II SA/Sz 385/17

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Renata Bukowiecka-Kleczaj, Sędziowie Sędzia WSA Katarzyna Grzegorczyk-Meder (spr.), Sędzia WSA Marzena Iwankiewicz, Protokolant starszy sekretarz sądowy Anita Jałoszyńska, po rozpoznaniu w Wydziale II na rozprawie w dniu 11 maja 2017 r. sprawy ze skargi D. J. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie świadczenia wychowawczego oddala skargę. Wnioskiem z dnia [...] r. D. J. wystąpił o ustalenie prawa do świadczenia wychowawczego na córkę H. M.. W składzie rodziny wskazał siebie, żonę M. M. córkę H. i syna z pierwszego związku A. J. jako pierwsze dziecko. Decyzją z dnia [...] r. nr [...] Prezydent Miasta S. odmówił przyznania świadczenia wychowawczego na rzecz H. M. w okresie od [...] r., wskazując, że w rodzinie to H. jest jego pierwszym dzieckiem, a nie syn, w związku z tym że jego miejsce pobytu jest ustalone przy matce. Pismem z dnia [...] r. D. J. wniósł odwołanie od przedmiotowej decyzji wskazując, że zgodnie z definicją ustawową w skład rodziny wchodzi jego syn, a on sam ma ustalone wyrokiem sądu kontakty z synem. Decyzją z dnia [...] r. nr [...] Samorządowe Kolegium Odwoławcze w S., działając na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego w zw. z art. 2 pkt 2, 4 i 14, art. 4 ust. 2 i 3, art. 5 ust. 3 i 4, art. 7 ust. 1 i 3, art. 48 ust. 1 i 2 ustawy z dnia 11 lutego 2016 r. o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci, utrzymało w mocy zaskarżoną decyzję organu I instancji. W uzasadnieniu decyzji organ II instancji wskazał, że zgodnie z przepisami ustawy świadczenie wychowawcze przysługuje matce, ojcu, opiekunowi faktycznemu dziecka albo opiekunowi prawnemu dziecka (art. 4 ust. 2). Świadczenie wychowawcze przysługuje osobom, o których mowa w ust. 2, do dnia ukończenia przez dziecko 18. roku życia (art. 4 ust. 3). Świadczenie wychowawcze przysługuje na pierwsze dziecko osobom, o których mowa w art. 4 ust. 2, jeżeli dochód rodziny w przeliczeniu na osobę nie przekracza kwoty 800,00 zł (art. 5 ust. 3). Jeżeli członkiem rodziny jest dziecko niepełnosprawne, świadczenie wychowawcze przysługuje na pierwsze dziecko osobom, o których mowa w art. 4 ust. 2, jeżeli dochód rodziny w przeliczeniu na osobę nie przekracza kwoty [...] zł (art. 5 ust. 4). Przez pierwsze dziecko rozumie się jedyne lub najstarsze dziecko w rodzinie w wieku do ukończenia 18. roku życia; w przypadku dzieci urodzonych tego samego dnia, miesiąca i roku, będących najstarszymi dziećmi w rodzinie w wieku do ukończenia 18. roku życia, pierwsze dziecko oznacza jedno z tych dzieci wskazane przez osobę, o której mowa w art. 4 ust. 2 (art. 2 pkt 14). Kolegium stwierdziło, że z dokumentów zebranych w sprawie wynika, że dzieci odwołującego się nie są osobami niepełnosprawnymi, w związku z czym w tym przypadku do rodziny strony należy stosować kryterium dochodowe w wysokości [...] zł. Przez dochód należy rozumieć dochód w rozumieniu przepisów o świadczeniach rodzinnych (art. 2 pkt 1 ww. ustawy). Dochodem członka rodziny jest przeciętny miesięczny dochód członka rodziny osiągnięty w roku kalendarzowym poprzedzającym okres, na jaki ustalane jest prawo do świadczenia wychowawczego, z zastrzeżeniem art. 7 ust. 1-3 (art. 2 pkt 2 ustawy). Dochodem rodziny jest natomiast suma dochodów członków rodziny (art. 2 pkt 4 ustawy). Pierwszy okres, na który ustalane jest prawo do świadczenia wychowawczego, rozpoczyna się z dniem wejścia w życie ustawy (tj. 1 kwietnia 2016) i kończy się dnia 30 września 2017 r. (art. 48 ust. 1 ustawy). W przypadku ustalania prawa do świadczenia wychowawczego na okres, o którym mowa w ust. 1, rokiem kalendarzowym, z którego dochody stanowią podstawę ustalenia prawa do świadczenia wychowawczego, jest rok kalendarzowy 2014. Prawo do świadczenia ustala się z uwzględnieniem określonych ustawą przepisów o utracie i uzyskaniu dochodu (art. 48 ust. 2 ustawy). Składając zatem wniosek w dniu [...] r. strona wnosiła o przyznanie świadczenia wychowawczego na okres od [...] r., a przy obliczaniu dochodu rodziny należało wziąć pod uwagę dochód uzyskany w roku kalendarzowym[...] . D. J. jest ojcem dwójki dzieci, tj. A. J. (ur. [...]r.) i H. M. (ur. [...] r.). We wniosku wskazał w składzie rodziny dwoje dzieci, ale wnioskiem objął jedynie młodsze dziecko, gdyż z uwagi na kryterium dochodowe, które przekracza, był świadomy, że świadczenie na pierwsze dziecko mu nie przysługuje. W toku postępowania organ I instancji próbował dwukrotnie przeprowadzić wywiad środowiskowy w miejscu zamieszkania strony w celu ustalenia, kto faktycznie i od kiedy sprawuje opiekę nad dzieckiem A.J., ale pracownik socjalny nie zastał nikogo w mieszkaniu. Jak wynika z akt sprawy, wykonywanie władzy rodzicielskiej nad małoletnim synem A. J. powierzono matce J. B.. Postanowieniem z dnia [...] r. Sąd Rejonowy [...] w S. sygn. akt [...] ustalił w drodze ugody kontakty D. J. z synem A.. Kolejnym postanowieniem z dnia [...] r. sygn. [...] ustalił je ponownie, zaś postanowieniem z dnia [...] r. sygn. akt [...] zmienił uregulowanie ustalonych kontaktów w pkt II tiret 1 postanowienia z dnia [...] r. Strona w piśmie z dnia [...] r. przedłożyła powyższe postanowienia do akt postępowania i opisała kontakty z synem wywodząc, że w tych okresach syn faktycznie mieszka jak członek jego rodziny i winien zostać uwzględniony jako pierwsze dziecko. Niemniej nie kwestionował, że wyrokiem Sądu Okręgowego w S. miejsce pobytu syna A. ustalone jest przy matce dziecka. Organ II instancji wyjaśnił, że zgodnie z definicją legalną rodziny - oznacza to odpowiednio następujących członków rodziny: małżonków, rodziców dzieci, opiekuna faktycznego dziecka oraz zamieszkujące wspólnie z tymi osobami, pozostające na ich utrzymaniu dzieci w wieku do ukończenia 25. roku życia, a także dzieci, które ukończyły 25. rok życia, legitymujące się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności, jeżeli w związku z tą niepełnosprawnością przysługuje świadczenie pielęgnacyjne lub specjalny zasiłek opiekuńczy albo zasiłek dla opiekuna, o którym mowa w ustawie z dnia 4 kwietnia 2014 r. o ustaleniu i wypłacie zasiłków dla opiekunów; do członków rodziny nie zalicza się dziecka pozostającego pod opieką opiekuna prawnego, dziecka pozostającego w związku małżeńskim, a także pełnoletniego dziecka posiadającego własne dziecko; w przypadku gdy dziecko, zgodnie z orzeczeniem sądu, jest pod opieką naprzemienną obojga rodziców rozwiedzionych lub żyjących w separacji lub żyjących w rozłączeniu, dziecko zalicza się jednocześnie do członków rodzin obydwojga rodziców. Biorąc pod uwagę powyższe, Kolegium wskazało, że należy zgodzić się z interpretacją organu I instancji, że do członków rodziny strony nie można zaliczyć starszego syna, gdyż jest on członkiem rodziny J. B. w rozumieniu art. 2 pkt 16 ww. ustawy, a jego miejsce pobytu zostało przez sąd określone przy matce poprzez przyznanie jej władzy rodzicielskiej. Organ II instancji wskazał również, że ustalenie kontaktów z dzieckiem poprzez naprzemienne spędzanie określonych świąt czy weekendów nie jest tożsame ze sprawowaniem opieki naprzemiennej przez oboje rodziców, którzy posiadają pełną i równą władzę rodzicielską. Pismem z dnia [...] r. D. J. złożył skargę na ww. decyzję SKO w S. do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w S. Zaskarżonej decyzji zarzucono naruszenie: - art. 2, 4, 5 ust. 1, art. 8, 15 ust. 1, art. 23 ust. 1 ustawy o pomocy państwa w wychowaniu dzieci w związku z art. 107 pkt 4a ustawy o pomocy społecznej oraz art. 2, 32, 18 i 71 Konstytucji RP poprzez ich błędną wykładnię i niewłaściwe zastosowanie i tym samym przekroczenie granic uznania administracyjnego, - art. 6-12 k.p.a. w związku z art. 75 § 1, art. 77 § 1 , art. 80, 81 i 107 § 3 k.p.a. poprzez brak podjęcia wszelkich czynności zmierzających do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego, w szczególności wskutek nieprzeprowadzonego dowodu w postaci wywiadu środowiskowego, pominięcia oświadczeń strony, naruszenie prawa strony do wypowiedzenia się co do dowodów, dokonanie nieobiektywnej i wybiórczej oceny materiału dowodowego prowadzącej do zajęcia stanowiska noszącego cechy zupełnej dowolności oraz poprzez nienależyte i niepełne uzasadnienie zaskarżonej decyzji (niewskazanie przyczyn, dla których odmówiono wiarygodności i mocy dowodowej faktom wskazanym przez skarżącego w zakresie sprawowania opieki nad obydwojgiem swoich dzieci, a także poprzez brak odniesienia się w uzasadnieniu do wszystkich zarzutów sformułowanych w odwołaniu), co uniemożliwiło dostateczne poznanie motywów, jakimi kierowały się organy. W odpowiedzi na skargę organ II instancji wniósł o jej oddalenie podtrzymując swoje stanowisko zawarte w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny w S. zważył, co następuje: Zgodnie z art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2016 r., poz. 1066) oraz art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2016 r., poz. 718; dalej: "p.p.s.a.") sąd administracyjny sprawuje kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, stosując środki przewidziane w ustawie. Natomiast stosownie do art. 134 § 1 p.p.s.a. sąd rozstrzyga w granicach sprawy, nie będąc związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Przedmiotem kontroli dokonywanej przez Sąd w niniejszej sprawie, z punktu widzenia kryterium legalności, jest decyzja SKO w S. z dnia [...] r., która utrzymała w mocy decyzję Prezydenta Miasta S. z dnia [...] r., odmawiającą D. J. przyznania świadczenia wychowawczego na rzecz córki H. M. w okresie od [...] r. Materialnoprawną podstawę dla wydania przedmiotowych decyzji stanowiły przepisy ustawy z dnia 11 listopada 2016 r. o pomocy państwa w wychowaniu dzieci (Dz. U. z 2016 r., poz. 195; dalej: "ustawa"). Zgodnie z art. 4 ust. 2 ustawy, świadczenie wychowawcze przysługuje matce, ojcu, opiekunowi faktycznemu dziecka albo opiekunowi prawnemu dziecka. Ponadto, zgodnie z art. 5 ust. 1 ustawy, świadczenie wychowawcze przysługuje osobom, o których mowa w art. 4 ust. 2, w wysokości [...] zł miesięcznie na dziecko w rodzinie. Z kolei, stosownie do art. 5 ust. 3 ustawy, świadczenie wychowawcze przysługuje na pierwsze dziecko osobom, o których mowa w art. 4 ust. 2, jeżeli dochód rodziny w przeliczeniu na osobę nie przekracza kwoty [...] zł. Zgodnie zaś z art. 2 pkt 14 ustawy, ilekroć w tej ustawie mowa jest o pierwszym dziecku, to oznacza to jedyne lub najstarsze dziecko w rodzinie w wieku do ukończenia 18 roku życia. Świadczenie wychowawcze przysługuje matce, ojcu, opiekunowi faktycznemu dziecka albo opiekunowi prawnemu dziecka (art. 4 ust. 2), do dnia ukończenia przez dziecko 18. roku życia (art. 4 ust. 3). W niniejszej sprawie wniosek o przyznanie świadczenia wychowawczego na podstawie ww. przepisów złożył ojciec dziecka, a podstawą odmowy przyznania skarżącemu przedmiotowego świadczenia było uznanie przez organ, że starszy syn skarżącego z poprzedniego związku, którego miejsce pobytu zostało przez sąd określone przy matce, nie znajduje się pod opieką naprzemienną obojga rodziców, a co za tym idzie - nie można go zaliczyć do rodziny skarżącego w rozumieniu przepisów powołanej ustawy. Stosownie do art. 2 pkt 16 ustawy, rodzina oznacza odpowiednio następujących członków rodziny: małżonków, rodziców dzieci, opiekuna faktycznego dziecka oraz zamieszkujące wspólnie z tymi osobami, pozostające na ich utrzymaniu dzieci w wieku do ukończenia 25 roku życia, a także dzieci, które ukończyły 25. rok życia, legitymujące się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności, jeżeli w związku z tą niepełnosprawnością przysługuje świadczenie pielęgnacyjne lub specjalny zasiłek opiekuńczy albo zasiłek dla opiekuna, o którym mowa w ustawie z dnia 4 kwietnia 2014 r. o ustaleniu i wypłacie zasiłków dla opiekunów (Dz. U. z 2016 r. poz. 162); do członków rodziny nie zalicza się dziecka pozostającego pod opieką opiekuna prawnego, dziecka pozostającego w związku małżeńskim, a także pełnoletniego dziecka posiadającego własne dziecko; w przypadku gdy dziecko, zgodnie z orzeczeniem sądu, jest pod opieką naprzemienną obojga rodziców rozwiedzionych lub żyjących w separacji lub żyjących w rozłączeniu, dziecko zalicza się jednocześnie do członków rodzin obydwojga rodziców. Podkreślić zatem należy, że w świetle powyższego przepisu opieka naprzemienna stanowi sposób opieki nad dzieckiem polegający na przyznaniu każdemu z rodziców, przez sąd, prawa do pieczy nad dzieckiem w określonym czasie w ciągu roku. Istotne jest przy tym, że opiekę naprzemienną cechuje równość pomiędzy rodzicami w sprawowaniu pieczy nad dzieckiem, które mieszka i koncentruje swoje sprawy życiowe na zmianę u obojga rodziców. W konsekwencji należy przyjąć, że wyłącznie wówczas, gdy rzeczywista opieka jest sprawowana w taki sposób, iż w powtarzających się okresach każdy z rodziców sprawuje wyłączną opiekę nad dzieckiem, zachodzą podstawy do uznania, że sprawowana opieka ma charakter opieki naprzemiennej. W ocenie Sądu, organy trafnie stanęły na stanowisku, że w zaistniałym stanie faktycznym brak jest podstaw do twierdzenia, że skarżący sprawuje opiekę naprzemienną nad synem. Z literalnego brzmienia art. 2 pkt 16 ustawy wynika wprost, że o opiece naprzemiennej orzeka sąd. Brak zatem stosownego orzeczenia sądowego daje podstawę do przyjęcie, że opieki takiej nie ma. Zauważenia jednak wymaga, że orzecznictwo sądowoadministracyjne jest w tym względzie podzielone i stoi zarówno na stanowisku, że orzeczenie takie jest wymagane bezwzględnie, albo że brak jest tego wymogu (por. wyrok WSA w Łodzi z dnia 13 grudnia 2016 r., sygn. akt II SA/Łd 766/16, wyrok WSA we Wrocławiu z dnia 6 kwietnia 2017 r., sygn. akt IV SA/Wr 477/16). Niezależnie jednak od obu stanowisk, jednoznacznie przyjmuje się, że to na organach ciąży obowiązek wyjaśnienia stanu faktycznego, czy taka opieka naprzemienna w danej sprawie występuje (por. wyroki WSA w Łodzi z dnia 16 grudnia 2016 r., sygn. akt II SA/Łd 834/16 i z dnia 19 stycznia 2017 r., sygn. akt II SA/Łd 918/16). W stanie faktycznym niniejszej sprawy stwierdzić trzeba, że skarżący nie sprawuje opieki naprzemiennej nad synem nie tylko dlatego, że brak jest w tej kwestii stosownego orzeczenia sądu, ale także dlatego, że faktyczne wykonywanie przez niego władzy rodzicielskiej nad synem nie nosi takich cech. Wprawdzie ani przedmiotowa ustawa, ani też inny akt prawny nie definiują pojęcia "opieki naprzemiennej", jednakże skoro ustawodawca pojęcie to umieścił również w art. 2 pkt 16 ustawy określającym pojęcie "rodziny", to zasadnym się wydaje wiązanie obu pojęć celem takiej wykładni przepisu, aby był on wewnętrznie spójny. Uzależnienie zatem uznania dzieci za członków danej rodziny od pozostawania tych dzieci na utrzymaniu określonych ustawowo osób i zarazem od wspólnego zamieszkiwania tych dzieci z tymi osobami, przekładać się musi również na definiowanie opieki naprzemiennej. Trafnie więc WSA w Kielcach w wyroku z dnia 22 lutego 2017 r. w sprawie II SA/Ke 18/17 wskazał, że opieka naprzemienna to faktyczne zamieszkiwanie dziecka z obojgiem rodziców na przemian i należy ją wiązać z sytuacją, w której rodzice żyjący w rozłączeniu sprawują opiekę nad wspólnym dzieckiem na przemian, w mniej więcej równych, powtarzających się, następujących po sobie okresach, i że obojgu rodzicom pozostawiono wykonywanie władzy rodzicielskiej. Dla uznania opieki naprzemiennej konieczne jest więc ustalenie względnie równego podziału opieki nad dzieckiem i wykazanie, że dziecko przez jakiś regularny czas nocuje u jednego rodzica i w tym okresie w ogóle nie pozostaje pod opieką rodzica drugiego. Przekładając powyższe rozważania na sprawę niniejszą stwierdzić należy, że ze znajdujących się w aktach sprawy postanowień z dnia [...] r. i [...] r. wynika, że sąd rejonowy ustalił sposób kontaktowania się skarżącego z synem w ten sposób, że będą się one odbywały w co drugi weekend, jeden dzień w okresie Świąt Bożego Narodzenia i jeden dzień w okresie Świąt Wielkanocnych, jeden tydzień ferii zimowych i trzy tygodnie wakacji letnich. W ocenie Sądu, wszystkie te formy sprawowania przez skarżącego opieki nad synem stanowią przejaw wykonywania władzy rodzicielskiej, nie mogą być jednak uznane za opiekę naprzemienną w rozumieniu omawianej ustawy. Analiza postanowień Sądu Rejonowego S. [...] z dnia [...] r. ([...] ) oraz z dnia [...] r. ([...] ) wskazuje również, że na wniosek D. J. kontakty skarżącego z małoletnim synem poza miejscem zamieszkania, bez obecności matki, zostały ograniczone do co drugiego weekendu zamiast dotychczasowych kontaktów ( od [...] r.) również w każdy wtorek miesiąca w trakcie roku szkolnego z wyłączeniem ferii zimowych oraz 1 listopada po zajęciach szkolnych małoletniego do rozpoczęcia zajęć szkolnych dnia następnego. Mając zatem na uwadze, że zebrany w sprawie materiał dowodowy nie pozwala na uznanie, iż syn skarżącego znajduje się pod naprzemienną opieką obojga rodziców, nie można tego dziecka zaliczyć do rodziny skarżącego, w rozumieniu art. 2 pkt 16 ustawy. W konsekwencji, rozstrzygnięcie organów o odmowie przyznania skarżącemu świadczenia wychowawczego na córkę jest prawidłowe. Odnosząc się do pozostałych zarzutów podniesionych w skardze, w szczególności dotyczącego nieprzeprowadzenia dowodu w postaci wywiadu środowiskowego, stwierdzić należy, że okoliczność ta nie miała wpływu na wynik sprawy w świetle ustaleń dokonanych przez organy orzekające na podstawie ww. dokumentów oraz oświadczeń skarżącego zawartych w aktach niniejszej sprawy oraz wypływających z nich wniosków. Dodać również należy, że skarżący oprócz obszernych aczkolwiek ogólnikowych stwierdzeń, że syn A. chętnie i często przebywa u jego rodziny ze względu na częstą nieobecność matki związaną z pełnionymi dyżurami, czy prowadzeniem własnej działalności gospodarczej, nie wyjaśnił przekonująco w jaki sposób opieka naprzemienna ( warunkująca przyznanie świadczenia) jest wykonywana. Opisany przez skarżącego sposób wykonywania opieki wskazuje, że nie jest to opieka naprzemienna lecz sprawowanie pieczy tak, jak to wynika z orzeczenia Sądu Rejonowego w S. Podsumowując, zdaniem Sądu, podniesione w skardze zarzuty okazały się niezasadne, gdyż postępowanie przed organami zostało przeprowadzone w sposób należyty, zaś zgromadzony w sprawie materiał oceniono właściwie. Zostały także prawidłowo zinterpretowane, mające zastosowanie w sprawie, przepisy. Sąd nie doszukał się też innych naruszeń przepisów prawa materialnego, czy procesowego, które skutkowałyby koniecznością uchylenia zaskarżonej decyzji. Z tych wszystkich względów, wobec braku podstaw do uwzględnienia skargi, Wojewódzki Sąd Administracyjny w S.ie, na podstawie art. 151 ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, skargę oddalił.