II SA/Sz 371/11

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie w składzie: Przewodniczący Sędzia WSA Arkadiusz Windak po rozpoznaniu w dniu 10 maja 2011 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku Komitetu [...] o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie radcy prawnego/adwokata w sprawie ze skargi Komitetu [...] na postanowienie Komendanta Wojewódzkiego Policji z dnia [...] r. Nr [...] w przedmiocie dopuszczenia do udziału w postępowaniu p o s t a n a w i a odmówić przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie Stowarzyszenie zwykłe – Komitet Obrony Policjantów w [...] złożyło skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Szczecinie na postanowienie Komendanta Wojewódzkiego Policji w [...] z dnia [...] w przedmiocie odmowy dopuszczenia - wskazanego stowarzyszenia – do udziału w toczącym się postępowaniu administracyjnym w sprawie zwolnienia młodszego aspiranta M.H. ze służby w Policji. Jednocześnie wraz ze skargą organizacja wniosła o przyznanie jej prawa pomocy w zakresie całkowitym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie profesjonalnego pełnomocnika. W uzasadnieniu wniosku wskazano, że stowarzyszenie nie posiada jakiegokolwiek majątku trwałego, ruchomego oraz nieruchomego. Stowarzyszenie oświadczyło ponadto, że nie posiada jakichkolwiek środków finansowych mogących służyć na pokrycie kosztów zatrudnienia prawnika, bowiem nie zbiera składek a jej działalność opiera się na zasadzie "non profit". Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie zważył, co następuje: Stosownie do art. 246 § 2 pkt 1 i 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. Nr 153, poz. 1270 z późn. zm.) prawo pomocy może być przyznane osobie prawnej, a także innej jednostce organizacyjnej nie posiadającej osobowości prawnej w zakresie całkowitym, gdy wykaże, że nie ma żadnych środków na poniesienie jakichkolwiek kosztów postępowania bądź w zakresie częściowym, gdy wykaże, że nie ma dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania. Jak wynika z akt niniejszej sprawy Komitet Obrony Policjantów, jest stowarzyszeniem zwykłym. Zgodnie z art. 42 ust. 2 ustawy z dnia 7 kwietnia 1989 r. – Prawo o stowarzyszeniach (t.j. z 2001 r., Nr 79, poz. 855 ze zm.), stowarzyszenie zwykłe uzyskuje środki na swoją działalność ze składek członkowskich. Należy mieć na uwadze, że w § 8 pkt 2 regulaminu zagwarantowano wnioskodawcy możliwość pobierania składek. Wnioskodawca chcąc realizować swą statutową działalność musi zatem liczyć się z koniecznością ponoszenia kosztów, w tym kosztów postępowania sądowego. Należy podzielić pogląd Naczelnego Sądu Administracyjnego, wyrażony w postanowieniu z dnia 20 grudnia 2006 r. (sygn. akt II OZ 1433/06), iż przerzucanie ciężaru funkcjonowania stowarzyszenia na Państwo, chociażby w ten sposób, aby uzyskać zwolnienie od kosztów sądowych rodzi ten skutek, że faktycznie działalność stowarzyszenia staje się finansowana ze środków publicznych, a to prowadzi do zaprzeczenia zasady, że stowarzyszenie prowadzi działalność na bazie własnego majątku. Stowarzyszenie o niewielkiej liczbie członków o niskich dochodach, musi liczyć się z trudną sytuacją w prowadzeniu działalności, dla której zostało utworzone i podjąć odpowiednie kroki w kierunku uzyskania majątku, np. poprzez zwiększenie liczby członków, przekształcenie stowarzyszenia zwykłego w statutowe, które stosownie do art. 33 ustawy – Prawo o stowarzyszeniach oprócz składek członkowskich może zwiększyć swój majątek przez otrzymywanie darowizn, spadków, zapisów, może pozyskiwać dochody z własnej działalności, prowadzić działalność gospodarczą do uzyskania środków na działalność statutową. Stowarzyszenie może również tak podnieść liczbę członków, że nie nastąpi jego przekształcenie, jednakże wpłynie to na zwiększenie dochodów ze składek, co poprawi sytuację finansową stowarzyszenia. Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej przewiduje prawo obywateli do zrzeszania się m.in. w stowarzyszeniach, ale nie gwarantuje stowarzyszeniom prawa do finansowania ich działalności przez Skarb Państwa. Wynika z tego, że pomoc finansowa ze strony Państwa z założenia przysługuje jedynie podmiotom, które nie mogą z powodów od siebie niezależnych pozyskać środków koniecznych do prowadzenia postępowania sądowego, a nie podmiotom, które dobrowolnie zaniechały pozyskiwania tych środków lub dysponując nimi zaniechały przeznaczania ich na koszty postępowania sądowego. W ocenie Sądu Stowarzyszenie, we wniosku o przyznanie prawa pomocy nie wskazało przeszkód, które uniemożliwiałyby prowadzenie działalności gospodarczej lub pobieranie składek członkowskich. Nawet jeśli Stowarzyszenie jest organizacją typu non profit, nie podlega ono zwolnieniu od obowiązku zapewnienia środków na prowadzenie działalności statutowej (por. postanowienie NSA z dnia 20 kwietnia 2011 r. sygn. akt I OZ 281/11, publ. na stronie internetowej www.orzeczenia.nsa.gov.pl). Stowarzyszenie w uzasadnieniu wniosku o przyznanie prawa pomocy wskazało, że występuje w niniejszej sprawie realizując swoje cele statutowe. Skoro stowarzyszenie chce aktywnie realizować swoje cele statutowe, winno liczyć się ze związaną z tym koniecznością ponoszenia kosztów. W szczególności w sytuacji, gdy powołując się na swoje cele statutowe, zdecydowało się korzystać z drogi sądowoadministracyjnej, powinno przeznaczyć środki na pokrycie kosztów sądowych. Mając powyższe na względzie należy uznać, że stowarzyszenie nie wykazało, że spełniona została przesłanka z art. 246 § 2 pkt 1 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi pozwalająca na przyznanie wnioskodawcy prawa pomocy w zakresie obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie pełnomocnika. Wobec powyższego orzeczono jak w sentencji postanowienia.