II SA/Sz 406/11

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Stefan Kłosowski, Sędziowie Sędzia WSA Barbara Gebel (spr.),, Sędzia WSA Katarzyna Grzegorczyk-Meder, Protokolant Michał Iwanowski, po rozpoznaniu w Wydziale II na rozprawie w dniu 12 października 2011 r. sprawy ze skargi E. P. na postanowienie Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie uchybienia terminu do wniesienia odwołania I. oddala skargę, II. przyznaje od Skarbu Państwa – Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Szczecinie na rzecz adwokat J. L.-G. kwotę [...] złotych, obejmującą należny podatek od towarów i usług, tytułem wynagrodzenia za zastępstwo prawne udzielone skarżącej z urzędu. Decyzją z dnia [...], numer [...], działający z upoważnienia Burmistrza [...], Kierownik Ośrodka Pomocy Społecznej w [...], odmówił E.W. przyznania świadczenia z funduszu alimentacyjnego na osobę uprawnioną K.B. Decyzja została doręczona stronie [...]. E.P. odwołanie od powyższej decyzji złożyła [...]. Napisała w nim, iż: "Odwołuję się od Decyzji dotyczącej świadczenia z funduszu Alimentacyjnego na K.B. gdysz dostałam decyzje odmowną. Złożyłam wszystkie dokumenty z wnioskiem [...] wraz z wnioskiem Alimenty ojciec Dziecka mi nie płaci nadal. Utrzymuję się z rodzinego i pracy dorywczej partnera. Alimenty na syna z Fundusz Alimentacyjnego przeznaczyłam na edukacje na syna i jego leczenie. Proszę o rozpatrzenie sprawy". Samorządowe Kolegium Odwoławcze w [...] postanowieniem z dnia [...] nr [...] stwierdziło uchybienie do wniesienia odwołania od decyzji. Kolegium, w oparciu o akta sprawy, ustaliło, że E.P. została prawidłowo pouczona o przysługującym jej prawie i trybie wniesienia odwołania. Strona odebrała decyzję w dniu [...], a więc termin do wniesienia odwołania upłynął [...]. Odwołanie zostało wniesione w dniu [...], tymczasem [...] decyzja stała się ostateczną. Postanowienie organu odwoławczego zostało doręczone E.P. dnia [...]. E.P. zaskarżyła do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w [...] postanowienie stwierdzające uchybienie terminu do wniesienia odwołania. Skarga została sporządzona i nadana w urzędzie pocztowym w dniu [...]. W skardze E.P. wniosła o rozpatrzenie sprawy dotyczącej odmowy przyznania jej świadczenia pieniężnego w kwocie [...] zł z funduszu alimentacyjnego. Przedstawiła swoją ocenę przeprowadzonego postępowania w sprawie przyznania świadczenia i podniosła: "nie zostałam prawidłowo poinformowana o przysługującym mi prawie wniesienia odwołania, jeżeli chodzi o dotrzymanie terminu 14 dni, od dnia doręczenia decyzji odmownej. Zależy mi, abym otrzymywała świadczenie alimentacyjne, a nie wnosiła odwołania po terminie". Następnie przedstawiła swoją i syna sytuację zdrowotną i finansową, załączając kserokopie dokumentów potwierdzających tę sytuację i wniosła o pozytywne rozpatrzenie skargi i o pomoc w uzyskaniu świadczenia alimentacyjnego. W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze w [...] wniosło o oddalenie skargi, podtrzymując swoje stanowisko i stwierdzając, iż skarżąca nie wnioskowała o przywrócenie terminu do skorzystania z środka zaskarżenia i nie przedstawiła żadnego uzasadnienia dla takiej zwłoki. W piśmie procesowym z dnia [...] pełnomocnik skarżącej wniósł o uchylenie decyzji z dnia [...] oraz poprzedzającej ją decyzji Burmistrza [...] z dnia [...] i przekazanie sprawy do ponownego rozpatrzenia. Zdaniem pełnomocnika, w skardze do sądu z dnia [...] E.P. "wniosła o uchylenie decyzji stwierdzającej uchybienie terminu do wniesienia odwołania, która w swej istocie dotyczy zarówno przedmiotu sprawy, zatem nieprawidłowości decyzji odmawiającej prawa do świadczenia jak również, uchybienia terminowi". Pełnomocnik wskazał na nieprawidłowości organu pierwszej instancji w postępowaniu o przyznanie świadczenia z funduszu alimentacyjnego. Stwierdził także, iż bezsprzecznie odwołanie E.P. zostało złożone przez nią po upływie terminu do jego wniesienia. Okoliczność ta była związana z faktem trzytygodniowej hospitalizacji najmłodszego dziecka skarżącej K. (co zostanie potwierdzone stosownymi dokumentami) oraz faktem upośledzenia umysłowego w stopniu lekkim E.P. (co zostało potwierdzone dokumentami dołączonymi do skargi). Zdaniem pełnomocnika, skarżąca nie była w stanie zrozumieć pouczenia o terminie wniesienia odwołania. Sytuacja ta znana była organowi, bowiem skarżąca ubiega się również o inne świadczenia. Bezsprzecznym jest, iż winien zostać złożony wniosek o przywrócenie terminu do złożenia odwołania wraz ze wskazaniem okoliczności, uprawdopodobniających, że uchybienie nastąpiło bez winy składającego odwołanie. W ocenie pełnomocnika, w tym zakresie obowiązkiem pracowników opieki socjalnej było prawidłowe poinformowanie osoby upośledzonej. Obowiązek informowania i wyjaśniania stronie całokształtu okoliczności faktycznych i prawnych toczącej się sprawy, powinien być rozumiany tak szeroko, jak to możliwe. Bierność w tym zakresie stanowi naruszenie prawa (wyrok NSA z dnia 27.06.1980 r. sygn. akt IV SA 455/89 i z dnia 20.10.1993 r. sygn. akt II SA 1740/93; wyrok SN z dnia 23.07.1990 r. sygn. akt II ARN 40/92). Według pełnomocnika skarżącej, organ po otrzymaniu odwołania "winien wezwać E.P. do wskazania czy w związku z uchybieniem terminu do złożenia odwołania wnosi o jego przywrócenie (art.64 § 2 Kpa)". Stwierdzenie bowiem uchybienia terminu bez jednoznacznego wyjaśnienia treści żądania strony wyrażonego w piśmie znajdującym się w aktach stanowi naruszenie zasad postępowania administracyjnego - art.7, 8, 9, i 10 Kpa ( wyrok WSA w Warszawie z dnia 14.05.2009 r. sygn. akt I SA/Wa 131/09, WSA w Łodzi z dnia 31.03.2009 r. sygn. akt II SA/Łd 984/08). Na rozprawie w dniu [...] pełnomocnik skarżącej wniósł o wyznaczenie przez sąd dziesięciodniowego terminu do przedłożenia zaświadczenia o pobycie w szpitalu syna skarżącej K. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie z w a ż y ł, co następuje: Zgodnie z art. 1 ust. 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269 ze zm.), sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności organów administracji publicznej. Kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Oznacza to, iż zadaniem sądu administracyjnego jest zbadanie zgodności zaskarżonego postanowienia z przepisami procesowego, w odniesieniu do stanu faktycznego istniejącego w chwili wydania zaskarżonego postanowienia. Sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną (art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi Dz. U. Nr 153, poz.1270 ze zm.). Rozpoznając sprawę w świetle powołanego wyżej kryterium legalności sąd uznał, iż skarga nie może być uwzględniona, bowiem podejmując zaskarżone postanowienie organ prawa nie naruszył. Na wstępie rozważań należy zauważyć, iż przedmiotem rozpoznania jest kwestia uchybienia terminu do wniesienia odwołania, a wszelkie zarzuty wykraczające poza wskazany zakres, w tym dotyczące zasadności odmowy przyznania świadczenia z funduszu alimentacyjnego, nie mogły być objęte kontrolą sądu. Zgodnie z art. 129 Kodeksu postępowania administracyjnego, zwanego dalej "Kpa", odwołanie wnosi się do właściwego organu odwoławczego za pośrednictwem organu, który wydał decyzję, w terminie czternastu dni od dnia doręczenia decyzji stronie. Takie też pouczenie zawierała decyzja Burmistrza [...] z dnia [...], skierowana do E.P.. Dlatego warunkiem skuteczności czynności procesowej jaką jest odwołanie, jest zachowanie ustawowego terminu do jego wniesienia. Uchybienie temu terminowi powoduje bezskuteczność odwołania, następstwem czego jest ostateczność decyzji. Bezsprzecznie, odwołanie sporządzone przez skarżącą, zostało wniesione po terminie przewidzianym do jego wniesienia. W oparciu o art. 58 Kpa, w razie uchybienia terminu należy przywrócić termin na prośbę zainteresowanego, jeżeli uprawdopodobni, że uchybienie nastąpiło bez jego winy. Prośbę o przywrócenie terminu należy wnieść w ciągu siedmiu dni od dnia ustania przyczyny uchybienia terminu. Jednocześnie z wniesieniem prośby należy dopełnić czynności, dla której określony był termin. W treści odwołania złożonego przez E.P., w ocenie sądu, nie można było dopatrzeć się wniosku o przywrócenie terminu do jego wniesienia. W tym stanie rzeczy organ w sposób prawidłowy wydał postanowienie stwierdzające uchybienie terminu do wniesienia odwołania. O ile strona nie wiedziała, że wniosła odwołanie po terminie, powzięła taką informację z zaskarżonego postanowienia, doręczonego jej w dniu [...]. W tej sytuacji wniosek o przywrócenie terminu do wniesienia odwołania skarżąca winna była złożyć do dnia [...]. Skarżąca wniosku takiego nie złożyła. Dodać należy, że przy ustaleniu charakteru wniesionego przez stronę podania istotna jest ocena intencji strony, dokonana w oparciu o całokształt podniesionych okoliczności. O tym, jaki charakter ma mieć ostatecznie pismo, decyduje zatem strona, ale w razie wątpliwości w tym zakresie obowiązkiem organu administracji publicznej jest przekazanie stronie informacji o jej sytuacji procesowej, przysługujących środkach obrony jej praw oraz uwarunkowaniach ich złożenia, aby strona nie poniosła szkody z powodu nieznajomości prawa. Jednakże obowiązek ten dotyczy jedynie pism, które zredagowane zostały w sposób niezręczny, niezrozumiały i niepozwalający na ustalenie rzeczywistej woli strony. Obowiązek ten natomiast nie może być rozciągany na wszystkie pisma strony, a więc także i te, które w swej treści są jasne i zrozumiałe. Jeżeli z pisma wprost wynika wola strony, organ nie ma obowiązku żądać sprecyzowania pisma (wyrok NSA sygn. akt I OSK 1661/10 LEX 745118). Skarga do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w [...], wniesiona za pośrednictwem organu odwoławczego, z treści której można byłoby wyinterpretować ewentualny wniosek o przywrócenie terminu do wniesienia odwołania, została nadana w urzędzie pocztowym w dniu [...], a więc po upływie po upływie terminu do złożenia prośby o przywrócenie terminu do wniesienia odwołania. W świetle art.58 § 3 Kpa przywrócenie terminu do złożenia prośby o przywrócenie terminu jest niedopuszczalne. Podkreślenia zatem wymaga, że dokonanie merytorycznej oceny wniosku o przywrócenie uchybionego terminu może być dokonywane, ale dopiero w sytuacji, gdy wniosek ten spełnia przewidziane prawem wymogi formalne, tj. został złożony w terminie 7 dni od dnia ustania przyczyny uchybienia terminu. Stąd sąd oddalił wniosek pełnomocnika o wyznaczenie terminu do przedłożenia zaświadczenia o pobycie w szpitalu – syna skarżącej. Ustosunkowując się do zarzutu naruszenia przez organ odwoławczy art.9 Kpa należy zwrócić uwagę, że zawarty w nim obowiązek należytego i wyczerpującego informowania stron o okolicznościach faktycznych i prawnych sprawy nie może być utożsamiany z udzielaniem stronom pomocy prawnej, czy zastępowaniem ich aktywności poprzez instruowanie o wyborze optymalnego sposobu postępowania. Organ pierwszej instancji w sposób właściwy pouczył E.P. o sposobie i terminie do wniesienia odwołania. Fakt niepełnosprawności skarżącej nie jest zdarzeniem nowym, nieprzewidzianym. Jest to choroba, która nie uniemożliwia skarżącej funkcjonowania w społeczeństwie i w rodzinie, choć z pewnością utrudnia jej zrozumienie bardziej skomplikowanych spraw. Świadczy o tym treść składanych pism i wniosków. Równocześnie dla zrozumienia bardziej skomplikowanych kwestii prawnych, skarżąca winna korzystać z pomocy osób trzecich, w tym choćby ojca swoich dzieci, partnera życiowego. Brak sformalizowanych warunków odwołania powoduje, że dla możliwości wniesienia odwołania od decyzji odmownej wystarczające było okazanie niezadowolenia ze sposobu załatwienia sprawy. W tym stanie rzeczy, Wojewódzki Sąd Administracyjny w [...], na podstawie art.151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, skargę oddalił. O przyznaniu adwokatowi ustanowionemu z urzędu kosztów nieopłaconej pomocy prawnej orzeczono na podstawie art.250 ww. ustawy w związku z § 19 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 28 września 2002 r. w sprawie opłat za czynności adwokackie oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu (Dz. U. Nr 163, poz.1348 ze zm. ).