegłym roku przez Gminę na jedną rodzinę potrzebującą pomocy społecznej. Powyższa decyzja została zaskarżona przez A. T. do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w S. W skardze strona podniosła, że decyzja ta nie odpowiada prawu i została wydana z bezwzględnym naruszeniem prawa materialnego, aby pogorszyć jego stan zdrowia. W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze w S. wniosło o jej oddalenie podtrzymując stanowisko przedstawione w zaskarżonej decyzji. W piśmie procesowym z dnia 7 czerwca 2016 r. stanowiącym uzupełnienie skargi, pełnomocnik ustanowiony z urzędu zarzucił decyzji stanowiącej przedmiot skargi naruszenie: - prawa materialnego mającego wpływ na wynik sprawy, polegające na niewłaściwym zastosowaniu art. 8 ust. 1 i art. 39 ustawy o pomocy społecznej w następstwie przyznania skarżącemu zasiłku celowego w wysokości [...] zł, która to kwota uniemożliwia zaspokojenie mu niezbędnej potrzeby bytowej, a według skarżącego na ten cel winna być mu przyznana kwota [...] zł, - przepisów postępowania mających istotny wpływ na wynik sprawy, tj. art. 7 i art. 77 § 1 K.p.a. wskutek niepełnego wyjaśnienia stanu faktycznego w zakresie wysokości niezbędnych potrzeb życiowych skarżącego. Powyższe zarzuty stanowią podstawę żądania uchylenia zaskarżonej decyzji oraz poprzedzającej ją decyzji organu I instancji. Wojewódzki Sąd Administracyjny w S. z w a ż y ł, co następuje: W myśl art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (t.j. Dz. U. z 2014r., poz. 1647 ze zm.), sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Zgodnie zaś z art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2016r., poz. 718), dalej zwanej "P.p.s.a.", Sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Skarga nie mogła zostać uwzględniona albowiem zaskarżona decyzja organu odwoławczego jak i poprzedzająca ją decyzja organu pierwszej instancji są zgodne z prawem. Materialnoprawną podstawę rozstrzygnięć w niniejszej sprawie stanowiły przepisy ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (t.j.: Dz. U. z 2015 r., poz. 163 ze zm.), zwanej dalej "ustawą". W myśl art. 39 ustawy zasiłek celowy może być przyznany w szczególności na pokrycie części lub całości kosztów zakupu żywności, leków i leczenia, opału, odzieży, niezbędnych przedmiotów użytku domowego, drobnych remontów i napraw w mieszkaniu, a także kosztów pogrzebu. Przedmiotowa regulacja oznacza, że zasiłek celowy jest formą pomocy pieniężnej przyznawanej na podstawie uznania administracyjnego. Świadczy o tym użycie przez ustawodawcę zwrotu: "(...) może być przyznany (...)". Natomiast z art. 2 ust. 1 oraz art. 3 ust. 1 i 3 ustawy wynika, że jest to instytucja mająca na celu umożliwienie osobom i rodzinom przezwyciężanie trudnych sytuacji życiowych, których nie są one w stanie pokonać, wykorzystując własne uprawnienia, zasoby i możliwości. Osoby ubiegające się o przyznanie im świadczenia z pomocy społecznej muszą liczyć się z tym, że nie każdy ich wniosek czy też nie w pełnym zakresie, zostanie automatycznie uwzględniony przez organ pomocy społecznej, bowiem rodzaj, forma i rozmiar świadczenia muszą być odpowiednie nie tylko do okoliczności uzasadniających udzielenie pomocy, ale również do możliwości finansowych danego organu udzielającego pomocy. Skład orzekający w niniejszej sprawie w pełni podziela pogląd wyrażony w orzeczeniu Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia z dnia 19 czerwca 2007 r. (sygn. akt I OSK 1464/06, publ.: Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych; orzeczenia.nsa.gov.pl), iż z przepisów regulujących tryb przyznania zasiłku celowego wynika, że udzielając świadczeń pieniężnych z pomocy społecznej, organ kieruje się ogólną zasadą dostosowywania rodzaju, formy i rozmiaru świadczeń do okoliczności konkretnej sprawy, jak również uwzględnienia potrzeb osób korzystających z pomocy, jeżeli potrzeby te odpowiadają celom i możliwościom pomocy społecznej. Uznanie administracyjne obejmuje również prawo organu do oceny hierarchii zgłaszanych potrzeb, które należy ustalać w kontekście ogólnej liczby osób ubiegających się o pomoc oraz zgłoszonych przez nich żądań, a także wysokości środków finansowych przeznaczonych na świadczenia z zakresu pomocy społecznej. Ponadto, organy odpowiedzialne za udzielenie pomocy społecznej w Polsce dysponują ograniczonymi środkami finansowymi, a posiadane fundusze muszą rozdzielać pomiędzy stale rosnącą liczbą osób wymagających wsparcia. Bezsprzecznym bowiem jest, że przyznana konkretna pomoc musi mieć pokrycie w środkach finansowych, gdyż w przeciwnym wypadku nie mogłaby zostać faktycznie zrealizowana. Osoby ubiegające się o pomoc muszą liczyć się z tym, że nie każda potrzeba będzie mogła być sfinansowana ze środków publicznych, a odmowa takiej pomocy w żadnym razie nie oznacza, jak uważa skarżący, że jego potrzeby jako osoby niepełnosprawnej, organ lekceważy. Skarżący pierwotnie żądał przyznania zasiłku celowego w wysokości [...]zł, po czym w skardze kwota ta wzrosła do [...] zł. W ocenie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w S. organy orzekające w niniejszej sprawie poddały ocenie wszystkie okoliczności od jakich uzależnione jest udzielenie pomocy w formie zasiłku celowego i uwzględniły wskazane wyżej kryteria dotyczące możliwości przyznania pomocy finansowej w tej formie. W pierwszej kolejności należy wskazać, że organy prawidłowo ustaliły kryterium dochodowe wnioskodawcy, a następnie precyzyjnie przedstawiły zarówno możliwości finansowe organu (m.in. ilość przeznaczonych na ten cel środków pieniężnych, którymi w danym okresie czasu dysponuje organ), jak również sytuację osób ubiegających się o przyznanie ww. świadczeń. W sposób jak najbardziej uzasadniony wzięto także pod uwagę zakres wszystkich świadczeń przyznanych wnioskodawcy z pomocy społecznej w danym okresie. Jak wynika z akt sprawy skarżący wcześniej wielokrotnie korzystał ze wsparcia z pomocy społecznej, ponadto cały czas otrzymuje zasiłek stały w kwocie [...] zł oraz zasiłek pielęgnacyjny w wysokości [..] zł, a przyznany w niniejszej sprawie zasiłek celowy w wysokości [...] zł był wyższy niż przeciętna kwota zasiłku celowego przyznanego w ubiegłym roku przez Gminę na jedną rodzinę potrzebującą pomocy społecznej. W związku z powyższym uznać należy, że przyznanie skarżącemu zasiłku celowego w wysokości [...] zł zostało należycie umotywowane a organy nie naruszyły granicy uznania administracyjnego przyznając zasiłek celowy w oparciu o regulację zawartą w art. 39 ustawy. Odnosząc się do podnoszonych przez skarżącego zarzutów należy zauważyć, że samo spełnianie kryteriów ustawowych nie oznacza automatycznego przyznania osobie zainteresowanej zasiłku celowego w wysokości, która byłaby dla niej zadowalająca. Uznanie administracyjne obejmuje w swym zakresie ocenę warunków uzasadniających przyznanie pomocy, jak również decyzję co do jej wysokości. Ponadto udzielanie świadczeń z pomocy społecznej nie polega na ich przyznawaniu w wysokości oczekiwanej przez beneficjentów (czy też w wysokości "wyrównującej" różnicę pomiędzy posiadanym przez daną osobę/rodzinę dochodem a ustanowionym dla niej kryterium dochodowym). W świetle powyższych zapatrywań nie można organom orzekającym w sprawie postawić zarzutu naruszenia przepisów prawa materialnego oraz postępowania administracyjnego. Decyzje wydane zostały w oparciu o obowiązujące regulacje normatywne, a o przyznaniu świadczenia w wysokości [...] zł decydowała obiektywna ocena sytuacji życiowej skarżącego, jak również możliwości finansowe konkretnego ośrodka pomocy społecznej. Jeżeli zaś organ pomocy społecznej ocenił z jednej strony sytuację materialną oraz potrzeby strony, a z drugiej własne możliwości finansowe i uznał, że nie istnieje możliwość przyznania stronie zasiłku celowego w wyższej kwocie, to decyzji takiej nie można zarzucić naruszenia prawa (por.: wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 14 lutego 2006 r., sygn. akt I SA/Wa 1825/05, LEX nr 194040 oraz wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 13 listopada 2008r., sygn. akt VIII SA/Wa 387/08; publ.: Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych; orzeczenia.nsa.gov.pl). W tym stanie rzeczy, Wojewódzki Sąd Administracyjny w S., na podstawie art. 151 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi skargę oddalił.