II SA/Sz 395/12

Referendarz sądowy w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym w Szczecinie Bożena Gonzalez Perea po rozpoznaniu w dniu 11 czerwca 2012 roku na posiedzeniu niejawnym wniosku E. K. o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie radcy prawnego w sprawie z Jej skargi na decyzję Wojewódzkiego Inspektora Nadzoru Budowlanego z dnia [...] nr [...] w przedmiocie wstrzymania robót budowlanych p o s t a n a w i a odmówić przyznania prawa pomocy E.K. wniosła do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego skargę na decyzję Wojewódzkiego Inspektora Nadzoru Budowlanego z dnia [...] nr [...] uchylające postanowienie organu I instancji wstrzymujące roboty budowlane w budynku znajdującym się w [...] przy ul. [...] i umarzające postępowanie organu I instancji w tym zakresie. Skarżąca, wezwana do uiszczenia wpisu sądowego od skargi w kwocie 100 zł, złożyła wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie radcy prawnego. W uzasadnieniu wniosku podała, że nie pozostaje z nikim we wspólnym gospodarstwie domowym ponieważ z mężem pozostaje w rozdzielności majątkowej, utrzymuje się z renty socjalnej i zasiłku pielęgnacyjnego w łącznej kwocie [...] zł miesięcznie, a jej jedynym majątkiem jest dom o pow. [...] m2 i budynek gospodarczy o pow. [...] m2. W odpowiedzi na wezwanie referendarza sądowego z dnia [...] wnioskodawczyni oświadczyła, że będący jej własnością budynek gospodarczy jest budynkiem magazynowym. Skarżąca przedłożyła m. in. wypis z umowy wyłączającej ustawową wspólność majątkową oraz wypis z umowy o podział majątku wspólnego, kserokopię decyzji ZUS o waloryzacji renty skarżącej, wyciąg z konta bankowego wnioskodawczyni, kserokopię decyzji dotyczącą podatku od nieruchomości skarżącej położonych w [...] przy [...] oraz [...], oraz kserokopie faktur za energię elektryczną. Wnioskodawczyni, mimo wezwania, nie przedłożyła dowodów dotyczących dochodów i majątku swojego męża, ani też dotyczących kosztów utrzymania mieszkania w którym wraz z mężem zamieszkuje. W myśl art. 245 § 1 ustawy dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r. poz. 271) – dalej p.p.s.a., prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym. Prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata lub radcy prawnego (art. 245 § 2). Prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata lub radcy prawnego (art. 245 § 3). Przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej następuje w zakresie całkowitym - gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania (art. 246 § 1 pkt 1), w zakresie częściowym - gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny (art. 246 § 1 pkt 2). Powyższe oznacza, że instytucja prawa pomocy ma charakter wyjątkowy i jest stosowana tylko w przypadkach osób znajdujących się w trudnej sytuacji materialnej. Zgodnie z cytowanym wyżej przepisem art. 246 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, to na wnoszącym o przyznanie prawa pomocy spoczywa ciężar dowodu, że znajduje się w sytuacji uprawniającej do skorzystania z pomocy. W myśl art. 255 ww. ustawy, jeżeli oświadczenie strony zawarte we wniosku o przyznanie prawa pomocy okaże się niewystarczające do oceny jej rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych oraz stanu rodzinnego lub budzi wątpliwości, strona jest obowiązana złożyć na wezwanie, w zakreślonym terminie, dodatkowe oświadczenie lub przedłożyć dokumenty źródłowe dotyczące jej stanu majątkowego, dochodów lub stanu rodzinnego. Zasadą wynikającą z art. 199 p.p.s.a. jest ponoszenie przez stronę kosztów związanych z jej udziałem w postępowaniu. Prawo pomocy ma natomiast gwarantować zapewnienie realizacji prawa do sądu osobom, które z uwagi na ich sytuację materialną, rodzinną, majątkową, kosztów tych w całości lub w części ponieść nie mogą. Oceniając wniosek o przyznanie prawa pomocy należało rozważyć zarówno konieczność zapewnienia stronie możliwości obrony jej praw przed sądem, jak i ocenić zakres tej niezbędnej, udzielanej wszak z budżetu państwa, pomocy przy ponoszeniu kosztów postępowania. Prawo pomocy w zakresie całkowitym może być zatem przyznane osobie, która wykaże, że mimo ograniczenia wydatków do niezbędnego minimum nie jest w stanie ponieść kosztów sądowych. Z art. 252 p.p.s.a. wynika, że sąd rozpoznający wniosek o przyznanie prawa pomocy bada nie tylko stan majątkowy wnioskodawcy w ścisłym tego słowa znaczeniu, ale bierze pod rozwagę także jego stan rodzinny i w tym zakresie poza ustaleniem obciążeń związanych z utrzymaniem rodziny powinien uwzględnić możliwy wkład członków tej rodziny w koszty utrzymania, obowiązek wzajemnej pomocy małżonków nawet przy rozdzielności majątkowej (por. postanowienie NSA z dnia 26 października 2011 r. sygn. akt II FZ 509/11 LEX nr 1070032). Skarżąca w oświadczeniu o sytuacji rodzinnej i dochodach złożonym na urzędowym formularzu podała, że nie prowadzi z mężem wspólnego gospodarstwa domowego, ponieważ pozostaje z nim w rozdzielności majątkowej. Jednocześnie z przesłanych dokumentów wynika, że od momentu zawarcia umowy o wyłączeniu ustawowej wspólności małżeńskiej, nieprzerwanie zamieszkuje z mężem w mieszkaniu przy [...], wyłączonym z ich majątku dorobkowego w [...] r. i będącym wyłączną własnością męża. Pomimo wezwania do przedłożenia dowodów dotyczących dochodów i majątku męża, wnioskodawczyni tego zobowiązania nie wykonała. Tymczasem fakt prowadzenia osobnych gospodarstw domowych wnioskodawczyni i jej męża nie jest okolicznością przemawiającą za przyznaniem prawa pomocy. Rozdzielność majątkowa pomiędzy małżonkami odnosi się do majątków małżonków, a nie do ich wzajemnych obowiązków. Przede wszystkim dotyczy zobowiązań każdego z małżonków wobec osób trzecich, a także samodzielnego dysponowania swoim majątkiem. Rozdzielność majątkowa nie zwalnia małżonków z obowiązku wzajemnego wsparcia finansowego, a ponadto nie uzasadnia odmowy udzielenia informacji na temat sytuacji majątkowej drugiego małżonka (tak postanowienie NSA z 25 sierpnia 2011 r. sygn. akt II FZ 441/11 LEX nr 896371). Ponieważ oświadczenie wnioskodawczyni złożone na urzędowym formularzu nie było wystarczające do oceny jej rzeczywistej sytuacji majątkowej, rodzinnej i możliwości płatniczych, a skarżąca nie przedłożyła dokumentów źródłowych dotyczących dochodów i majątku swojego męża, do czego była zobowiązana, należy uznać, że nie wykazała w sposób przekonujący, by znajdowała się w sytuacji uniemożliwiającej poniesienie pełnych czy też częściowych kosztów postępowania. Jednocześnie z przedłożonych dowodów wynika, że skarżąca poza domem o pow. [...] m2 i budynkiem magazynowym posiada grunty pod zabudowaniami o pow. [...] m2 oraz pozostałe grunty o pow. [...] m2 o których nie wspomniała w urzędowym formularzu, a jej mąż posiada mieszkanie w [...] o pow. [...] m2, zatem wnioskodawczyni i jej mąż posiadają znaczny majątek. Z wniosku i przedłożonych dowodów nie wynika, by skarżąca wykazała, że rzeczywiście znajduje się w sytuacji uniemożliwiającej poniesienie całkowitych czy też częściowych kosztów postępowania. Z tej przyczyny wniosek należało oddalić na podstawie art. 246 § 1 w zw. z art. 258 § 2 pkt 7 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.